praestare

praestare [CL] 1 to be outstanding or superior (to), to surpass, excel (usu. w. dat. to indicate thing or person surpassed and abl. to indicate area of excellence or priority); b (w. acc.); c (w. prae & abl.). d (pr. ppl. as adj.) excellent, outstanding, superb. licet mellifluos palmeti dactilos et mulsum nectaris nicolaum longe inconparabiliter ~are [gl.: excellere, antecellere, oferþeon] credamus Aldh. VirgP 9 p. 237; Hibernia ‥ serenitate aerum multum Brittaniae ~at Bede HE I 1 p. 12; aiunt ‥ insulam ‥ universis aliis quas incolunt homines terris possidendorum redundantia usquequaque ~are Anselm (Resp. Insip. 6) I 128; qui etate ~abat Eanfridus W. Malm. GR I 49; Willelmus ‥ dux eorum ~abat eis fortitudine et prudentia Ord. Vit. III 14 p. 149; artibus ingenuis mortis meditatio prestat: / quid doceant alie, quid docet ista, vide L. Durh. Dial. IV 71; Beda ‥ Hiberniam tam aeris salubritate quam serenitate multum Britannie ~are asserit Gir. TH I 3 p. 25; ceteris animalibus leo calore ~are dicitur Alb. Lond. DG 8. 13; to be better, pristare, prevalere CathA.  b dum ‥ animadverteret quantum caelestis philosophiae dogma mundi disciplinas ‥ ~aret [gl.: antecelleret, excelleret, superaret, superexcelleret, oferþuge vel stige] Aldh. VirgP 35 p. 277.  c preter linguarum omnium precipueque duarum, Latine sc. et Gallice, que pre ceteris apud nos ~ant, impericiam Gir. SD 132.  d ~antissime et amantissime fili mi Aldh. Met. 5 p. 75; Hieronimus ‥ universorum ‥ interpretum ~antissimus [gl.: excellentissimus, sublimissimus, dignissimus, wyrþfullesta] Id. VirgP 29 p. 266; quo ‥ nullus ‥ ~antior [gl.: excellentior, dignior, snelna] extitit Ib. 48 p. 302; auxiliumque Dei cunctis praestantius armis / poscite corde pio precibus, prosternite vestros / vultus Alcuin SS Ebor 245; quibus nulli umquam ~antiores fuerint in offitiis utrisque W. Malm. GP V 277; alii episcopi ‥ et ‥ ~antiores persone Dominic V. Ecgwini I 13; p1298 Angli velut angeli semper sunt victores, / Scoticis et Wallicis sunt prestanciores (Dunbar *263) Pol. Songs 179; a1350 in veritatis catholice professione firmior, ac privilegiorum multiplicitate ~ancior invenitur StatOx 17. 2 (impers., ~at) it is better or preferable (to). ~at, melius est GlC P 735; de Elwardo ‥ ~at silere W. Malm. GR I prol.. 3 to put forward, furnish, make available (for use). 732 terrula quaedam ‥ quam ‥ ~iteram antecessori tuo CS 148; homines ‥ testantur quod ~itum fuit istud manerium per vicecomitem extra firmam regis DB I 31rb; xl acras ‥ quas praepositus regis E. ~avit suo parenti DB I 179va; eum coepit orare quatinus jumentum suum ad equitandum sibi ~aret Alex. Cant. Mir. 21 (II) p. 197; ~a michi aurum, quinquaginta libras Descr. Constant. 252; qui gladium ~iterit [v. l. ~abit; AS: onlæne] ad occidendum aliquem (Quad) GAS 103; c1210 nullus burgensis cogatur catallum suum ~are nisi prius facta fuerit securitas ‥ de reddendo (Kilkenny) BBC 88; 1222 debent ‥ ad sarculandum ~are ‥ j hominem usque ad terciam ad cibum suum proprium Dom. S. Paul. 47; 1293 ~abant singulis annis unum obolum PQW 217a; 1458 in j equo ‥ ~ito J. ‥ et sic perdito Ac. Durh. 151. 4 to provide (service or abstr.); b (oath); c (w. inf. or acc. & inf.); d (w. ut & subj.). o quantam exultationem ‥ Deo tua salus servanda ~aret! Gildas EB 34; saepe patrocinium Christo ~ante [gl.: concedente, annuente] Aldh. VirgP 12 p. 240; ubique creatura suo Creatori ~at obsequium Bede Acts 942A; exstiterat multis optatae causa salutis / atque aegris oculis praestaverat ipsa medelam Alcuin SS Ebor 780; premio caret qui beneficium ingrato ~et, leana forleosaþ se þe hit lyþram deþ Prov. Durh. 35; 1166 sed, ut audio, omnes illi scripto ~iterunt auctoritatem J. Sal. Ep. 184 (174 p. 142); 1301 si ‥ prelati et persone ‥ assensum ~iterint MGL II 163.  b hujus rei fidem ‥ fide corporaliter ~ita confirmabis Dial. Scac. II 12C; 1183 ~itit corporaliter juramentum (Lit. Papae) EHR IX 535; contra sacramenta plurima eidem ‥ super reliquias pretiosissimas corporaliter ~ita Gir. IK II 2 p. 112; 1196 quod clerici presentati ‥ ~abunt sacramentum CurR I 16; s1306 obtinuit ‥ absolucionem a juramento quod invitus ~averat super observancia libertatum Wals. HA I 110; 1357 ~iterunt corporale coram nobis specialiter juramentum MunAcOx 200.  c ita vos ~et feliciter vivere, ut coelestis beatitudinis efficiat coheredes Egb. Pont. 75; de quibus hic loquimur nobis ut perpete Christus / prestet ad illorum consortia tendere sancta Wulf. Brev. 234.  d rurigenae praesta ut certus solamina possit / tradere per sacras scripturas Bonif. AG dedic. ed. CCSL p. 6; ~a [gl.: gionn] quesumus ut per eum ‥ reformari mereamur Rit. Durh. 2. 5 to cause, bring about; b (w. ellipsis of obj.); c (w. acc. & inf.). faba ‥ sumpta inflaciones ~at et indigestabilis est Alph. 61.  b multa mirabilia cotidie in presentia nostra Domino ~ante aguntur V. Cuthb. IV 16.  c crescere rem minimam gentis concordia prestat Gower VC V 671. 6 to appoint (person to an office). cellerarius ‥ unanimi fratrum electione ~itus Gir. Spec. III 17 p. 238. 7 (assoc w. CL adv. praesto) to be ready (for) or available, to respond to. stupet mare novum et inusitatum iter sed ad jubentis imperium ~at et gaudet V. Birini 11. 8 (p ppl.praestitumas sb. n) something given or made available for use or as loan. b (de, ex, or in praestito)on or as a loan. c980 tunc iterum ælfegus accepit ~ita sua omnia CS 1098 p. 320 (cf. CS 1097: feng to his læne); [has hidas] duo teini tenebant ~ito DB I 83vb; 1203 retineatis ‥ litteras nostras patentes super quas fecerunt ~itum illud Pat 31a..  b c980 tunc remansit Litelbroc et Uuldeham in ~ito suo CS 1098 p. 331 (cf. CS 1097: stod ‥ on his læne); 1157 eidem x marcas argenti de ~ito regis Pipe 126; 1218 de denariis qui venerunt de Bristoll de ~ito mercatorum Hibernie Pat 167; ? 1219 domine Avicie x s. de ~ito (Chanc. Misc.) Househ. Ac. 119; 1252 mandatum est abbati de Glastingebur’ quod ijxx capones, quos ei de ~ito rex habere fecit quando ultimo fuit apud Glastingbur’, regi mittat Cl 288; 1259 quod ‥ unam balistam de cornu de ~ito habere facias Cl 6; 1285 in liberacione facta Johanni de W., valletto domini, x m. de ~ito Ac. Stratton 160; 1400 de eodem Johanne, ex ~ito xx li. Test. Ebor. III 16.