colonus
colonus, a husbandman, tiller of the soil
Frieze-Dennison Vergil
- A husbandman, tiller of the soil (opp. pastor), Cato R. R. prooem. § 2; Varr. R. R. 2, prooem. § 5; id. L. L. 5, § 21 Müll.; Cic. de Or. 2, 71, 287; Hor. C. 1, 35, 6; 2, 14, 12; id. S. 2, 1, 35; 2, 2, 115; Verg. E. 9, 4; id. G. 1, 125; Ov. M. 1, 272; Sen. Ep. 114, 25.—
- B Esp., a farmer, one who cultivates another’s land, Caes. B. C. 1, 34; Cic. Caecin. 32, 94; Col. 1, 7, 1; Plin. Ep. 10, 8 (24), 5; Dig. 19, 2, 15 al. —
- II A colonist, inhabitant of a colonial town, ἄποικος, Cic. Agr. 2, 28, 75; id. Phil. 2, 40, 102; id. N. D. 3, 19, 48; Nep. Milt. 1, 1; Liv. 4, 11, 3 sq.; 9, 26, 3 and 5; Verg. A. 1, 12 al.; Hor. C. 2, 6, 5; Vell. 1, 14, 6.—
- b Poet., for an inhabitant in gen., Verg. A. 7, 63; 7, 410.—Humorously: catenarum, Plaut. As. 2, 2, 32 (288).
~us,gebuur
~i sunt operarii qui ad excolendam vineam dicuntur esse conducti
ut ‥ sicut ‥ sapiens ~us cum falce dominicae auctoritatis ‥ [radicem ] praecidas
~us,oðres eardes landseta
~us, i. incola, cultor, inquilinus,bigenga, tilia, inbuend
regis(geneat , id est ~us fiscalinus [v. l. villanus ]
~i et terrarum exercitores [(OF: ] non vexentur ultra debitumcil qui cultivent la terre
[Eadwinus ] duxit exercitum suum per provintias Britonum, combustisque civitatibus cives et ~os pluribus tormentis affecit
quod ‥ in commune proferrent ‥ qui ~orum libertate gauderent quive gravarentur operibus
si quis in eadem possessione fuerit sicut procurator, ~us vel inquilinus ‥, licet subjectus non sit ei cujus nomine fuerit in possessione
omnes predicti ‥ metere debent per iij dies pro quolibet tenemento ‥; et faciunt sectam curie ut predicti ~i; et dicunt quod elegi non debent in prepositum inter ~es [? l. ~os ]
~i et inhabitantes dictas terras
monasterii de D. vassallos, laboratores, ~os feudatarios, arrendatarios, censuarios et tenentes ecclesiarum et terrarum ejusdem firmarios
terram ‥ cum ~is et liberis hominibus ad eam pertinentibus
sacra virginitas caelorum grata colonis
~i nimbi, i. manna pluviae famulantes,gepensume scuras
nec lubrice voluptatis postea ~us extitit
- 1. boer; pachter;
- 2. kolonist.
qui conditionem debebant genitali solo propter agriculturam
sub dominio possessorum. De his præclare Salvianus lib. 5. de Gubernat. Dei :
Nonnulli eorum de quibus loquimur, qui aut consultiones sunt, aut quos consultos
necessitas fecit, cum domicilia atque agellos suos aut pervasionibus perdunt, aut fugati
ab exactoribus deserunt, quia tenere non possunt, fundos majorum expetunt, et Coloni
divitum fiunt. Aut sicut solent hi, qui hostium terrore compulsi ad castella se
conferunt, aut qui perdito ingenuæ incolumitatis statu ad asylum aliquod desperatione
confugiunt : ita et isti qui habere amplius vel sedem, vel dignitatem suorum natalium
non queunt, jugo se inquilinæ abjectionis addicunt : in hanc necessitatem redacti, ut
exactores non facultatis tantum, sed etiam conditionis suæ, atque exulantes non a rebus
tantum suis, sed etiam a seipsis, ac perdentes secum omnia sua, et rerum proprietate
careant, et jus libertatis amittant... Illud gravius et acerbius, quod additur huic malo
servilius malum. Nam suscipiuntur advenæ, fiunt præjudicio habitationis indigenæ,... et
quos suscipiunt ut extraneos et alienos, incipiunt habere quasi proprios : quos esse
constat ingenuos, vertunt in servos.adscriptitios, et conditionis servilis ac obnoxiæ, licet non omnino essent servi, sed culturæ agrorum ad certa loca addicti. Unde in Glossar. Basilic. Colonus definitur
franciset ingenuis, ut et in Constit. Justiniani de Ascriptitiis et Colonis ; et perinde ac servi, si de Coloniis suis se substraxerint, judicio evindicationis ad Colonatum reducuntur : quod etiam præcipitur in Constit. Just. Imp. de Filiis liberarum in Africam directa, in Pragmatico Tiberii Imp. de Filiis Colonor. et in Edicto Theoderici Regis cap. 84. cujusmodi evindicationis exemplum profert Flodoardus lib. 2. Hist. Remens. cap. 19. initio. Denique non modo cum servis junguntur passim, ut in Capitulis Caroli C. tit. 28.
serviappellantur. Donationes factæ Ecclesiæ Salisburg. cap. 8 :
Ad
Chiemgow Trucharium servum cum Colonia sua et alia possessione. Cap. 10 :
Manentes servos cum Coloniis suis. cap. 1 : Servi manentes in
Coloniis , etc. Quin etiam iisdem, quibus illi, pœnis coercebantur, fustuario
nempe et flagellis, ut colligitur ex Lege Burgund. tit. 39. § 3. iisdem Capitulis Caroli
C. tit. 9. part. 2. cap. 9. tit. 12. cap. Hi vero qui in possessionibus eorum (Judæorum)
sunt, licet et ipsi ex legum districtione sint liberi, tamen quia colendis eorum terris
diutius adhæserunt, utpote conditionem loci debentes, ad colenda quæ consueverant rura
permaneant, pensionesque prædictis viris præbeant : et cuncta quæ de Colonis vel
originariis jura præcipiunt, peragant, extra quod nihil eis amplius oneris indicatur,
etc. Atque inde percipitur cur liberidicantur in Lege Aleman. tit. 9 :
Quicumque liberum Ecclesiæ, quem Colonum vocant, occiderit, etc. Et tit.
23. § 1 : Liberi Ecclesiastici, quos Colonos vocant, sicut et Coloni Regis reddant
ad Ecclesiam. Charta Caroli C. ann. 22. in Tabul. S. Dionysii n. 38 :
Proclamarunt se et dixerunt, eo quod ipsi et nascendi liberi Coloni esse debent,
sicut alii Coloni S. Dionysii, et prædictus Deodatus Monachus eis per vim in inferiorem
servitium inclinare vel affligere velit injuste.Conditionalesetiam appellati, ac
Originariiet
Tributales, de quibus suis locis agetur. Sed de Colonorum variis conditionibus copiose egit Jacobus Gotofredus in Paratit. tit. de Fugitivis Colonis lib. 5. Cod. Th. et ad leg. 3. de Censu.
Abusi Feudalipag. 106. Savinius,
Vicende delle proprietà in Italia, pag. 42.
Eadem lex erit indigenæ et Colono, qui peregrinatur apud
vos.Dono dilectissimæ ponsæ
meæ Irmengardi Aquis (Aix-les-Bains) villam, sedem regalem, cum Colonis
ejusdem villæ, nostræ proprietatis. (Mus. arch. dep. p. 42.) In
polyptyco Massiliensi, an. 813. mus. arch. dep. p. 3-8. distinguuntur mancipia,
Coloni, baccalarii, adscolæ.]
Liberi Ecclesiastici, vel Ecclesiæ, quos Colonos vocant, in Lege
Aleman. tit. 9. tit. 23. § 1. tit. 57. Coloni vel servi Ecclesiæ, in Lege Bajwar. tit. 1. cap. 14. § 1.
Coloni Ecclesiasticiet
de casis Dei, in Capitulis Caroli C. tit. 31. cap. 29. 30.
Quidam etiam in illo recenti Christianismo res suas Ecclesiæ donabant, et
rursum agros aut domum in beneficii modum recipiebant ad vitæ suæ tempus, non citra
tamen pensitationem : nec filius post mortem patris, aut hæres, vendicare sic donata
poterat ; ii Coloni Ecclesiastici dicebantur. Horum autem ea erat prærogativa,
ut ab omni seculari jurisdictione et servitio soluti, EcclesiæConcedimus etiam pro remedio animæ nostræ, vel parentum nostrorum, ut nullus
judex publicus audeat a famulis tam liberis quam Colonis ipsius loci hospitaticum,
montaticum, rotaticum, silvaticum, aut inferenda aliqua exigere
præsumat.Servos vero et Colonos in eisdem Episcopis servituros, ab omni etiam
nostri juris servitio absolvimus, et sub nullius banno vel disciplina illos nisi sub
illarum Ecclesiarum Advocatis esse volumus. Vide Chartam Agapeti PP. apud
Sanjulianum in Antiquitat. Matisconens. pag. 277. et aliam Caroli Calvi apud eundem in
Antiquit. Tornutii pag. 510. Coloniisfiscalibus manebant, in Edicto Pistensi cap. 26.
Coloni Regis, in Lege Alemann. tit. 23.
Coloni, et fiscalini, in Capitulis Caroli M. lib. 3. cap. 36. et in Lege Longob. lib. 2. tit. 32. cap. 6.
Thomaso Porcacchi nella Descrit. del
isole del mondo : I Parici erano una condition di huomini schiavi, obligati
fin della vita a lor patroni. I Lefteri erano quei Parici, che, o con danari, o per
carita, o per altro erano servi della borsa, obligati a pagare ogni anno a Principi
xv. Perpiri, o piu. Eadem habet Leunclavius in Pand. Turc.Coloni, in vet. Charta apud Hemeræum de Acad. Par. cap. 4 :
Nec
de liberis hominibus, Albanisque, ac Colonibus in supradicta commanentibus, etc.Feminam illam interpellabat,.. eo quod Colona esset sancti illius de curte sua,
quæ dicitur illa, etc. Chronicon Besuense pag. 523 : Dedit præfato
cœnobio ancillam unam... ut ibidem deserviret cum omni semine suo ex ea progenito,... ut
cæteræ Colonæ servitium omne facerent. Vide Testamentum S. Remigii Episc.
Remens. cap. 18.Fridegiso Abbati trado mansum nostrum indominicatum... cum hominibus ibidem
commorantibus, quos Colonario Ordine vivere constituimus. Id est, ut coloni
vivere solent. Colonario Ordine vivereconstituit plurimos, de quibus hæc tandem habet col. 31 :
Et
constituimus illos homines in omnibus prædictis locis commanentes illam terram et
vineas et omnia ad medietatem collaborare : et nihil aliud eis requiratur, nec post
nos nihil inquietudinis patiantur.Colonaria conditio, in Concilio Arausicano I. cap. 7. Arelatensi II. cap. 33.
Jus Colonarium, apud Greg. M. lib. 3. Epist. 21.
Colonatus quæstionem movere, in Cod. Theod.
Colonorum tributumdicitur in Epist. S. Remigii ad Falconem Episcop. Tungrensem. Formulæ veteres Lindenbrogianæ cap. 163 :
Repetebat ei, quod genitor suus aut genitrix sua ill. coloni sui fuissent, et
ipse ill. colonus esse debebat, et malo ordine de ipso Colonatico se abstrahebat et
negligens erat. Et infra : Et in præsente pro Colono ipsius ill. se
recredidit et recognovit.Ædificent viltas vestras
moderatis castitiis,... laborent et excolant terras et vineas in tempore, cum debita
solicitudine ; salvent et dispensent laborata cum fideli discretione, faciant nutrimenta
congrua et necessaria : custodiant silvas unde habeant pastiones : defendant et excolant
prata, unde habeant pabula. Adde tit. 31. § 29.Ut addam puificationem pratorum, herbagiorum et aliorum fructuum, vel costume,
vel pagii, vel Colinii vel aliorum hujusmodi, quæ debent emendari vel persolvi, prout
requirunt usus temporum, et consuetudines villarum, mercatorum, nundinarum et
passagiorum.Casæ Coloniciatæ, res Coloniciatæ, non semel in Tabular. Casauriensi 1. part. cap. 94. ch. 3. ann. 902 :
Una cum casis et rebus manualibus, et rebus Coloniciatis, et rebus censuitis, cum
terris, vineis, etc. Charta Leonardi Episc. Cæsenatis ann. 1175. apud Ughellum
tom. 2. pag. 460 : Concedimus quoque vobis fundum unum integrum... quem vos
dominicatum habeatis, et ex parte Colonicatum. Charta Conradi Imper. ann. 1028.
ibid. pag. 707 : Sive curtibus, salariis, sive in donecatis, vel Colonecatis,
etc. Alia Friderici II. Imp. ann. 1220. ibidem pag. 712 : Cum hominibus,
castris, tam de donicatis, quam locatis.Addimus etiam mancipia
quæ Colonaria appellantur et nobis tributaria esse perhibentur.Plebeiam potius incipiat habere personam, quam
Colonariam.Quod servilis conditio legem revadiare cernitur Colonilem.Ad hoc levitas ejus, inimico ingrassante, convaluit, ut Colonias Casilicæ
concupisceret, quæ agro ejus erant proximæ, pervadere non timeret. Odo Cluniac.
lib. 1. de Vita S. Geraldi cap. 24 : Non paucos ex ruricolis obvios
habuit, qui derelictis Coloniis suis in aliam provinciam transmigrabant. Mox. :
Suadebant ut eos verberari juberet, et ad domunculas unde discesserant redire
compelleret. Donationes factæ Ecclesiæ Salisburg. cap. 1 : Et comparavit
ad eum villam, quæ dicitur Pindinga, cum servis ibi manentibus in Coloniis suis.
Cap. 3 : Comparavit ad Milonem Coloniam unam. Adde cap. 8. Tradit. Fuld.
lib. 2. cap. 25 : In prædicto loco novem trado Colonias (hoc sunt Hobunnæ)
integras, cum omnibus adjacentiis et finibus suis, in arialis, in terris arduriis, in
sylvis, in campis, etc. Guillelmus lib. 2. Vitæ S. Bernardi cap. 5 :
Adduntque... locum esse spatiosum ad omnes Monasterii necessitates, ad prata, ad
Colonias, ad virgulta, et vineas, etc. Et lib. 2. cap. 7 : Ecclesiæ
ruinas restaurat, colligit exules, Ecclesiis antiqua servitia, depopulatas Colonias
expulsis restituit. Chron. Besuense pag. 569 : Tradidimus S. Petro 4.
Colonias in vico qui Altriasiacus dicitur. Occurrit passim apud Scriptores,
Hincmarum Opusc. 60. pag. 832. Flodoardum lib. 2. Hist. Remens. cap. 5. 6. 7. 11. 17. 18.
19. Hariulfum lib. 3. cap. 7. Baldricum lib. 2. Chron. Camerac. cap. 5. Gerbertum Epist.
159. Baldric. Dolensem in Translat. capitis S. Valentini num. 2. in Vita S. Barbati
Episcopi Benevent. cap. 2. in Conventu Pistensi ann. 864. tom. 2. Spicil. pag. 589. in
lib. 2. Miracul. B. Bertini cap. 10. 15. apud Ughellum tom. 1. Ital. sacr. pag. 107. 109.
119. Perardum in Burgund. pag. 70. Sammarthanos in Abbatibus Vallis S. Stephani pag. 889.
in Spicilegio Acheriano tom. 7. pag. 185. etc.Coloniere, in Ch. ann. 1364. ex Cod. reg. 9484. 2. fol. 132. r° :
Estienne de Vaillant chevalier... a
donné... à l'église de Quincy... la maison dessoubs la vigne et le pressoir et tous les
vaisseaux et la Coloniere et dous hommes qu'il avoit en la ville de Bellenot.Grangiam S. Eusebii cum hominibus suis, et
Colongiis et aliis possessionibus, etc. Infra : Cum hominibus suis, et
terris, et aquis, et nemoribus et undecim Collongiis ad eandem (villam)
spectantibus.Coloniasistas ad ipsos colonos jure proprietatis ac hæreditatis spectasse, sub onere et conditione tributi, pensitationis, et operarum, de quibus agitur in Lege Bajwar. et aliis locis mox indicandis : quod colligitur ex Capitulis Caroli Calvi tit. 31. cap. 30.
Et quoniam in quibusdam
locis coloni tam fiscales, quam et de casis Dei, suas hœreditates, id est, mansa quæ
tenent, non solum suis paribus, sed et quibuscumque hominibus vendunt, et tantummodo
sellam (id est ædem) retinent, ex hac occasione sic destructæ sunt villæ,
ut non solum census debitus inde non possit exigi, sed etiam quæ terræ de singulis
mansis fuerunt, jam non possint agnosci, etc. Mansum enim idem esse cum colonia
mox docemus.Patronus Legiæ, quem suis
volebatis spoliare alodiis, in nostram Coloniam vos redegit. Albertinus Mussatus
lib. 4. cap. 11 : In Colonia Patavii quam Curte vocant, natura adeo in animante vagata est, ut equa pulluiam novipedem enixa sit.Si quis in agro regio, vel Colonica voluerit adplicare, et non permissus
fuerit, colonus fustigetur. Tit. 67 : Quicunque agrum aut Colonicas
tenent, etc.
Et sic per ipsum terminum venitur ad
villam Lescito nomine, quæ est de nostra donatione, deinde descendit per terminos et
lapidis fixis ad Colonicam, quæ appellatur Curtleutachario, et ipsa Colonica
determinat per lapidis fixis contra montem et solis occasum.Dum Noniaco Colonica sua in honore B. Juliani
Martyris oratorium conderet, etc. Vetus Charta apud Doubletum lib. 3. cap. 2 :
Villa quæ vocatur Matrius... cum termino vel Colonica sua ad se
pertinente. Præceptum Caroli Calvi pro Ecclesia in Magniaco in pago Nivernensi :
Quas quindecim mansis et Colonicis quatuor, quæ solvunt in censum denarios
duodecim. Vetus Charta in Chronico Besuensi pag. 585 : Dedit S. Petro
unum mansum cum Colonica sua, et cæteros mansos ad ipsum pertinentes, cum Colonicis
suis. Ubi Colonicadiffert
a manso, atqui in Concilio Valentino ann. 853. videtur sumi pro manso :
Sed et ipsi seculares et fideles Laici, si
condere voluerint Basilicas in prædiis suis, unam Colonicam vestitam cum tribus
mancipiis donationis gratia eis conferant. Agitur enim hoc loco de manso Ecclesiastico. Charta Caroli Regis in Historia Augustodun. part. 2. pag. 48 :
Concessit etiam Ecclesiam S. Dionysii cum Colonicis quinque. Chronicon S.
Benigni pag. 412 : In Lariaco Colonicas 10. Alibi : Sunt in Dienato
Coloniæ 15. curtilli 20. et terra absque æstimatione. Occurrit præterea apud
Marculfum lib. 1. form. 30. in Præcepto Barnoini Archiepisc. Viennensis ann. 881. tom. 10.
Spicilegii Acheriani pag. 141. in Testamento Widradi Abbatis Flaviniacensis, in Synodo
Ravennensi ann. 904. cap. 8. Vultumniacus cum Coloniculis, in Aliaco
mansa tria cum farinariis, etc.Ego
Domnolus in Christi nomine Episcopus.... dono igitur Basilicæ SS. Vincentii et
Laurentii... Colonitam cognominatam, etc.Simili modo medietatem de Colonico
Vatilonno, quem de Berone in nomine ipsius S. Ecclesiæ comparavi.Ut patrimonia seu suburbana, atque
massæ Colonitiæ... reddantur.Cum casis, terris, casalibus, Colonitiis, aldiariciis,
salectis, pratis, pascuis.Possessiones de prope Fontanis cum appenditiis earum,
prata, Colonantias, cum omnibus ad eas pertinentiis.Hi autem (Presbyteri) qui Colonatus
possessiones retinent, nihilominus volumus ad Episcopi indifferenter venire concilium.
Nam si quasi per contumaciam se, quasi in alterius potestate subtraxerint, et proprio
non subjiciuntur Episcopo, Canonicis correptionibus subjaceant.Coloneca.
Monasterium... per aliquas donationes nostras in cespitibus et servis et
Coloniensibus..... restauraverimus.- COL-, a husbandman, tiller of the soil: optimus, parcissimus: Pauper ruris, H.: mandere vestros colonos, i. e. oxen, O.—A farmer, peasant: navīs suis colonis implere, Cs.: qui colonus habuit conductum fundum.—A settler, colonist: colonos novos ascribi: Chersonesum colonos mittere, N.: Tyrii tenuere coloni (urbem), V.: urbem Acrisioneis fundasse colonis, i. e. by bringing as settlers subjects of Acrisius, V.
-
…coloniis quas Sulla constituit ; quas ego universas civium esse optimorum et fortissimorum virorum sentio, sed tamen ei sunt coloni qui se ; in ; insperatis ac repentinis pecuniis sumptuosius insolentiusque iactarunt. hi dum aedificant tamquam beati…
Cicero, in Catilinam
-
…defendite ; mihi ut urbi sine vestro metu ac sine ullo tumultu satis esset praesidi consultum atque provisum est. coloni omnes municipesque vestri certiores a me facti de hac nocturna excursione Catilinae facile urbis suas finisque defendent ; gladiatores ,…
Cicero, in Catilinam
-
…casus insignem pietate virum, tot adire labores impulerit. Tantaene animis caelestibus irae Urbs antiqua fuit, Tyrii tenuere coloni, Karthago, Italiam contra Tiberinaque longe ostia, dives opum studiisque asperrima belli ; quam Iuno fertur terris magis…
Vergil, Aeneid
-
…ab aethere nimbi. Nuntia Iunonis varios induta colores concipit Iris aquas alimentaque nubibus adfert. Sternuntur segetes et deplorata coloni vota iacent, longique perit labor inritus anni. Nec caelo contenta suo est Iovis ira, sed illum caeruleus…
Ovid, Metamorphoses
-
…subducit. C. Manlium in dextra, Faesulanum quendam in sinistra parte curare iubet. Ipse cum libertis et colonis propter aquilam adsistit, quam bello Cimbrico C. Marius in exercitu habuisse dicebatur. At ex altera parte C…
Sallust, Catilina
-
…vestigium sit aliquod quod significet pecuniam ; M. ; Fonteio datam, unum ex tot negotiatorum, colonorum, publicanorum, aratorum, pecuariorum numero testem producant ; vere accusatum esse concedam. pro di immortales quae haec…
Cicero, pro Fonteio
-
…esset satis quaesitum videri, eadem de re triennio post isdem de hominibus nullo adhibito non dicam viro, ne colonum forte adfuisse dicatis, sed bono viro, in fili caput quaestionem habere conata es an hoc dicitis mihi enim…
Cicero, pro Cluentio
-
…Italia non sit absitve rei publicae causa quasi quidam paene dominus, hoc est alieni iuris vicarius, an tuus colonus aut vicinus aut cliens aut libertus aut quivis qui illam vim deiectionemque tuo rogatu aut tuo nomine fecerit. qua…
Cicero, Pro Caecina
-
…ut non minus hominem ipsum quam ius commune defensum velitis. Caesenniam possedisse propter usum fructum non negas. qui colonus habuit conductum de Caesennia fundum, cum idem ex eadem conductione fuerit in fundo, dubium est quin, si…
Cicero, Pro Caecina
-
…amicique cum vociferarentur et quaererent, quid ille patri suo responderet, cur ademptum sibi equum diceret, cum optimus colonus, parcissimus, modestissimus, frugalissimus esset, me istorum inquit nihil credere. Conliguntur a Graecis, alia non…
Cicero, de Oratore