modulatio

mŏdŭlātĭo, ōnis, f. [modulor], a regular measure (post-Aug.).

• I In gen.: operis modulationes, Vitr. 5, 9, 3: dorica, id. 5, 9, 2: incedendi, a marching to time, Gell. 1, 11, 18.—
• II In partic., a rhythmical measure, modulation; hence, singing and playing, melody, in poetry and music, Quint. 9, 4, 139: modulatione produci aut corripi (verba), id. 9, 4, 89: modulatio pedum, id. 1, 6, 2: scenica, id. 11, 3, 57: vocis, melody, id. 11, 3, 59: musica, Aus. Ep. 25, 13.

modulātio, ōnis, f. (modulor), I) das proportionierte Maß, das Modelmaß, Grundmaß (vgl. modulus no. II, 1), Dorica, Vitr. 5, 9, 2: ceteri operis modulationes, Vitr. 5, 9, 3. – II) insbes., das Taktmäßige, Melodische, Harmonische, Rhythmische, der Rhythmus, incedendi, der taktmäßige Gang, Gell. – u. als t. t. der Musik u. Poesie, pedum, Quint.: vocis, Quint.: genera modulationum tria, Tongeschlechter, Klanggeschlechter, Vitr.: quas (explicationes Fusci) nemo nostrûm non alius aliā inclinatione vocis velut suā quisque modulatione cantabat, Sen. suas. 2, 10.

modulatio [CL] 1 inflexion of tone, variation in tone or pitch, modulation. fidiculam ‥ concordi ~onis armonia resonantem vij constare fidibus ‥ declarat Aldh. Met. 3 p. 73; cum vocis ~one cordis jubilatione Deum laudare Osb. Mir. Dunst. 11; agrestum calamum meum labiis apposui. et plebeia ~one ignotum tibi interpretatus sum sermonem G. Mon. VII 2; nota, quod secundum materialem significationem pausatio dicitur tractus inter duas ~ones ejusdem ordinis vel diversi vel diversorum ordinum, prout melius competit Mens. & Disc. (Anon. IV) 59; accentus est ~o vocis diccionis ab unius pulsus prolacione Ps.-Gros. Gram. 33; in motu saltitacionis et ~onis vocis in cantu Siccav. PN 171; quam planum cantum voco solius est vocis modo impresse modo elevate ~o Odington 92. 2 (act of) singing, chanting, making music. sanctarum mulierum ad omnem clerum ~o Trop. Wint. 17; quam [ecclesiam] ‥ pro posse honorificare studens musicis ~onibus crebro extulit W. Malm. GR II 186; concurreruntque Deo disponente aque potatio, et ’ ite missa est’ ~o Mir. Wulfst. III 11 p. 159; David ‥ cujus tanta vociferatio tanta jubilatio tantaque ~o auditur in psalmis J. Ford Serm. 9. 8; sapiens ‥ aures suorum obturat, ne earum ~ones audiant Alb. Lond. DG 11. 9; est tempus tacendi et loquendi. apperitur ‥ ostium in claustro ‥ leccioni et locucioni ‥ clauditur ‥ in ecclesia, vane ~oni Ord. Ebor. I 32. 3 melody, tune, song, poem. praecipientes eum ‥ hunc [sermonem] in ~onem carminis transferre Bede HE IV 22 p. 260; melodia, ~o Gl. Leid. 26. 10; clare auditur ‥ mira supernae harmoniae ~o Gosc. Transl. Aug. 40B; sicut in Britannicis ‥ instrumentis tarda et morosa est ~o Gir. TH III 11 p. 153. 4 sound (produced by musical instrument). ’ revocante modos concitos’, id est modulationes celeres, hoc dicit quia ad ~onem tube solebant in honore deorum saltare Trevet Troades 57; 1377 cum tubis et universis aliis modis ~onum ‥ solempniter equitantes MGL II 476. 5 rhythmic syllabic poem (as dist from quantitative metrical composition). metra sunt verborum spatia certis pedibus ac temporibus terminata, quibus adhaeret rythmus, id est ~o, quae certa dimensione temporum terminatur Bonif. Met. 110.

mŏdŭlātĭō, (13) ōnis, f. (modulor), ¶ 1 action de mesurer, de régler, mesure régulière : Vitr. Arch. 5, 9, 3 ; Gell. 1, 11, 18 ¶ 2 mesure rythmée, modulation, cadence, mélodie : Quint. 9, 4, 139 ; 11, 3, 57 ; 59 ; Aus. Ep. 25, 13.