ortus
ortus, sprung, descended, born
ortus2, a rising
Frieze-Dennison Vergil
ortus , ūs, m.: a rising, 4.118. (orior)
Could not find ortusque in Logeion dictionaries.
ortusque masculine nominative plural, masculine nominative singular, masculine genitive singular, masculine accusative plural of ortus2
ortus, a, um, Part. and P. a., from orior, q. v. fin. B.
ortus, ūs, m. [orior].
- A rising of the heavenly bodies (opp. occasus; class.): solis et lunae reliquorumque siderum ortus, obitus motusque cognoscere, Cic. Div. 1, 56, 128: primi sub lumina solis et ortus, Verg. A. 6, 255: (sol) ab ortu ad occasum commeans, from east to west, Cic. N. D. 2, 19, 49: solis, sunrise, i.e. the orient, the east, id. Cat. 3, 8: tum bis ad occasum, bis se convertit ad ortus, Ov. M. 14, 386: nitido ab ortu, id. ib. 2, 112: signorum, Verg. E. 9, 46: ortus lucis, Vulg. Sap. 16, 28.—
- II A rise, beginning, origin (cf. origo): tribuniciae potestatis, Cic. Leg. 3, 8, 19: juris, id. ib. 1, 6, 20: Favonii, Plin. 17, 9, 8, § 57: materno ortu, Ov. M. 13, 148: ab Elide ducimus ortum, we are sprung, derive our origin, id. ib. 5, 494: ortus nascentium, the birth, Cic. Div. 2, 43, 91; id. Tusc. 1, 38, 91: Cato ortu Tusculanus, by birth, id. Leg. 2, 2, 5.—Of a river, the source: donec venias ad fluminis ortus, Ov. M. 11, 139.—Of plants, the springing up, growth, Lucr. 5, 211.
1. ortus, ūs, m. (orior), I) der Aufgang (Ggstz. occasus, obitus), 1) eig.: ortus primi solis, Verg.: ortus quartus lunae, der vierte Tag nach dem Neumonde, Verg.: ortus brumalis, die Winter-Morgenseite, Apul. – oft Plur., solis et lunae reliquorumque siderum ortus, Cic.: ortus et obitus signorum, Cic.: stellarum ortus atque obitus, Catull.: ortus occasusque siderum, Cic. – u. das Sich- Erheben des Windes, Favonii, Plin. 17, 57. – 2) meton.: ortus solis, Sonnenaufgang = Morgengegend, Orient, Cic. u. Liv.: ab ortu ad occasum commeans, Cic. – II) übtr., die Entstehung, a) leb. Wesen, die Entstehung, Geburt, deorum (Ggstz. interitus), Cic.: puerorum, Cic.: primus animantium, Cic.: primo ortu, gleich nach der Geburt: Cic.: Cato ortu Tusculanus, Cic.: ortum ducere ab Elide, abstammen von E., Ov. – b) das Wachsen, Hervorwachsen der Feldfrüchte usw., Lucr. 5, 211. – c) die Quelle, Avien. or. marit. 61. – d) abstr. Ggstde., die Entstehung, der Ursprung, tribuniciae potestatis, Cic.: iuris ortum a fonte repetere, Cic.
2. ortus, ī, m., in Handschrn. und nach den Gramm. st. hortus, s. Haupt opusc. 1, 58.
hic ~us, -us, -ui,a spryngyng
ast ubi flammicomos ardescens lucifer ortus / attulit
non aequaliter nobis in his partibus borialibus conversantibus ~us et occasus siderum evenit
per totam ‥ noctem ‥ usque ad ipsius stellae rursus ~um et apparitionem
~us planete dicitur cum exit de sub radiis solaribus et manifeste mundo apparet non impediente solis splendore
figure igitur lune sunt: generatio, ~us, menoides, dicotomos, amphikirtos, plisiselenos, panselenos
eliacus ~us
determinare ~us et occasus stellarum
vita migravit cum solis per Capricornum / tertius ac decimus medians existeret ortus
ab †orte [l. ortu ] solis usque ad meridiem
ab ~u solis fere usque horam nonam
haec conscendunt per aethera / ab ortu solis sidera(
Nilus ‥ omnia monstra ferarum similia gignit eo gurgite quo se ad ~um dirigit et quo item flexus a Mari Rubro ad occasum refunditur
novimus insulam esse aliam ‥ contra ~um solis
matres etiam ‥ pullos suos contra solis ~um obvertunt
siquis stans in fori medio vultum vertat ad ~um solis
ab ~u nascentis mundi
usque ad ~um diei
oremusque in ~u surgentis aurorae
in eis vero que latitudine carent, ut regio Arin, in qua semper dies equales, omni tempore eorum ~us uniformis
a petra ‥ usque ad ~um de Blakeden et ab eodem ~u usque ad wacellum qui in proximo oritur versus aquilonem
dederunt quemdam ~um aque in campo suo ‥ et quamdam placeam terre circa dictum fontem
post natum Mathusalem ‥ post ~um Mathusalem in hac vita Deo ‥ servierit
hujus in occiduis convexi partibus orbis / naturae solitum Uuilfridus pertulit ortum
humanum genus ab ~u suo fluere usque ad mortem deficiendo
~us, G.nesaunce
cujus ~us gaudium fecit parentibus, patrie splendorem peperit
in baptizacione filie comitis ‥ ac R. R. portanti nova de ~u ejusdem vj s. viij d.
post ortum periit infantulus ortus in orto
de ‥ avibus situ potius quam ~u distantibus
ante catervatim per limphas duco cohortes, / dum plures ortu comites potiuntur eodem
littera tollatur, non fulget nominis ortus
aplanen quod Greco nomine paradisus dicitur, Latine vero ~us quia ab eo res oriuntur
omne ‥ solubile conpositum est. nullum igitur solubile caret ~u. unde constat quod nullum carens ~u solubile sit
de ~u partium philosophie pro modulo nostro diximus
laus que volatili sermone texitur / cum paucis sillabis statim expenditur / tam cito desinit quam cito nascitur, / fine propemodum in ortu clauditur
omnis pompa temporalis / ‥ / transit sicut aque bulla, / modo magna, modo nulla, / mox post ortum interit
ortus origo datur, per quartam dum variatur
1 ortus, a, um, part. de orior.
2 ortus, ī, m. , v. hortus.
3 ortŭs, (9) ūs, m. (orior), ¶ 1 naissance, origine : a) [dʼune chose] Cic. Leg. 1, 20 ; 3, 19 ; Læl. 32 ; [des vignes] Cic. CM 52 ; [dʼêtres vivants] Cic. Fin. 5, 10 ; b) [de pers.] ortu Tusculanus Cic. Leg. 2, 5, Tusculan de naissance, cf. Div. 1, 85 ; Tusc. 1, 91 ¶ 2 lever [des astres] : Cic. Div. 1, 121 ; 128 ; 130.
- 1. het opkomen v.e. hemellichaam [solis; lunae; stellarum];
- 2. (meton.) (a) het oosten; ➤ ab ortu ad occasum; (b) ~ solis oriënt, morgenland;
- 3. (metaf.) ontstaan, groei, oorsprong, begin [mundi; fluminis; tribuniciae potestatis; amicitiae];
- 4. geboorte, herkomst [animantium]; ➤ primo ortu direct na de geboorte; ortum ducere ab alqo van iem. afstammen.
Hortus, passim. Vide in hac voce.
ortus, ūs, m.: principio, origine; ● nascita; a primo urbis ortu Cic fin dalle prime origini della città; ab Elide ducimus ortus Ov sono originario dell'Elide; ortum sumĕre Quint aver origine; ver in ipso ortu Apul la primavera al suo inizio; ortus Rheni amnis Plin le sorgenti del fiume Reno.
ortus (1) adj.
- P. of orior, sprung, descended, born: ab illo: a liberatoribus patriae, L.: ex eodem oco, T.: ex concubinā, S.: ex patricio sanguine, L.: Orte Saturno, H.: sorore eius, L.: regiā stirpe, Cu.
ortus (2) ūs, m
- orior, a rising: ante ortum solis, sunrise, Cs.: ab ortu ad occasum, from east to west. solis, the east: primi sub lumina solis et ortūs, V.: rutilo ab ortu, O.: ad umbram lucis ab ortu, from morning till night, H.—Fig., a rise, beginning, origin: tribuniciae potestatis: iuris: ab Elide ducimus ortūs, derive our origin, O.: ortūs nascentium, the birth: Cato ortu Tusculanus, by birth: fluminis ortūs, source, O.