bajulus
patrem jam cadentem ‥ ~is manibus in cellam deferunt
in ecclesia ‥ est campana ~a virtuosissima
cruce ~a ‥ muniti
sicut ~a relacione quorumdam subditorum nostrorum accepimus
unam aque ~am pro aqua benedicta de argento(
bajula palmitis ulmus
accipitres ‥ ~os exigunt diligentiores
a bajulo prioris [gladii ]
mater ecclesia ‥ circa ipsum nutricis et ~e officium executa
aque ~i ecclesie S. Ebbe
archipresul ‥ a crucis ~o ante ipsum crucem mox accipit
Gallia tota / est cum rege suo bajula facta crucis
R. de Novilla, qui antea custos et ~us sigilli regii extiterat, regis fidelissimus cancellarius
secreti sigilli regis ~us sive custos
cum ejus litteris ad privati sigilli ~um ‥ directis
reversus ~us medele invenit egrotum
Eadgarus, puer videlicet pacis ac justitiae ~us futurus
bajula lethi
non paruerunt pacis ~is discordie sectatores(
per hunc ~um harum apicum(
missa sum ad te boni nuntii ~a
tradens epistulam ~o
verborum ~i indigni
clericum meum ~um litterarum
~o mandati
per presentium ~um
per harum [litterarum ] ~um
~us et nuncius
feliciter actis omnibus, totius pene regni ab ipso [Cnuto ] constituitur [Godwinus ] dux et ~us
elegi te de populo, principemque constitui, prudentem et fidelem te sperans ~um fieri tocius regni
veniunt latrones vel ~i principis ‥ et totum consumunt
dixit Caliphus; ‥ oportet ut per terras conquisitas statuat ~os suos(
in regno Jerosolimitano ~us(
electione amicorum et ~orum regis
scribaniam curie ~i S. Fidis
~us ‥ dicte ville, quocienscumque mutabitur, jurabit dictis juratis et burgensibus servare libertates
prepositus, ~us, consules et universitas ville nostre S. Severi
ex tunc poterit electus [abbas ] providere sibi de sociis qui secum commorentur quos ~os dicimus
archidiaconus S. Albani et dominus Johannes domini abbatis ~us et procurator
Vispillones, ait, dictos
Bajulos, qui scilicet mortuos efferunt. Quo sensu usurpant Petrus Chrysologus Serm. 121. et Ammianus lib. 14.
Bajulorum præcentorem, tibicinem, qui vespillonibus
præcinebat, interpretantur viri docti. Occurrunt præterea non semel Bajuliinter Ecclesiæ Romanæ ministros, qui processionibus publicis intererant, et cruces et candelabra bajulabant. Ordo Romanus, describens processionem Pontificis :
Post Episcopos
Presbyteri, deinde Monachi, deinde Schola, deinde Milites Draconarii, id est, qui signa
portant, post eos Cereostatarii. Petrus Diac. lib. 4. Chr. Casin. cap. 37. ait
Bajulos cereostatarios, stauroferos, etc. obviam Roma processisse Henrico
Imperatori. Dudo lib. 1. de Moribus Norman. : Bajulant Scholiastici candelabra et
cruces.Gerulus.
παιδαγωγος καί παιδοτρίβης, ὁ λεγόμενος βαίουλος. Vitalis Episcop. Oscensis
apud Blancam de Reb. Aragon. : Alii Bajuli, i. servuli, vel nutritores,... quia
consueverunt nutrire filios, et familias dominorum.
Qui habitatSermone 12. n. 8 :
Vide enim quam necessaria sit ista protectio, ista custodia in omnibus
viis tuis. XIn manibus, inquit, portabunt te, ne unquam offendas ad lapidem
pedem tuum. Parum tibi videtur, quod sit lapis offensionis in via ?
Considera quæ sequuntur : Super aspidem et basiliscum ambulabis, et
conculcabis leonem et draconem. Quam necessarius pædagogus, immo etiam
Bujulus, præsertim parvulo inter hæc gradienti ? In manibus, inquit,
portabunt te. In tuis quidem viis custodient te, et deducent parvulum
qua potest parvulus ambulare.Bajulidicti, qui filiorum Principis educationi præficiebantur, quorum summa proinde in Palatio dignitas et auctoritas erat. Lupus Ferrar. Epist. 64 :
Non admittantur a vobis Monitores quos Bajulos vulgus
appellat, ne gloriam vestram inter se ipsi partiantur. Atque hoc sensu passim
vocem eamdem usurpant Hincmarus in Ep. de Ordine Palat. cap. 2. 6. et Opusc. 11. cap. 6.
Fredegar. cap. 86. Auctor Vitæ Lud. Pii ann. 781. Gesta Dagob. cap. 2. Aimoin. lib. 4.
cap. 15. 38. Hariulfus lib. 1. cap. 3. Flodoardus lib. 3. Hist. Rem. cap. 24. Paulus Diac.
lib. 23. Hist. Misc. Sigebertus in Vita s. Sigeberti Regis Austras. num. 11. Chronicon
Moissiac. ann. 641. etc. Gregorius Imperialis Pædagogus, apud Joannem VIII. PP. Epist. 46. Hinc
Carolus dimisso filio suo
Ludovico sub Adalardi... Bajulatione, contra Normannos proficiscitur. Utitur et
Aimoinus lib. 5. cap. 39.NutritoresGregorio Turon. lib. 8. Hist. cap. 22. Caper de
Pædagogus, Nutritor puerorum. Carolus Rex
Burgundiæ filius Lotharii Imp. in Charta ann. 857. tom. 12. Spicilegii Acheriani pag. 120.
Comitem Girardum parentem suum ac nutritorem vocat. Papias : Nutricius puerorumapud Adamum Bremensem cap. 54. Claudianus lib. 1. in Rufin. :
Nutritoremque puellæ
tradidit.Pædagogi, Custodes, et Magistriappellati leguntur, uti ex Diplomatibus Philippi I. Reg. Fr. ann. 1060. 1062. et 1066. constat, ubi Ingerannus
Pædagogus, Custos et Magister Regis passim
subscribit, qui in Tabular. Maurigniacensi Ch. 90. quæ est ann. 1102. Pædagogus
Ludovici Regis Filii dicitur. In Charta Ludov. VI. pro Monasterio S. Martini de
Campis, Herluinuspariter, ut
Magister Regissubscribit. Apud Ditmarum lib. 4.
Bernhardus Magister Regisoccurrit. Chronicon S. Vincentii de Vulturno pag. 675. de Authberto postmodum Archicancellario :
Cœpit ejusdem Imperatoris (Caroli
M.) Magister et institutor esse prudentissimus. Adde Adamum Bremensem
cap. 159. In Diplom. pro S. Maglorio Paris. dato Parisiis regnante Roberto Rege anno 2. cum gloriosa matre sua Adeleide, mentio fit Domini
Hugonis Educatoris et Consiliarii Regis. Adde Hist. S. Audoeni Rothom. pag. 463. et Jo. Columbum in Episcopis Vivariensibus lib. 2. n. 46.
Magnus Bajulus, penes quem erat filiorum Imperatoris cura, et educatio, ut passim ex Codino et aliis Scriptoribus Byzantinis docemur.
Gregorius Bajulus Imperialis, apud Erkempertum in Hist Langob. Chronicon Vulturnense lib. 3 :
Gregorium Bajulum
Imperialem Græcorum, qui tunc in Ydronto degebat, cum multis exercitibus... Barim
introduxerunt. Hujus mentio est apud Joannem VIII. PP. Epist. 168. 169. 178.
Vide Meurs. in Gloss. Fabrotum ad Cedren. et nos in Gloss. ad Villhard. Volat lancea,
inerme pueri crudeliter latus petens ; sed fidelis Bailus, velut subito facto amens,
ocius occurrens inermis, et ipse prono corpore nimium sævum capit telum.Anno Domini mcclxxxix. Hic jacet Dominus
Guillelmus Balius olim Domini Amerighi de Nerbona.Hos ex Monachis itineris comites Assumens, prænominatum Remigium, meque, qui hæc
scribo, Aimoinum, cum Guillelmo suæ venerantiæ, juxta Abbatum morem, tum Bajolo. Balivi
Monasteriorum, apud Ingulfum pag. 856. 906. VitæAbbat. S. Albani :
Ex tunc poterit electus (Abbas) sibi de sociis, qui secum
commorentur, quos Bajulos dicimus, providere. Ibidem pag. 72 : de Abbate : Exinde solus ut potuit, ut decentius intraret, sequentibus Bajulis suis, ivit
sessum. Infra eadem pag. : Circumdedit sibi habitum suum, assistentibus
Bajulis suis. Pag. 73 : Qui et ipsius Abbatis et subsequentis diu Bajulus
extiterat. Ibid. : Bajulus Abbatis et sigilli custos. Matth.
Paris ann. 1257 : Johannes Abbatis Bajulus et Procurator.
Ex parte
Monachorum, Garnerius Abbas, Ber. Bajulus, Barthol. prior Nannet. In usibus
Culturæ Cenoman. : Ad cœnam habeant prior et præpositus, et cellerarius, et
Bajulus, et duo Priores de foris, magnam mitam.
Bajulusseu
Balivusin Monasteriis sæpe dictus est is, qui expensas curabat, et victualibus comparandis erat præpositus, uti patet ex computis S. Petri Carnutensis, et ex Charta Abbatis S. Barnardi de Romanis tom. 1. Hist. Dalphin. pag. 142. ubi
Bajulusappellatur, et Procurator et Custos domus et terrarum Abbatis.
Camera Ballivorumin Monasteriis, in Hist. S. Martini de Campis pag. 208. Ita etiam Episcoporum Officiales vocabant. Eædem Vitæ Abbatum S. Albani pag. 41 :
Præcepto
Abbatis sui Alexandro Episcopo Lincolniensi adhærens, Bajulique, officium exercens,
etc. Hinc forte Bajulare officium, munus aliquod exercere in Monasteriis, dixit Marculf. lib. 1. form. 1 :
Ut de vestra congregatione, qui in vestro
Monasterio sancta debeant Bajulare officia, etc.Non admittendos proinde monitores, quos vulgus Bajulos vocat. Ubi
monitores intelligendi sunt ii, qui renuntiarent Abbatibus quidquid ab aliis Monachis
fieret ; ad quod ideo proclives esse poterant Bajuli, quia cum Abbatibus continuo
commorabantur.Legebantur autem 12. eadem nocte de beata Virgine Lectiones, quas
corde tenus sine candela Bajuli transcurrre consueverunt.Bajuli Ecclesiæ et
anniversariorum procuratores possunt auctoritate propria pignorare debitores
anniversariorum.Per decanum et capitulum singulis annis, in crastino Exaltationis sanctæ
Crucis, provideantur sufficientes cellerarii et Baillivi ad distributiones et alia
ecclesiæ negotia exercenda. Vide supra Baillivus.ad opus Horarum, ut est in Chartis.
Dom. Guillelmus Martini presbiter de Aquis, vicarius
ecclesiæ S. Stephani vallis Veranicæ, numeravit et solvit Bajulo et distributori
anniversariorum ecclesiæ S. Salvatoris Aquensis, pro suo anniversario, ducentos florenos
auri.Bail, Baillistre, Balliseur, in Consuetudinibus municipalibus nostratibus passim ;
Philippi Francorum Regis ejusque regni procurator et
Bajulus.
Tutores vel
Bajuli respondeant, si voluerint, pro pupillis. In Consuetudinibus municipalibus
maritus dicitur Bajulusuxoris,
Mari et Bail. Chronicon Flandr. cap. 69 :
Et le Roy l'a receu en son hommage, et le Duc son Baron, comme Bail
d'elle. Per Assisias Hierosolym. MSS. cap. 168. et 170. Bailliage ne doit
nul avoir, si le fié ne li peut escheir, for que en une sole maniere : se l'eir a pere
ou mere, laquelle il ait des deus, celui emporte le Bailliage devant tous les autres par
l'assise. Et cap. 169 : Le Bail n'a point la garde de l'enfant, qui est
Seigneur de terre, de crainte que la convoitise lui fit faire la garde du loup ; mais il
doit estre gardé par accort du commun de ses hommes, tant son corps que ses forteresses,
et doit avoir son vivre honorablement, et ses forteresses fournies raisonablement des
rentes de la Seigneurie. At cap. 170 : Le pere ou la mere qui ont le Bail
de leur enfant, en ont aussi la garde, pour ce que l'eschette dou fié ne peut venir à
lui. Philippus Bellomanerius in Consuet. Bellovac. MS. cap. 15. discrimen esse
observat entre le Bail et le garde.
Livre de Plet et de Justicefol. 105. r° col. 1 :
De Baill. Tuit cil qui tiennent en fie sunt en baill par la reson dou fie. Or
demende len qui aura baill ? Len dit que li plus pres. Et s'il i a feme ou home ive
qui aura leal ball li uns ou les ij ?
§ Len dit li males aura la garde et s'il sunt ij males ives
en l'escheete li dui auront le bail.
§ Et li autres aura la garde et aura avenant por la garde ;
et tel chose si est de fie portable, car choses non portables, et non de baro mes de
contez, qui sera de ij yves homes ou home et fame, ou feme et fame pareil ; et li
deus homes ont le preu et uns a la garde, et de iij freres li ainz nez a la garde.
Ne feme ne prent, tant qu'il i ait home issint pres, et se li freres ainz nez est
morz et ait au le ennete li autre ont le bail yviement ; et bail dure dusque xxj an,
et an feme a xv anz ; et mariage tost il bail nenil en home, et en feme oil ; en roi
n'a point de baill mes il i a garde ; et les issues des choses a celui qui est en
baill sont à celui qui a le baill, et len doit garder les choses dou baill en point.
§ Quiconques reçoit bail, il le reçoit à tot son fes et tot
doie le menor ; cil qui prent le bail paie les detes et quant le menor viant à age
il s'en vet o ses choses toz quites. Autremant vet dou vilenages, tant com li peres
et la mere se tient de marier, tant ont de bail, et quant ils se marient si faut le
bail, et sunt comme compoignon, par quoi lor biens soent acompoignez alors,
autrement non.
§ Puis que la chose passe à autre que a la mère et au père
bail faut, mes garde ne faut pas, ainz doit avoir li plus pres la garde de l'enfant.
Or demande len en desve, ou en home qui ne set qui se fet, ou en malade qui ait
maladie perpetuel savoir s'il i a bau ? Et len dit que non, mes il i a garde et li
profiz de toz ses biens sunt seant.
Confer Mittermaieri Instit. Jur. German. § 415. not. 18. et Klimrath. in
Revue de la législation française et étrangèreann. 1837. pag. 356.
Pro evidenti utilitate dictorum impuberum ad plenum cognita
coram me tanquam coram Domino, auctoritatem et assensum
præstante, præsente et consentiente domina Maria matre dictorum impuberum
tutrice et Baillia eorum.Maria D. G. Regina
Jerusalem et Siciliæ et Bajula nutrix et administratrix illustris nati nostri Ludovici
Regis. Hæc eadem vox sumitur etiam pro nutrice ; hinc Massiliensibus etiamnum
Baile, nourrice. Vide Bajula suo loco.
Bail, Baillie, passim in Consuetudinibus municipalibus ;
Balia, Italis : voces deductæ a
Bajulus, de qua supra. Tabular. Brivatense Ch. 155 :
Et si
ipse infans talis fuerit, qui in Ballias debeat intrare, ipsi possessores illius locis
teneant et nutriant eum : et quando infans ad perfectam venerit ætatem, et de Ballia
exire poterit, honorem recipiat. Testamentum Guillelmi Montispessulani ann.
1146 : Guillelmus... in garda et in Baillia dominæ matris meæ usque ad ætatem 20.
annorum permaneat.Diagoin Comitibus Barcinon. lib. 2. cap. 70 :
Ut teneat eam suo Seniori Comiti Berengario, usque ad illum terminum, in quo
habet acceptam Bajuliam sui nepotis et sui honoris, etc.Statuimus ac mandamus, quod curam animarum habentes, et qui sunt in
personalibus, vel dignitatibus constituti, publica officia sæcularia non assumant ; nec
Bajulas, nec vicarias teneant Laicorum.Si femina decesserit ex cujus parte feoda vel allodia provenerint, vir ejus ante
puerorum suorum plenam ætatem in ipsis prius, et in feodis eorum, et bonis Bajulationem
habebit, quousque parvi ætatem suam habuerint. Ibid. semel et iterum occurrit.Non debent liberi dolo vel fraude subtrahi
vel induci ad matrimonium contrahendum sine licentia et voluntate ipsorum curatorum et
tutorum, quam diu erunt in Baillagio eorumdem.Pro
Bailia et tutela puerorum bonæ memoriæ Guidonis quondam Comitis Sancti Pauli.Baillium
dictorum liberorum, et omne jus Ballii et regiminis eorumdem ad dictum dominum Comitem
pertinebunt. Occurrit præterea in Edicto Philippi Aug. ann. 1197. tom. 1.
Ordinat. reg. Franc. pag. 22.Ballium
sive advocatia terræ nostræ et liberorum nostrorum in ipsius Regis custodia, usque ad
ætatem ipsorum liberorum legitimam integre remanebit. Alia ann. 1270. ex
Archivis Castri Nannet. : Computavit Riocus de Penros Senescallus Leonensis de
exitibus balliæ de domino Gardone Bastard c. libras... de Ballio Amiciæ de
Foresta, pro Ballio filii Brientii de Cheac. Occurrit etiam apud Marten. tom. 1.
Ampliss. Collect. col. 1029. et 1244. In Hist. Harcur. tom. 4. pag. 2170. et in Spicileg.
Acher. tom. 10. pag. 197. Sub tutella et Ballo dominæ Mariæ
matris suæ, etc. Pactum matrimonii inter Carolum Regem Aragon. et Margaritam
filiam Caroli II. Regis Siciliæ ann. 1290. apud Marten. tom. 1. Anecd. col. 1238 :
Jure Balli secundum locorum consuetudinem sibi salvo, habebit etiam post Ballum
finitum cum dotalitio illo, etc. Adde Regestrum Magn. Dier. Campaniæ ann. 1285.
fol. 18. Marten. tom. 1. Ampliss. Collect. col. 1216. et 1240. Hist. Harcur. tom. 4. pag.
1124. etc.Clerici beneficiati, seu in sacris ordinibus constituti, non sint advocati pro
pretio, seu in fraude pretii in curia laicali, nec loco laicorum curiam teneant, nec
Ballisti (leg. Ballistis) eorum seu aliorum illicitis præficiantur.
Quæ quidem vox perperam de balationibusseu saltationibus et choreis est intellecta. Hic enim, ut palam est, de negotiis secularibus a quibus abstinere debent Clerici sermo fit, inter quæ tutela non ultimum locum tenet, ut norunt qui res ecclesiasticas vel leviter attigere.
Marchione itaque dimittente Bajulatus
officium, Comites, Barones... convenerunt rogantes Principem Manfredum, ut Balium
nepotis Regis pupilli a Marchione dimissum, quod eidem Principi jure agnationis legitime
offerebatur, assumeret..... cum ex quo Marchio semel Baliatus officium gerere cœperat,
se ab eo exonerare non posset.Mercatorum Prætor, ut Platinæ placet in Gregorio XI.
BallivoOrdinis Hierosolymitanorum Militum. At id non semper obtinuit : nam primitus
Potestatesdicti ii Bajuli, ut colligitur ex Statutis Venetor. ann. 1242. lib. 1. cap. 27.
BallivumCatelanis, qui Constantinopoli morabantur, præfuisse etiam ait idem Phranzes loco citato.
De mane est consuetum, quod Bajuli
argentariorum ac etiam Bajuli menescallorum faciunt dicere unam Missam in altari B.
Eligii.Bajuli Artificum, dicuntur ii, qui rebus ad artificium spectantibus præfecti sunt. Libert. Petræ assisiæ ann. 1341. in Reg. 74. Chartoph. reg. ch. 647 :
Item quod dicti consules possint
instituere et destituere Bajulum seu Bajulos super quolibet ministerio textatorum,
macellariorum, etc.Contra senescallum vel capitales Ballivos principis, in eis quæ ad principem
pertinent, vel ad personas eorum tanquam justiciariorum, fit desrenia per septem hominum
sacramenta.confratriæcommunes administrant.
Les Bailesvel
Syndics d'une Confrérie. Baluz. Hist. Arvern. tom. 2. pag. 783. ex Charta
Item homines S. Amantii et pertinenciarum recipient mensuras vini a
Bajulis Confratriæ S. Spiritus, quæ fit in villa S. Amanii qui tenebunt l'eschandelho
sive lo payro, et omnes homines recipient a dictis Bajulis, etc.Nos Guirus Genesii Bajulus Curiæ ordinariæ Montispessulani illustris
domini Regis Majoricarum et domini Montispessulani, sigillum auctenticum dictæ curiæ
huic præsenti publico instrumento duximus apponendum.Ego Bernardus de Dous
Bajulus de palatio, etc.Statuimus Magistros Camerarios,... ipsas rationabiliter diffinire
causas, quas inter Bajulos Gabellatos suæ jurisdictioni subjectos oriri sæpe
contingit.qui Bajulivi Conventuales dicuntur, quia suarum linguarum præsides
existunt. Statuta istius Ordinis tit. 10. § 1.Bajulivorumappellatione præterea veniunt Priores et Castellanus Empostæ, tit. 19. § 5. Magni Baillivi Hospitalis S. Joan. Hieros. meminit Ducas cap. 17. pag. 40.
Ballivus, Regni vel Imperii gubernator, qui vulgo
Bail. Henricus Flandrensis in Epistola ad Innocentium III. PP. in Gestis ejusdem pag. 116 :
Principes, Barones, et Milites exercitus me
imperii Ballivum elegerunt. Ipse vero Imperii moderatoremse inscribit in eadem Epistola. Vide infra Balius.
Bajulinoseosdem appellat Bernhardus
Nec defuerunt magnanimi Bajulini, priores,
preceptores ac fratres sacri ordinis Jerosolimitani pariter negociatores indigeneque et
Græci, qui pro fide orthodoxa fortiter pugnare non formidant... Nostri in pomerio
tubarum clangore jubilant. Princeps noster præclarissimus, ingenti acumine preditus
propediem hostilem invasionem futuram conjectat. Maturo igitur consilio, presidia menium
instituit ; hiisque præstantes viros preficit, subsidia quoque non negligit, quibus et
electissimos sui ordinis cujusvis nationis Bajulinos et equites preesse voluit, qui
presto casu urgente adesse debeant.
Placuit dicto RR. domino, quod salarium secretarii taxetur per
Bajulos tabellionum.Inter alia privilegia et
immunitates concessas dictæ universitati Panormi per dictum dominum Regem Petrum fuit
concessum quod ex nunc inantea Bajulus dictæ urbis nominaretur et vocaretur Prætor,
prout antiquitus assueverat vocari. Instrum. ann. 1120. tom. 1. nov. Gall.
Christ. pag. 67 : Reddidit... castrum et villulam et quam contra voluntatem ejus
ædificaverat et ejecit Bajulum... et dimisit omnes malos usus.Ballivosautem a voce Bajulus, dictos omnino constat ; non vero a
Baal, idolo, ut sibi somnia finxere Sanjulianus in Hist. Burgundionum pag. 176. Golutus in Hist. Comit. Burgund. lib. 2. cap. 42. et Joannes Guijonius in Dissert. de Magistratibus Augustodunensis fori cap. 2. Atque ii Comitum vicem subiere, qui prima et secunda Regum nostrorum stante stirpe id muneris obibant, quod postmodum Ballivi. At cum Comites inclinata, et frequentibus Normannorum irruptionibus attrita ac pene profligata eorumdem Principum auctoritate, Comitatus suos sibi proprietario jure asseruissent, iidem juris dicendi facultatem tradidere Vicariis, quos
Bajulosac
ballivos, vocabulo ævi istius, vocarunt, quo ita appellabantur, quibus rei alicujus cura demandata erat : qui ut
justitiæ suæ Custodesessent ac veluti rectores et præsides : quod etiam fecere Reges nostri in iis oppidis ac civitatibus, quæ sui ac proprii juris erant.
Ballivorumoriginem ultima hac notione D. Cangium repetisse existimat D.
Brussel; haud injuria certe, cum de iis ante
Brusselde Usu feud. tom. 1. lib. 2. cap. 35.
Li sermens que doivent faire li Baillis.
Premierement que vous servirez le Roy bien
et loyalement, et garderez son secret et son droit par tout là ou vous le sarez.Item, que vous ferez bon droit et hatif à tous ceux qui
auront à faire devant vous pour cause de votre Office, tant au foible comme au fort,
tant au pauvre comme au riche, sans acceptation de personne, quelle qu'elle soit.Item, que de nulle personne de votre Baillie, ne d'autre
quelle qu'elle soit, qui est cause devant vous, ou esperez qu'il doie avoir, vous ne
prendrez don ne present de vin en tonnel, de beste entiere, comme buef, ou porc, ne
viande, ou viandes en autre maniere, fors que pour la souffisance de la journée, ne or
ne argent, ne joyaux ne autres choses, qui puissent ou doient tourner à mauvaise
convoitise.Ainsi le jurez-vous, Bailly, ainsinc vous aist Diex et
ces saintes Evangiles. Exstat aliud simile, sed prolixius sacramentum in 8. Regesto
eorumdem Memoralium pag. 55.Nous voulons et ordennons que tous Seneschaux,
Baillis.... tantost comme ils seront crées et establis és offices de par nous, viengnent
en la Chambre de nos Comptes devant ditte, pour faire illec leur serment.locum tenentes, nisi cum casus id postulaverit atque de consensu Regis, sibi substituant, præcipit Philippus IV. Edicto ann. 1302. cap. 22. et Philippus V. ann. 1318. cap. 8.
Balliviisti majores non modo in assisiis suis jus dicebant ; sed etiam Regum nostrorum, uti vocant, domania, seu res, quæ fisci sunt, exigebant ac cogebant : verbi gratia mulctas et emendas pecuniarias, confiscationes, forisfacturas, escaëtas, laudimia, manus mortuas, et alia id genus, de quibus rationem accepti et expensi coram Magistris Computorum Parisiensium quotannis putabant, ut est in Statuto dato Vivarii ann. 1319. pro eadem Camera Computorum : cujusmodi Ballivorum Computa in Rotulis membraneis comprehensa infinita propemodum mihi legere contigit beneficio V. C. Dom.
d'Herouval. Prostat aliud Statutum datum Andegavi mens. Novemb. ann. 1323. in Regesto
Nosterfol. 165. in quo hæc de Ballivorum Computis statuuntur :
Item, que tous Baillis et Receveurs veenguent compter
ordonneement aus drois termes accoustumez sur peine de perdre 60. livres tournois,
chascun Bailly à chascun termes et chascun Receveur des Seneschaussées la moitié de ses
gages.Item, que tous les Baillis dou Royaume de France, excepté
celuy d'Auvergne, feront les receptes de leurs Baillies, et en compteroient aux termes
accoustumez sur la peine dessusdite, et n'y ara autres Receveurs excepté le Receveur de
Paris, qui ara 100. livres tournois chascun an pour raison de ses gages, et chascun
Bailly et le Prevost de Paris aront 500. livres tournois de gages par an, et est faite
celle creuë és Baillis pour cause des receptes à leurs Baillies et au Prevost de Paris
pour la multitude des besoignes qu'il y a à faire.Anciennement le Prevost de Paris souloit prendre par tout l'an 292
livres par. pour ses gages, c'est 16. s. par jour, et il prend
orendroit chascun an 400. livres par. et 160 . livres l'an de don de creuë.Les Baillis de Senlis et les autres de France prenoient
par jour 16. s. et n'y avoit nul Receveur, et autant prenoit-il orendroit, et s'y a
Receveurs qui prennent chascun 80. livres par an.Les Baillis de Normandie souloient prendre chascun 20. s.
tournois de gages par jour, c'est 365. livres tournois par an, et chascun prend
orendroit 500. livres tournois de gages par an et oultre ce le Bailly de Rouen prenoit
100. livres tournois par an pour robes et chevaux, et les prend encore.Les Baillis de Champagne souloient prendre chacun 20. s.
tournois de gages par jour, et le Receveur 500. livres tournois, et autant prenoient-il
orendroit, et aussi les autres Officiaux.Les Seneschaux souloient prendre, c'est assavoir Poitou,
Xaintonge, d'Auvergne, chascun 500. livres tournois de gages par an, Caours et Perrigort
ensemble 600. livres, Tolose 700. livres tournois, aussi prennent-il encore, et avec ce
il retenoient les emolumens des seaux des Seneschaucées qu'ils portent.Le Seneschal de Bigorre souloit prendre 365. livres
tournois de gages par an, et il prend orendroit 400. liv. tournois, et li Receveur 100.
liv. t. par an.Li Gouverneres de Lille Mess. Thibaut de Denisy prenoit
l'an 1325. en son temps 1000. liv. t. de gages par an, et Mess. Regnaut de Choisel
Gouverneres orendroit prent 500. liv. t. par an, et le Bailly souloit prendre 200. liv.
par an et n'y avoit Gouverneur ne Receveur, et li present li Receverres 80. liv. par
an.Le Bailly de Crescy souloit prendre 60. liv. tourn. de
gages, et il prend orendroit 200. liv.C'est l'ordonn. comment les baillifs de France et de
Normandie, et les Seneschaux, et les Commissaires de par le Royaume doivent venir
compter. Les Baillis de Normandie doivent venir compter le lendemain des Octaves de
Pasques et de la S. Martin chascun 2. jours l'un après l'autre.Le Bailly de Roüen, lendemain des Octaves de Pasques, et
aura 2. jours pour compter.Caën après aura 2. jours. Caux 2. jours après. Constantin
2. jours après. Gisors après 2. jours.Les Baillis de France doivent venir compter lendemain de
l'Ascension et de la S. Andry, et doit chascun l'un après l'autre avoir 2. jours pour
compter à chascun terme ; Paris, Senlis, Vermandois, Amiens, Sens, Orleans, Bourges, et
Tours.Seneschaux doivent venir compter aux Octaves de la S.
Jean chascun an, et aura celuy de Poitou. 2 jours, Xaintonge 2. jours, Angoulesme
1. jour, Auvergne 2. jours, Thoulouse 8. jours, Roüergue 2. jours, Carcassonne 8. jours,
Beaucaire 8. jours, Pierregort 2. jours, Caoursin 2. jours, Lyon 2. jours, Mascon 2.
jours.Champagne à la my-Aoust 8. jours.La ville de Doüay, et toute la terre devers Flandres de
la Septembresche. (sic)Nevers aux Oct. de la Septembresche.Les Baillis de Normandie aux huitaines de la S. Martin,
se il n'y a pleiderie, et se il y a, il soit bon, que ils veinssent lendemain de la
Toussaint.Les Baillis de France à la S. Andrieu,
et aura chascun Bailly de France et de Normandie 2. jours pour compter
l'un après l'autre.Navarre rendra de la Tiphaine, et aura 8. jours.Ensuit tous les Comptes ordinaires ouys, après le temps
dessusdit pourra l'en oyr les Commissaires des dixièmes, des annuex, de Messaigiers, et
autres Commissaires.Les Comptes de l'Hostel le Roy, de Madame la Royne, avec
les joyaux pour 2. termes.Les Comptes du Tresor pour2 termes.
Les Comptes des Garnisons.
Arrestispronuntiandis ageretur, constat ex Edicto Philippi V. ann. 1320. tom. 1. Ordinat. Reg. Franc. pag. 730 :
Nous voulons
que les Huissiers de Parlement laissent passer les Seneschaulz, Bailliz et nos
Procureurs pardevers les Mestres, forz tant seulement quand il seront en conseil sur les
arrez.Ballivi, horum nihilominus officium seu
servitiumaliquam nobilitati maculam inurere nonnunquam opinati sunt, uti colligitur ex Charta Phil. Pulc. ann. 1295. in Reg. 61. Chartoph. reg. ch. 253 :
Cum dilectus et fidelis
noster dominus Couciaci Theobaldum de Marla Ballivum castri sui Montismirelli duxerit
deputandum ; nolumus quod occasione servicii dictæ balliviæ, quamdiu manserit in eodem,
dicto Theobaldo, ejus uxori eorumque liberis aliquod præjudicium generetur, aut
imponatur aliqua macula servitutis.Gubernatores Balliviarumsuarum se se inscribebant, ut ex variis Tabulis, et ex Froissarte 2. vol. cap. 24. colligitur : quod postmodum iis interdictum dicto Statuto 8. April. ann. 1342.
CommuniasBalliviarum suarum in exercitum ducebant, iisque præficiebantur. Homagium Vicarii Salviæ in Occitania, apud Catellum in Hist. Tolos. Comit. pag. 36 :
Quando dominus Rex vel alius nomine ipsius vult congregare cavalcatas per
Bajulos parochiarum, ego debeo mandare dictas cavalcatas per totam dictam Vicariam, per
dictos Bajulos, et cogere homines secundum mandatum domini, ut eant in guerram : et
debeo dictos homines conducere, et capdelare per me, vel per alium, cum expensis tamen
domini prædicti.
Retentis nobis cavalcatis semel in anno
homines dicti castri teneantur venire in nostris castris, si contigerit nos vel
Bajulos nostros facere exercitum.Ballivorumofficia annua erant, et
Vicariosad jus dicendum pariter annuos ii deligebant. Ita appellantur in Statuto S. Ludovici ann. 1256. quos nostri
Lieutenans Generauxvocant. De iis consulendum Edictum Caroli VIII. ann. 1493.
Ballivosobtinuisse, atque etiam diutius, quamvis raro, monet D.
Brusselde Usu Feud. lib. 2. cap. 34. quod manifestum fit ex Catalogo quem ibidem adtextuit. Ad
Vicariosvero eorumdem quod attinet, nihil in Statuto laudato ann. 1256. mihi occurrit quo Ballivis jus fuisse
Vicarios, qui vices suas gererint, deligendi, eosque annuos fuisse probetur ; id certe sequiori sæculo ipsis interdictum fuisse supra monuimus.
Ballivis, administratione sua durante, possessiones per se, vel per alium emere in Ballivia sua, absque Regis licentia, interdictum Statuto S. Ludovici supra laudato : ut et sibi vel liberis, fratribus aut sororibus, et consanguineis vel cuicumque de familia sua, absque Regis assensu, procurare ;
Johannes, etc. Universis, etc. Exposuit nobis Colardus de
Salcibus Ballivus noster Vitriaci, quod cum ipse matrimonium contrahi procuraverit de
Colardo filio suo, cum filia Radulphi de Dargieres Militis in sua Ballivia commorantis,
timeatque, ne eidem imputari posset in futurum, quod hoc juxta ordinem facere non
potest, absque emenda erga nos incurrenda : Notum facimus, quod attentis gratis
servitiis, etc. eidem omnem emendam, quam propter præmissa incurrere potuit, remittimus
et donamus, nonobstante, etc. Datum Paris. die 15. Junii ann. 1359.
...... Cunctasque per urbes
Electos in jure viros, verique sequaces
Imposuit, medio qui cuncta negotia juris
Limite discuterent, nec eos ex urbibus iisdem,
Ne favor aut odium sensus corrumpat eorum,
Sed magis ex aliis ad munera pulcra vocatos
Elegit, sacra vel delegavit ab aula.
Ballivi, finito officio, in sua Ballivia remanere tenebantur per 40. dies, vel saltem procuratorem sufficientem dimittere, ut de se conquerentibus coram illis responderent, quibus id fuisset commissum, ex dicto statuto S. Ludov. ann. 1256. vel 50. Et ex Statuto Philippi Pulcri ann. 1303. in Regesto 36. Chartophylacii Regii Charta 133 :
Item quod Bajuli facto tempore eorum regiminis
morentur et remaneant in locis Bajuliarum suarum per 50. dies continue parati respondere
omnibus de se conquerentibus. Quod etiam in Scotia factitatum docent Leges
Scotiæ Quoniam attachiamenta cap. 101. Id vero et illi et nostri hauserant ex l. 1. Cod.
Ut omnes Judices tam civiles, quam milit. etc. et ex Novella Theodosii et Valentiniani de Tributis Fiscalibus. In quam rem consulendus Theophanes ann. 2. Justiniani M.
falso judicioappellavit, debere illud prosequi in proximo Parlamento post appellationem :
mais ajorner le
Bailli ne convient-il pas fere, car il est tosjors ajorné as Parlemens à ce jor de lor
Baillies contre tos cix qui se voelent plaindre d'eux. Atque hæc generatim de
libertatis, apud Anglos est, qui in loco immuni, seu portione Comitatus, potestate Vicecomitis subducta, partes Vicecomitis exequitur. Et sunt hujusmodi
Ballivieorum similes, qui apud Gallos Baronum et Castellanorum appellantur
Ballivi. Horum mentio est in Statuto 2. Westmonaster. cap. 42.
Greviet
Portgreviobtinuerunt. In hoc autem differunt ab Aldermannis et Grevis, quod hi plerumque singulis burgis vel civitatibus singuli præficerentur ; Ballivi autem bini, ut olim Londoniis : interdum quatuor, ut Norwici aliquando. Primos etiam Londoniarum
Ballivosalii Vicecomites appellarunt, qui apud Anglos multo splendidior est Magistratus. Vide Leges Burgorum Scotic. cap. 76. § 1. cap. 104. § 1.
Ballivus, seu Præpositus villæ, quasi vicedominus : nam domini loco omnia administrabat infra manerium, seu villam : tantaque olim ejus erat celebritas, ut absente domino, brevia aliquot Regis, illi tanquam domino mandarentur.
Villicus.
Ballivi, et rei alienæ administrandæ perplures, quos longum esset singillatim enumerare. Præ omnibus autem, munere, multitudine notissimi sunt infimi illi
Ballivi, qui Vicecomitibus et
Ballivis franchesiarumsunt a mandatis. Horum autem est, desideratos in Curias accersere, partem ream citare, sistere, apprehendere, in custodiam deportare, mulctas et debita exigere, rem judicatam transigere, et hujusmodi. Quæ ut faciant, alii undique discurrunt, et appellantur ideo
Ballivi errantes, seu
itinerantes, quales olim apud Romanos
Viatores. Hoc illud hominum genus est, quod dum plebem per secula vexat et depeculatur, honestum Ballivorum nomen turpi infamia perfundit : cum tamen ipsi non
Ballivi, at
Subballivipotius sint appellandi. Hactenus Spelmannus.
facere et tractare negotia domini. Horum exinde officium sub annuo censu infeudatum videre est in Hist. Dalphin. tom. 1. pag. 111. ubi, plura si nosse cupis, accurate pertractata reperies.
Ballivorummajorum officia ac districtus, sed etiam alias
Præposituras, Majorias, Vicecomitatus, et quosvis pedaneorum judicum magistratus, qui in commercio erant, et vænibant, et emebantur, ut est in edicto S. Ludovici ann. 1254. apud Nangium
Balliva Vicecomitis, apud Matthæum Paris, et in Vitis Abbatum S. Albani.
Baliva forestæet
forestarii, in Legibus forestæ, apud eumdem Paris, id est, cura forestarum, de quibus etiam forestarii judicia exercebant, vel saltem mulctas imponebant.
Hæc Statuta
inviolabiliter servari jubemus, mandantes, quod Barones et vassali et bone ville
jurent ista servari, Baillivis nostris ad hoc executoribus deputatis, qui infra mensem
postquam fuerint in Baliviis suis constituti, publice et in loco publico et die
solempni, jurent quod hæc servabunt. Charta anni 1298. ex Archivo Montis S.
Michaëlis : Nos frater Stephanus Abbas Savigneii et Magister Guillelmus
archidiaconus Sabolii visitatores et reformatores monasterii Rothonensis a domino Papa
delegati, statuimus, quod Abbas teneat Baillivias sive præposituras de Rothono, de
Balneo, etc. Tabular. Angeriac. : Ipse Petrus quitavit et concessit
dicto Laidet et heredibus suis Balliam et libertatem ipsius Balliæ, quæ Ballia vocatur
publice Præpositura fimorum.H. de
Leonia : Ego dedi R. filio Cari pro bono suo servitio Balliam et ministerium et
senescalliam hereditarie et perpetuo possidenda, inter me et ipsum nullo Ballivo
mediante, in quinque plebibus, etc. Alia ann. 1225. ex eodem Archivo :
Noverit universitas vestra nos dedisse et concessisse dilecto militi nostro
Eudoni Guidon Senescalliam et Bailliviam in plebe Tinet... sibi et heredibus suis in
perpetuum. Dictus autem Eudo Guidon est homo noster ligius de Senescallia et Ballivia
prædictis. Adde Regiam Majestatem lib. 1. cap. 15. § 14.De Buzeto Diœcesis Tolosæ et Bajulia ejus. Et pag. 38 :
Asseruerunt etiam quod in Bajulia et districtu dicti castri sunt castra et villæ
et parrochiæ infra scriptæ. Statuta Eccles. Barchin. ann. 1341. apud Marten.
tom. 4. Anecdot. col. 622. E : Bajulias, scribarias seu alia officia, etc.
Concil. Hispan. tom. 4. pag. 527 : Cedit quidem in magnum Ecclesiæ detrimentum,
quod scribaniæ, vicariæ, Bajuliæ, sagioniæ.... per laicos gubernari, etc.
Spicil. Acher. tom. 9. pag. 249. ex Testamento Jacobi cognomento Magni Regis Aragoniæ ann.
1272 : Manumissores nostri habeant, teneant et recipiant tot annis et tamdiu omnes
reditus et exitus civitatum.... et Bajuliarum suarum, etc. Præceptum S.
Ludovici. ann. 1228. tom. 1. Ordinat. Reg. Franc. pag. 51 : Volumus et mandamus, ut
Bajuli nostri in quorum Bajuliis capti fuerint hæretici, etc. Hist. Dalphin.
tom. 1. pag. 40 : Desiderius Corlois est homo Comitis et tenet de eo Bajuliam de
Menglas et de Longavilla et percipit pro ista Bajulia decimam partem in omnibus censibus
et in tallia quinque solidos pro calciatura sua. Vide infra Balia.Michel de la
Tousche homme lige deux fois pour la grant Baillie Faiée du Chaillant, et à cause de la
Baillie Faiée de Lennot de Changey. Colette la Bedelle femme lige à cause de la Baillie
Faiée de Mayenne.
Infra
Bailliagium d'Evreux et d'Alençon.Theobardus de Meseray dicti palatii
nostri dum viveret conciergerius magistros Petrum de Marigny et Petrum le Moustier
successive suos Ballivos, qui dictum Baillivatus officium.... exercuerant,
commiserat. Rymer. tom. 9. pag. 879 : Quoad officia tam justitiæ
Parliamenti, quam etiam Baillavatus, Præposituras, etc. Et pag.
898 : Præposituras, Bailliviatus, Senescallias, etc. Vide eumdem tom. 12.
pag. 503.Jurejurando
firmavit, quod Comestabiliam, et Rectoraticum, aut aliquam Baliam publicam non
acciperet, etc. Tabularium Brivatense Ch. 28 : Placuitque mihi, ut post
obitum meum ille teneat in Balia, et annis singulis censum reddat, etc. Charta
ann. 1159. apud Joffredum in Nicea pag. 175 : Omnes administrationes sive Balias,
etc. Charta Comitis de Homburg. ann. 1312. apud Corium in Hist. Mediol. parte 2 :
Dans nobis potestatem et Bailiam præcipiendi omnibus Imperii fidelibus,
etc. Joan. Villaneus lib. 1. cap. 25 : Haveva passato il decreto fatto,
che nullo dovesse stare in nulla Balia piu de cinque anni.
Mes pour tel Dieu qui tot a en Baillie.
Bailliaet
Balliapassim habentur eadem notione.
Baillain Charta ann. 1157. ex Archivo Castri Nannet.
Feudus Baylliæ
debet, sicut dictum est, hominium et jurare fidelitatem et centum solidos de placito
tempore mutationis, procurationem domus, id est, Abbatis suæ Romanis et totius terræ suæ
facere tenetur, et ratiocinia et custodire terram suam... et hoc quod habet in Petrosis
de Cappelleys, usque ad viam quæ tendit ad columbarium et in tribus mansis panem et
potum et tres agnos cum pane et vino, et feudum quod Clemens tenet ab eo pro Baylia et
servitium molendinorum.Dono etiam ego Willelmus Baliaticum arquintalis, et tertium denarium in
arquintali, et medallias, quas donant homines Montispessulani et Longobardi pro
arquintali. Bayliwike, Apud Littletonem sect. 248. Baliato, apud Matthæum Villaneum lib. 6. cap. 33.
Monachus Ballivam suam, si quam habet, amittat. Idem
alibi : In qualibet Balliva, quas Obedientias dicimus, constituit.Balium regni; Hugo Falcandus de Siciliæ calamit. pag. 671 :
Reginam autem præcepit
totius regni curam et administrationem (quæ vulgo Balium appellatur) tandiu gerere, dum
puer ejus prudentiæ esset, quæ negociis provide disponendis sufficere putaretur.
Adde pag. 674. Hac notione occurrit lib. 2. Epistolar. Innocentii III. PP. pag. 484. 488.
494. Edit. Venetæ.Bajulatus, eadem notione. Charta ann. 1284. apud Rymer. tom. 2. pag. 278 :
Decere Majestatem vestram, quæ a summo Rege regni terreni tenet
Bajulacum.Balio, Italis. Joan. Villaneus lib. 1. cap. 19 :
Era
Pipino sovrano Balio et Governatore di tutta Francia.Non multo post quum Imperator vellet in civitate Bajulum constituere, et
eam pro suo arbitrio ordinare.Et mitto illum (filium) et omnem
meam terram, et meum honorem, et meos viros, quæ Deus mihi dedit, in Bajulia de Deo et
de suis Sanctis, etc. Infra : Ut sint in Bayoliam Dei et de sancta Maria,
etc.
Pieça fut morte, ou mal sortie,
Selle ne fut en ma Baillie.
Litteræ Adhemari
Engolismensis Comitis, quibus homines S. Ausonii... exemit ab omni Balliata, injusta
exactione, exercitu, canis, ballivis, caseis et paleis.Vel sub nomine Bajulatus Ecclesiæ ad firmam Laïcis
conceduntur, etc.Concedimus etiam, ut nemo ex hominibus ipsius Ecclesiæ....
constringatur ullo tempore ad faciendam Bajulationem, vel aliquam servitutem,
etc. Adde pag. 1081.Quoniam divitibus invitis faciebat dari officia secretiæ,
mediocribus vero Bajulationis dohanas, certasque tabellas modicas, etc.
Innituntur enim vites arundinibus, quemadmodum pueruli
nutritiis.BA´JULUS(ἀχθοφόρος), a porter, anyone employed to carry burdens, whether a freeman or a slave. (Gell. 5.3.1; Fest. p. 35; Plaut. Poen. 5.6, 17; Cic. de Or. 2.1. 0, 40, Par. 3.2; cf. Dig. 50, 16, 235.) The name was also given to a letter-carrier. (Symmach. Ep. 3.34, 5.7; Sidon. Ep. 4.7; Hieron. Ep. 6 ad Julian. 1; Cod. Theod. 2, 27, 1.2.) The bearers at funerals, properly called vespillones, sometimes had the name of bajuli. ( Vespillones dicti sunt bajuli, Fulg. Expos. Serm. p. 558; Amm. 14.7 § 17; Sidon. Ep. 3.12.)
[W.S]