capitale
capitale, (late for capital), a capital offence
capitāle, is, n. (caput), das Kopfkissen, Kopfpolster, Regul. S. Bened. 55.
căpĭtāle, is, n. ¶ 1 v. capital § 1 fin ¶ 2 oreiller : Gloss.
Stramenta autem lectorum sufficiant, matta, sagum,
læna, et Capitale. Cæsarius Heistersb. lib. 4. Mirac. cap. 26. Capitale ejus vertit, et mollificavit.
A plurimis
præter Capitale omnes abstineant.frontale, Capitale. Ditmarus lib. 7 :
Capitale ejusdem (Reginæ Saracenorum) ornamentum, invicem gemmatum,
Papa sibi præ cæteris vindicavit, etc.Capitale I. cum auro. (Thesaur. eccl. Claromont. an. 980. mus. arch. dep. p. 41.)
Capitis
summa, apud Paulum JC. Gloss. Lat. Gr. : Ἀρχαῖα, τὰ κεφάλατα τῶν
χρεῶν. Ita Græci principalem summam rei creditæ le Capital. Cabalet
Caban, in Consuetud. Burdegalensi art. 49. 50. 56. et Bayonensi art. 21. 22. 23.
Capitau, in Solensi tit. 20. art. 1. 2.
Capitale debitum, apud Odonem Cluniac. in Vita S. Geraldi lib. 1. cap. 24. Charta ann. 1240. in Tabulario Campaniæ Bibl. R. f. 365 :
Et quotiens transgressi et comprobati fuerint, Capitale
reddent vobis, et in 10. sol. tenebuntur. Infra : In duobus sol.
tenebitur ad emendam, et Majori in tribus denariis, et Capitale reddet dominis.
Usque ad congruam satisfactionem tam Capitalis, quam etiam damnorum
inde legitime contractorum.Cabadura, Caberet
Cabo. Capitanei solidiin Chart. ann. 551. Marinio num. 119. lin 67.
Id est, inquit Molineus, ea conditione ut
grex, seu Capitale in suo numero restituatur, Reliquum autem sit commune. culpabilis judicatur, excepto Capitali et delatura, id est, præter capitale et delaturam. Ubi
Capitale, est res ipsa quæ restitui petitur, seu potius ejus æstimatio ; quomodo accipitur diserte in Lege Anglior. tit. 7. § 7. in Lege Ripuar. tit. 18. § 1. et in Decretione Chlotarii § 12.
Solo Capitali absque alia exactione restituant. Ibid.
col. 166 : Quod si aliquid damni illatum fuerit, solo Capitali
restituatur. Et col. 192. ex Charta anni 1182 : Capitale et tantumdem de
emenda persolvet.Quod fiat gratia nobili
viro Bajamonti Teupulo, quod solvat totum Capitale pecuniæ, per eum acceptæ in
Corono.Capitulum, vel
Capitulare. Charta fundationis Agaunensis Monasterii apud Sammarthanos :
Placuit nobis ut et ipse Abbas... tam de veteri
testamento, quam de novo, et alii ædificentur, et per Capitalia scribantur, ut posteri
teneant.Catallumvocant, voce a Capitale et Captale deducta. Nam
Capitumvocabulo pecudes intelligi docemus infra : unde quidquid boni in armentis et pecudibus est,
Capitale, Captale, et
Catallum, appellatum est. Gloss. Lat. Gall.
Chatal, Gall. Daumalle, hoc armentum. Charta S. Bernardi
Abbatis Clarevall. ann. 1145. in Tabulario Autisiod. : Si thelonarius Comitis, seu
aliquis clientum primus ceperit eum, qui Capitale Episcopi abstulit, Capitale suum cum
Lege Episcopo reddere faciet : et si per ejus incuriam cum eodem Capitale evaserit, ipse
pro illo Episcopo de Capitali et Lege respondebit. Vide Chartam Willelmi Episc.
Cabilonensis ann. 1227. apud Sammarth. in Episc. Cabilon. n. 39. Perardum in Burgundicis
pag. 327. Promitto quod nulla
Capitalia seu res dicti dom. episcopi in dicta domo mea receptabo per me vel per alium,
seu detinebo. Vide infra Capitalium 1.Rustici curtillum debet esse clausum æstate simul et hieme. Si disclausum sit, et
introeat alicujus vicini sui Captale (versio Saxonica habet Pecus)
per suum apertum, nihil inde recipiat, sed educat et patiatur damnum suum. In
Legibus ejusdem Inæ cap. 21. et 39. Fur inventus in Capitali, id est, re mobili, aut pecuaria. Eadem habentur præterea notione
Captaleet
Capitalecap. 44. 55. 63. et in Legibus Henrici I. cap. 13. 29. et 59.
Reddam de meo proprio decimas Deo, tam in Vivente
Capitali, quam in mortuis fructibus terræ. Ubi Vivens Capitale, idem est quod
viva pecuniain Legibus
pecudes, uti recte interpretatur Lambardus.
Bassetann. 1182. apud Kennettum Antiquit. Ambrosden. pag. 137 :
Canonici concesserunt hominibus (de
Wrechwyke) duas acras prati pro Capitalibus suarum Croftarum secus rivulum
versus molendinum fluentem ad faciendum stagnum et viam ad molendinum, et si forte
contigerit quod in futuro molendinum non sit prædictis Canonicis necessarium, prædictæ
acræ prati ad sæpe dictos Canonicos redeant,... et hominibus meis prædictis terra
illorum remaneat.homines de corpore, seu
de capitequotannis debebant domino præstare. Vita Garneri Præpositi Divionensis :
In crastino Nativitatis, cum celebraretur venerabile festum S.
Stephani, mos est censuales ad altare venire, ministrisque astantibus debitum
solvere. Atque ejusmodi census ut plurimum erat quatuor denariorum, tametsi non
semper. Unde ejusmodi censui obnoxii, seu homines de capitedicuntur esse
homines quatuor nummorum, vel
de quatuor nummis, in Consuetud. Burbonensi art. 192. 203. et in Charta Ranulphi Abb. S. Mauri ad Ligerim, ex Tabulario ejusdem Monast. :
De quodam Coliberto S. Mauri nomine Simone Fabro, qui diu ventilatus,
hominem se ipsius Sancti recognoscebat, sed non sicut alii qui de quatuor nummis
erant,... et ille respondit se esse hominem S. Mauri ; sed non sicut alii qui quatuor
nummos reddebant. Chartæ Alamannicæ Goldasti cap. 5 : Duo mancipia mea...
libertate donavi, ea tamen ratione ut annis singulis ad cellam Ratpoti, quæ ad
Monasterium S. Galli pertinet, in censu quatuor denarios solvant. Tabularium
Majoris Monasterii Ch. 159 : Notum sit omnibus quod Stephanus Cambacanis de
Ferraria accepit in conjugio ancillam S. Martini, per quam et ipse servus est. Sed cum
illa mortua esset, et accepisset conjugem aliam liberam mulierem, abnegavit se esse
servum S. Martini, et dearramivit bellum contra nos ; intra terminum autem quo bellum
fieri debebat, recognovit se male egisse. Venit in Capitulum Majoris Monasterii, et
dedit recognitionem suam, scilicet secundum consuetudinem imposuit super caput suum
iv. denarios, et per illos tradidit se S. Martino et Monachis ejus,
videntibus istis, etc.
Manumissi autem singuli in præsentia nostra obtulerunt
semetipsos dictæ Ecclesiæ, cum omni posteritate sua, ad duos denarios Flandrenses
solvendos annuatim in Assumptione B. Mariæ nomine Census Capitalis, et quando nubunt,
sex denarios Flandrenses, 12. quando moriuntur.
Et eosdem obtuli sub Schola B. Adriano de Geraldimonte servituros Ecclesiæ de
duobus denariis, nomine Census Capitalis annuatim, ad matrimonium de sex denariis, et
ad mortem de duodecim monetæ Manumisit et liberos resignavit, dum ipsi et ipsorum
et posteri et successores Abbati jam dicto et ejus successoribus annua pensione singulos
redderent denarios, et in nuptiis, et in morte quatuor. Ita tamen ejusmodi
censui obnoxii erant, si reditus terrænon haberent : nam eo casu
census caderedicebatur. Charta Flaviniacensis Tabularii anno 897 :
Donamus etiam
mancipia his nominibus..... sub eo censo, ut masculi denarios 4. feminæ 2. de Capite
annis singulis, simul et jornos 2. nisi reditus terræ teneant, ut ipsum censum cadere
debeat.Si mea,
inquit, mulier te voveres B. Valentino, .... ut ei Capitale tuum reddas quotannis, credo
convalesces. InfraPromissumque Capitaneum annuatim B. Valentino reddidit. Capitalia
jura, in Actis S. Forannani Abbatis Valciodorensis n. 21.Qui omnes S. Bertino Capitaneum Censum annuatim reddentes,
ad eundem Sanctum pertinebant ; ea conditione, ut dum aliquis eorum maritaverit 5. sol.
S. Bertino persolvat, et unum nummum annuatim in depositione ejusdem Sancti.
Alia ann. 1107. ibid. : Ea videlicet interposita conditione, ut tam ipsæ
prænominatæ mulierculæ, quam omnis posteritas earum omni anno in Nativitate S. Mariæ pro
Capitaneo Censu, quandiu vixerint,... tres obolos persolvant singuli.Propter feminas quæ ducebantur de villis Abbatiæ, uxorandi causa et Capitalitium
ab eis requirebant. Auctor Cantatorii apud Jo. Robertum in Vita S. Huberti pag.
301 : Prædictus Cubicularius Adelaidis ex more incisus, et soluto Capitalitio
servus Sancti effectus est.
Capitalitiumnon videtur esse Census capitalis, sed eleemosyna, quam singuli ad S. Huberti suffragia vitandæ rabiei causa confugientes completo voto persolvebant.
Improba Romano poscunt a Rege tributa, Cujus ad arbitrium disponitur omne tributum, Et Capitalitiam cogunt appendere summam. Et Capitalitium certo sub tempore censum. Capitolitiumpræfert liber editus. Robertus Monach. lib. 9. Hist. Hieros. :
Et ei qui in eo sepultus fuit gratias referentes, Capitalicia sua
obtulerunt. Vide Miracula S. Agili lib. 1. cap. 5. Capitalem censumsolvere tenetur. Ratbodus Episc. Noviom. in Sermone de Annunciatione ann. 1081. ex veteri Lectionario Monasterii S. Eligii Noviom. :
Quia igitur pro recepta sanitate, quæ ad altare sanctissimæ Virginis offerret in
promptu paupercula non habuit, se ipsam ejus amodo Capitalitiam astantium consilio
gratanter dedit.Jus autem defuncti, quod Capitale jus dicitur, et satisfactio coloni, si in
aliquo offenditur, tam procuratori ecclesiæ, quam advocato ipsius mansi, æqua dividentur
omnimode portione. Vide Capitales homines.Nummi autem illi, qui pro capitibus offeruntur, qui
vulgo Capitalia nuncupantur, super altare in scrinio reponentur, videntibus monachis et
capellano, non in trunco, etc. Alia ann. 1252. ex Tabul. Montisol. : Item
quod Capitale et Capitalia, candelæ et denarii, qui offerentur a baptisatis per
capellanum in monasterio, in vigiliis Paschæ et Pentecostes, dividantur per medium inter
sacristam monasterii et ipsum capellanum. Vide supra
Capitalacium.De saligatis manutenendis pro suo
Capitali : Statuimus quod quicumque habet salegatam ante domum suam vel domos suas
debeat eam facere refici expensis suis infra viij dies postquam fuerit devastata..... et
illi qui sunt loco yscariorum teneantur hoc inquirere... et si invenerint infra viij
dies eam devastatam, Vide etiam
Caveçale.
Quod comune bon. teneatur manutenere clusam et Capitale portas et
catenas... et si adveniret quod per comune bon. subtraheretur aqua occasione alicujus
laborerii, dummodo staret quod per comune bon. aqua ad dictas Gualcherias non veniret,
ita quod starent conductores quod non gualcharent, vel occasione cluse, vel Capitalis
portarum et catenarum, que destruerentur, notarii procuratorum comunis bon... teneantur
incontinenti omnes dies scribere, etc. iii. 441.
capitāle is, n
- (late for capital), a capital offence, Ta.