computus

compŭtus, i, m. [computo],

a computation (late Lat.), Firm. Math. 1, 12 fin.; Auct. ap. Goes. Agrim. p. 236.

computus, ī, m. (computo), die Berechnung, Firm. math. 1, 12 extr. Gromat. vet. 331, 3 sqq. Cassiod. de astron. 14: vulg. Nbf. compotus, Gromat. vet. 309, 24 u. 338, 16.

computus, ~um 1 reckoning (esp. chronological). b calendar. c (w. ad) by tale (i. e. by counting coins without ‘blanching’); cf. blancus 2a. d (w. sine) beyond reckoning, in countless numbers. de ~o vel loquela digitorum Bede TR 1 (cf. ib.: alterius modi ~us, articulatim decurrens); centenarius [numerus] qui ‥ in ~o digitali de laeva transfertur in dexteram Id. Gen. 94 (cf. ib. 164: centenarius numerus ‥ in ~o articulari de sinistra transit in dexteram); 799 cur in quibusdam mensibus ad eosdem dies in anno secundo vel tertio vel quarto ~us cursus solaris non pervenisset Alcuin Ep. 171; 9‥ competum, getælne WW; s1079 Rotbertus Lotharingus ‥, omnium liberalium artium peritissimus, abacum precipue et lunarem compotum et celestium cursum astrorum rimatus W. Malm. GP IV 164; supervixit S. Johannes [Bev.] in episcopatu x annis et vj mensibus et xiij diebus, de quibus nulla mentio fit in compoto annorum in [Bede] Historia Anglorum Ric. Hex. Hist. Hex. I 13; s532 debet tricesimus quintus annus cycli Dionysii concordare in ratione compoti tricesimo quarto anno Nativitatis Christi M. Par. Maj. I 238; compotus est scientia numerationis et divisionis temporum Gros. Comp. 213; scientia de tempore est scientia distinctionis et numerationis temporum [? ex] exteriorum corporum motibus et ex humanis legibus nascentium ‥ et hec vocata est compotus ab autoribus quasi compotus [? l. computus] a computando dictus Bacon VI 2; misit idem papa [Honorius I] litteras de Pasche observacione, ne contra paschalem compotum ‥ aliud Pascha celebrarent Elmh. Cant. 172 (cf. Bede HE II 19: contra paschales ~os). b Egb. Pen. prol. (v. cyclus 3c); presbyter debet habere ‥ divinos libros, sc. missalem, lectionarium, ‥ ~um et librum cum lectionibus ad nocturnas Ælf. Ep. 2. 137. c modo [valet] xiiij li. et xiij sol. et iiij d; et de istis sunt liij sol. ad compotum; et reddit alias [libras] blancas DB II 128b; c1130 sciatis me concessisse civibus meis Lundon’ tenendum Middlesexe ad firmam pro ccc li. ad compotum (Ch. Regis) GAS 524; 1194 reddendo lv li. de incremento firme ad compotum ad Scaccarium nostrum (Gloucester) BBC 224. d interfecti a parte Danorum comites novem, ‥ preterea populus sine compoto W. Malm. II 118. 2 account (of receipt and expenditure); b (fig.). c (w. ad) w. liability to account. d (w. super) during audit, esp. w. ref. to items debited to accountant as (notionally) ‘sold on the account’. e (w. domus or camera) countinghouse or counting-room. f (w. tabula) counting-table. ideo sunt in manu regis, quia nemo fuit qui redderet compotum DB II 279b; 1130 vic. reddit compotum de xxv m. argenti de debitis patris sui Pipe 24; inter duos principaliter conflictus est ‥, thesaurarium scilicet et vicecomitem, qui assidet ad compotum Dial. Scac. I 3B; in qua [civitate Lond’] supersint [v. l. supersunt] ardua compota et ambigua placita corone ‥ regni (Leg. Ed.) GAS 657; quod ad proprium scaccarium sive compotum reddituum vel expensanim suarum numquam residere, numquam hujuscemodi domus proprie ratiociniis dignatus sit intendere Ad. Eyns. Hug. V 13 p. 152; 1206 alii predicti officiales omnes qui redditus percipiunt quater in anno ‥ de administratione sua compotum reddant, coquinarius vero qualibet hebdomada Chr. Evesham 206; 1216 (v. audire 7); 1268 allocate ‥ in compotuo suo ad Scaccarium Liberate 44 m. 11; 1283 quatenus citari faciatis ‥ executores ut ‥ compareant coram nobis ‥ cum ‥ testamento, inventario et aliis instrumentis ‥ raciocinium et finale compotum super administracione sua in bonis ‥ defuncte reddituri, facturi et recepturi Peckham Ep. 426; 1294 pro solucione ‥ ij s. unde W. R. oneratus est in compotuo reddito ‥ pro j anno tantum SelPlMan 75; 1299 (v. arreragium 2b); qwoniam compotus inter magnates et ceteros minores dominos est valde necessarius, ut sciant quantum expendere possunt de suo proprio, ne modum excedant nec per necgligenciam decipiantur in suis expensis faciendis FormMan 11; 1311 clericis ad audiendos compotos forinsecos (KRMem) EHR XXXVIII 64; 1334 (v. auditio c); abbas R. [ob. 1335] compotus [sic] et raciocinaciones suorum officiariorum et obedienciariorum recepit G. S. Alb. II 201; ad hunc ~um persolvendum tempus credimus opportunum a kalendis Julii usque ad festum sequens translacionis ‥ S. Thome R. Bury Phil. 19. 243; 1416 ut patet super audicionem †composti Rect. Adderbury 16; s1453 frater ‥ correxit taliter suorum compotos rotulorum ut de pecuniis creditoribus debitis defalcaret pene cc li. Reg. Whet. I 114; 1457 ~orum rotulatore Reg. Dunferm. 454; 1475 expensarum ‥ clariorem competum efficere curabo Lit. Cant. III 292. b 1346 Francia debetur Edwardo. lippe, videte! / compotus ornetur (In Franciam) Pol. Poems I 32; dicit vir evangelicus eis ‘precipe non sublime sapere’ [1 Tim. vi 17], cum sint tantum ballivi Domini compotum strictissimum redituri Wycl. Civ. Dom. I 139; [mors] tollit agenda viris, reddit tamen actibus ipsos, / compotus ut fiat Judicis ante pedes Gower VC VII 968. c tandem ‥ de manibus Walteri [episcopi] ‥ ecclesias de Hertlepe et de Hoo, quas habebat ad firmam et compotum ‥, prior evicit Hist. Roff. 2 v. p. 357; 1511 [offices held] ad compotum (Vis. Dover) EHR VI 24. d 1223 demandam ‥ ponat in respectum usque super proximum compotum suum ad Scaccarium Pat 385; 1228 pretium ‥ scire faciat baronibus ‥ super proximum compotum suum Cl 25; 1273 de quibus [pavonibus] in vendicione super compotum j, quia deficit Ac. Stratton 46; 1279 remittuntur W. preposito xlij s. de x quarteriis siliginis venditis super ultimum compotum de incremento exitus, quia inquisitum fuit quod sufficienter respondebat (MinAc 768/10) Seignorial Admin. 134; idem reddit compotum ‥ de xj s. viij d. receptis de ij quar. et dim. fabarum venditis super compotum FormMan 32; 1304 vel ante vel statim post compotum berthonarius de braseria mensuret totum braseum quod remanebit post compotum in annum futurum ‥ et, si aliquid inde deficiat, statim super compotum vendatur Cant. Cath. Pri. 212; 1306 vendicio super compotum: de rebus venditis super compotum vij li. ij s. viij d. quad. Crawley 242; 1356 oner[an]tur de xxiiij s. de lactagio super compotum Ib. 277; 1308 (v. condonare 2a); 1341 respondet ‥ de ij s. vj d. de bruera vendita et concelata super compotum, prout compertum est per inquisicionem, et de ij s. oneratis super compotum de hiemacione duorum boum concelatorum super compotum MinAc 1120/11 r. 19; 1399 de diversis rebus disallocatis, subtractis et venditis super compotum Ib. 935/38; 1367 ut patet per ij paria literarum ipsius clerici de recepto ostensarum super ~um ExchScot 278. e 1403 pro iij virgatis ‥ de viridi kersey emptis pro scaccario et domo compoti (Ac. Burs. New Coll. Ox.) OED s. v. chequer 10; locum unum ad quem sui ducatus Normannie exitus, proventus et commoda forerit adducta, quem cameram compotorum nuncupant, assignavit Ps.-Elmh. Hen. V 70; 1451 unus clericorum domus nostre compoti Cl 302 m. 29; 1459 in reparacione ‥ domus compotorum ExchScot 565. f 1464 pro reparacione tabule ~i domus Scaccarii ExchScot 295. 3 valuation, (fig.) regard. s1356 de quo [A. de Douglas], quia bastardus erat, modicum compotum tenuerunt amici ejus Plusc. IX 43.

compŭtus, ī, m. (computo), calcul, compte : discere computos Firm. Math. 1, 12, apprendre à compter.

computus, ī m (computo) (eccl.) berekening (v.d. tijd, ihb. v. kerkelijke hoogtijdagen).

, , vel , et Computum. Joan. de Janua : Compotus, a Computo, as, numeratio, vel numeri assignatio, vel doctrinalis ars. Antiqui tamen dicebant Computus, sicut exigit derivatio, quod nos abhorremus, propter vocis absonantiam. Est igitur Computus numeratio, vel numeri assignatio : qua notione Julius Firmicus, si Scaligerum audimus, primus usus videtur. Idem Firmicus lib. 1. cap. 2 : Cursus hos syderum assiduæ observatione Computationis invenimus. Infra : Vides ut primos discentes Computos digitos tarda agitatione deflectant ? Lib. 3. cap. 11 : Cælestium rerum scrutatores, alii enim Computos exercent, alii difficilium litterarum aut inventores aut magistri oriuntur. Lib. 4. cap. 1 : Scient Computos, scient Musicam, etc. Cap. 2 : Cœlestibus religionibus occupatos, seu peritis Computationibus syderum cursus interpretantes. Lib. 6. cap. 30 : Et quantacumque Computus fecerit summam. S. Hieron. Epist. 58. cap. 2 : Omnes propositionum vestrarum calles ad unum Computum confluunt. Utitur etiam Innocentius de Casis litterarum. Versus antiqui apud Hariulfum lib. 4. Chron. Centul. cap. 36 : Ex his thesaurus fit mercibus amplior unus,Quem numerare nequit, vel si quis Compota novit. Leges Edwardi Confess. ubi de urbe Londinensi : In ea itaque supersunt ardua Compota, et ambigua Placita coronæ, et Curiæ Domini Regis. . Gloss. Gr. Lat. : Συμψηφιστής, Computator, Σύμψηφος, Computator. S. Hieronymus in Quæst. Hebraicis : Ipsi enim erant doctores, Computatores et magistri, sive ad festivitates celebrandas, sive ad cætera. Compteur, idem videtur qui Thesaurarius, in Charta ann. 1431. ex Chartul. 23. Corb. : Comparut en sa personne Jehan le Merchier, ou nom et comme procureur de laditte ville de Corbye, et a recognut comme les Compteurs de laditte ville, par certain sergent à mache d'icelle ville, avoient ou eussent fait contraindre, etc. Vide Ordinat. reg. Franc. tom. 9. pag. 610. art. 11. Compteur præterea appellatur, qui ex officio lignum vendendum numerat, et ejusdem salarium, Comptaige, in Ordinat. ann. 1415. ex Reg. 170. Chartoph. reg. ch. I : Item les molleurs et Compteurs auront droit de Comptaige et mollage de toute maniere de busche vendue et livrée à Paris à compte et à molle. , Phrasis Gallica, Tenir compte, priser, Æstimare. Lit. remiss. ann. 1395. in Reg. 149. Chartoph. reg. ch. 164 : Respondit dictus Raymundus quod ea quæ arrestaverat (bajulus) ipse desarrestabat, et quod de ejus arresto aliud Compotum non tenebat, quam de pejori fundo femoralium sive bracarum totius patriæ faciebat. Acompter, eodem sensu, legitur in aliis Lit. ann. 1393. ex Reg. 144. ch. 265 : La femme Jehan Poulain se complaignist que Pierre le Leu et Gilet son frere...... lui avoient dit vilenie, ..... disans qu'ilz ne Acomptoient à elle ne aux siens un festu. , f. Mensa, qua utuntur in Computis faciendis, Gall. Comptoir. Memoriale anni 1364. apud D. Brussel, tom. 2. de Usu feudorum ad calcem pag. cxxi : Dominus Rex surrexit de camera requestarum, quæ tunc sibi fiebant, et ivit ad aliam minorem cameram bene prope, in qua erat paratum unum Computatorium. , Gall. Chambre des Comptes, Suprema regalium rationum Curia, cujus est accipere rationes dominii Regis, ejusdem instrumenta omnia servare, lites de eo obortas dirimere, homagia vassallorum excipere, etc. Hæc Camera antiqua est apud nos, et ipsi Regno, ut creditur, coæva ; probabilissimum enim est semper exstitisse viros Palatinos, quibus Computa seu rationes ederentur denariorum fiscalium. His rationum Præfectis nullum erat olim stabile domicilium : quocumque Rex pergebat, pergebant et ipsi. Sunt qui putant Cameram Computorum Parisiis a S. Ludovico stabilitam fuisse ; quod in illius Regis Præcepto anni 1262. legatur : Que ceux qui auront receu et despendu les biens des villes, viennent à Paris pour rendre Compte à nos Gens, de leur recette et de leur dépense. Sed verisimilius est id non contigisse nisi regnante Philippo Pulchro, qui ut Parlamentum ita et Cameram Computorum Parisiis constituit. Huic Cameræ, quæ unica tum erat in toto regno Gallicano, rationes referebantur omnium Provinciarum : sed aliæ postmodum in variis urbibus institutæ sunt, quarum jurisdictio certis limitibus coercetur. Rotomagensis ab Henrico III. instituta Curiæ vectigalium ejus urbis ab eodem Rege conjuncta est ann. 1580. Aliæ sunt Divionensis, Nannetensis, Montispessulana, Aquensis, Gratianopolitana, Mettensis et Palensis, ambæ supremo harumce urbium Senatui copulatæ ; ac tandem Insulensis pro regionibus in ditionem Ludovici Magni redactis. In iis omnibus Curiis Præsides sunt, Regiarum rationum Magistri, Auditores, Correctores, Advocatus et Procurator generales, ac demum Scriba, aliique, sed inferioris ordinis Officiales seu Ministri. Suas etiam habuere Cameras Computorum Dalphini Viennenses quas Computatorum Banchas appellabant. De his audiendus est Humbertus II. in sua Ordinatione de variis Officiorum generibus ann. 1340. in Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 402 : Unde cupientes, inquit, imitari Prædecessorum nostrorum, aliorumque Regum et Principum bonos mores et anticas consuetudines pro reformatione agendorum suorum et consulto regimine, ut Computorum examinatio, dubiorum declaratio, et negotiorum concurrentium frequens collatio, modo et forma debitis fieri possint, Magistrorum Rationalium et Computatorum Bancham in dicta civitate Gratianopolitana teneri perpetuo statuimus et immutabiliter ordinamus, volentes quod quatuor inter Magistros Rationales et Computatores, et non plures, ad ipsum exercendum Officium sint certitudinaliter deputati, ibidem personaliter residendo, qui Computa nova et vetera, ac præsentia et futura diligenter examinent, neminem gravando prece, pretio, timore, gratia et amore, nec jura nostra aliquatenus obmittendo, nec minus pro dubiis concurrentibus declarandis ad nos, vel ad dictum nostrum Consilium debeant habere recursum, et alia conservare procurent quæ nos sub sigillo nostro trademus iisdem. Superioribus quatuor Magistris Rationalibus et Computatoribus unus additur ad scribenda Computa et scripturas alias opportunas Notarius fidelis et idoneus, qui nihil aliud præter sexaginta florenos auri per annum, pro arrestis et scripturis seu aliter ratione dicti officii recipere teneatur ; sed de Cancellario, de jure sigilli et de arrestis satisfactionem recipiat competentem. , seu , apud Scriptores, Ecclesiasticus potissimum intelligitur, uti definitur a Durando lib. 8. Rational. cap. 1 : Notitia cursus lunæ ac Kalendarum, seu scientia certificandi tempus secundum solis et lunæ progressum. Quæ quidem methodus a Græcis ψηφισμὸς τῶν τοῦ ἡλίου καὶ τῆς σελήνης ἐτῶν dicitur, Hebræis Embolismus, seu mysterium embolismi, a parte totum. In Computo autem præsertim docentur, tempus Paschatis, Cyclus decemnovennalis, Epactæ, Bissextus, saltus Lunæ, 4. Tempora, Kalendæ, Idus, etc. Concurrentes, et alia hujusmodi. Eadmerus in Vita S. Wilfridi cap. 10 : Quatuor ab eo libros Evangeliorum, rationabilem Paschæ terminum, aliaque nonnulla quæ in patria sua nequiverat, didicit. Compoti notitiam Presbyteris et Clericis adeo necessariam censuerunt veteres, ut Statuta Ecclesiastica seu Episcoporum pro suis diœcesibus, pene omnia, illud iis magna cum sollicitudine ediscendum præscribant. Cap. Aquisgran. ann. 789. cap. 70. et Capitula Caroli M. lib. 1. cap. 68 : Ut Scholæ legentium puerorum fiant, Psalmos, Notas, Cantus, Compotum, Grammaticam, ..... discant. Lib. 4. addit. 1. § 5 : De Computo, ut partes discant omnes. Eadem habentur lib. 6. cap. 226. 259. et in Capitulari ejusdem ad Salz cap. 5. Herardus Turon. Archiepisc. in Capitulis : Ut Presbyteri Computum discant. Ratherius Veronensis in Synodica ad Presbyteros, et Inquisitio de Presbyt. apud Reginonem cap. 92 : Compostum minorem, id est, Epactas, Concurrentes, Regulares, Terminum Paschalem, et reliquos, si est possibile, sapiat. Ita apud Hincmarum in Capit. ann. 852. cap. 8. Haitonem Basileensem Episc. in Capit. cap. 6. Walterium Aurelian. Episc. in Capitul. cap. 22. Joan. Abbatem S. Arnulfi in Vita B. Joan. Abb. Gorziensis cap. 3. num 18. etc. Adde Lambecium lib. 2. Comment. de Bibl. Cæsar. pag. 212. Ea etiam notione Compotum usurpat Aimoinus in Vita S. Abbonis Floriac. cap. 7 : Post exaratas Compoti calculationes, post solis ac lunæ viarum declaratas dimensiones, in divinas quoque animum intendit. Rudolphus Presbyter auctor est Rabanum de Computu confecisse dialogum unum. Hunc nuper edidit Steph. Baluzius lib. 1. Miscellan. Scripserunt præterea Compotos Venerabilis Beda in Carminib. quæ inscribuntur de Variis Computus regulis, et lib. de Ratione Computi : Manfredus, cujus Compotus habetur tom. 1. operum ejusdem Bedæ : Gilda, cujus Compotum haberi MS. in Bibliotheca Cottoniana monet Usserius Armachanus in Epistol. Hibernic Pandulphus Capuanus, ut auctor est Petrus Diacon. de Viris illustr. Casin. cap. 26. Fulbertus in Poemat. pag. 180. Chilpericus, vel Helpericus Abbas, apud Vincentium Belvac. lib. 25. cap. 9. Trithemium et Mabillonium ; Cassiodorus, Richardus Præmonstr. Abbas apud Pithœum pag. 256. Magister Anianus, Durandus lib. 8. Rational. Joannes de Janua, ut ipse testatur in V. Concurrens, et alii præter veteres, qui de Cyclo Paschali scripsere. Cujusmodi sunt e Græcis, S. Maximus, Andreas Cretensis, Nicephorus Gregoras, Isaacus Argyrus, et alii, quorum computos collegit Petavius, in Uranologio. Compoust Gallice, in Lit. remiss. ann. 1472. in Reg. 197. Chartoph. reg. ch. 278 : Ung frere du suppliant qui va à l'escolle et alloit estudiant le Compoust. , Qui docet Compotum, vel qui vacat Compoto, Joanni de Janua. Artis Computatoriæ magister, apud Monachum Engolismensem in Vita Caroli Magni ann. 787. Calculator, apud eumdem eod. anno : Εμβολιστής Judæis, ut auctor est Scaliger. Honorius cap. 88 : Victorius natione Aquitanicus, Calculator studiosissimus composuit Paschalem Cursum post quatuor priores Compotistas, id est, Hippolytum, Eusebium, Theophilum, et Prosperum. Charta Sancii Regis Navarræ 1061. apud Yepez in Chronico Ordinis S. Benedicti tom. 4 : Sunt præterea bene instructi ad Ecclesiastica officia Psalmistæ, Computistæ, Cantores, Lectores, et fide sancta pleni. Thwroczius in Carolo Rege Hungariæ cap. 97 : Quorum Walachorum numerum ibi per Ungaros occisorum subtilis solummodo infernalis Compotista collegit. Epitaph. Joannis a Sacrobosco : De Sacrobosco qui Compotista Joannes, etc. , Eadem notione, apud S. Columbanum Epist. 5. , Sacrorum fastorum liber. Vita S. Mathildis Reginæ, inter Acta SS. Benedict. sæc. 5. pag. 351 : Dedit etiam ei in manu Computorium, id est, Kalendarium cum Necrologio communi solitum, inquit Mabillonius, in quo nomina defunctorum procerum scripta erant, etc. , Sertum globulorum, vulgo Rosarium. Hispani Cuentas, numerorum calculos, seu rationes vocant. Guill. de Thoco in Vita S. Thomæ Aquin. num. 106 : Computum suum, cum quo quotiens diceret orationem Dominicam numeraret. Vide Capellina. . Charta Jacobi II. Regis Aragon. ann. 1307. in Foris Aragon. lib. 9 : Nobis humiliter supplicarunt quod faceremus augeri et cudi dictam monetam Jaccensem, sub eadem lege, pondere, et figura, usque ad quatuor Compotos et dimidium, sic quod esset dimidius Compotus obolorum, et nos quatuor Compotos et dimidium faceremus cudi a festo S. Michaelis proximi ad tres annos continue numerandos. Eadem habentur in Charta Petri II. Reg. Arag. ann. 1350. ibidem.

, vel , Fabula, commentum, Gall. Conte, Fable. Articuli contra Bernardum Saget Episc. Apamiarum circiter annum 1300. apud Marten. Anecd. tom. 1. col. 1333. C. : Item mandavit sibi dictus Episcopus, quod haberet bonum cor et nobile, et quod omnia venirent sibi ad votum, asserens prædicta posse fieri de facili, quia Rex omnino nihil valebat, et mandavit sibi unum Computum de ave. Aves elegerunt in Regem quamdam avem vocatam Duc, et est avis pulchrior et major inter omnes aves, et accedit semel quod Pica conquesta fuerat de Accipitre dicto Domino Regi, et congregatis avibus, dictus Rex nihil dixit nisi quod flavit Vel. Idem de Rege nostro dicebat ipse Episcopus, qui ipse est pulchrior homo de mundo, et tamen nihil scit facere, nisi respicere homines.

`/` `s`	Search
`←` `→`	Previous / next dictionary
`1` – `9`	Go to dictionary 1–9
`j` `k`	Next / previous word in the word wheel
`m`	Switch between Logeion and Morpho
`b`	Save or unsave this word
`Shift` `B`	Saved and recent words
`l`	Look up the selected word
`Esc`	Close suggestions or a panel
`?`	This list

Menu

Word wheel

Saved

Recent

Keyboard shortcuts