cucullus
cucullus, a hood, cowl, cap on a cloak
cucullus2, a cuckoo
- I Of the head, a cap, hood, fastened to a garment, Col. 1, 8, 9; Mart. 11, 98, 10; Juv. 3, 170; as a disguise, id. 8, 145 al.—
- II Of the feet, Capitol. Pert. 8 dub.—
- III Of merchandise, a conical wrapper or case, Mart. 3, 2, 5.
- 1. capuchon;
- 2. puntzak [piperis].
Cucullus, Vestis nota Scriptoribus Latinis, qua scilicet caput operiebatur.
Coules, Goulesvel
Gules. Armoricane
CougoulOperimentum capitis est et humerorum.
Cucullum esse ait galerum fuscum et horridum ardeliunculum, quales
sunt latrunculorum. Nocturni Cuculli, apud eumdem Juvenalem Sat. 6. qui
nocturnalesSidonio lib. 7. Epist. 16.
Cucullus talaris, apud Guibertum lib. 2. Hist. Hier. cap. 8.
Succinctus Cuculla non
Cucullo.Cucullarummonachicarum forma varia fuit pro temporum ratione. Cassianus de Habitu Monachi lib. 1. cap. 4 :
Cucullis perparvis usque ad
cervicis humerorumque demissis confinia, quibus tantum capita contegant, indesinenter
diebus utuntur ac noctibus. Additio 1. Capit. cap. 2 : Ut mensura Cucullæ
duobus consistat cubitis. Ardo in Vita S. Benedicti Abbatis Anianæ num. 40 :
In habitu quoque dissimiles fecerat multorum consuetudo : siquidem nonnullis
usque ad talos Cucullæ pendebant. Quamobrem vir Dei uniformem cunctis tenendum Monachis
instituit modum, ut non amplius a duobus cubitis excederet mensura, vel usque ad genua
pertingere possent.
Cuculla quæ nostro singulariter convenit Ordini, quod vestimentum
antiquitus vocabatur Colobium, id est Tunica sine manicis, tantum debet habere
latitudinis, ut ambobus convenienter aptetur cubitis ; longitudinis vero tantum antea,
quod ad callum pedis usque pertingat : et sit apta corpori, ut sit ex omni parte
rotunda. Capellum ipsius præter limbum integrum virilis pedis ex omni parte quadratam
debet continere mensuram : apertura superior habeat cubitum usque ad pollicis summum,
inferior cubitum, integram et trium digitorum ; in ante appareat latitudo Cucullæ cum
capitio. Vide Menardum in caput 62. Concordiæ Regularum, et Smaragdum in
Regulæ caput. 55.Cuculla
est tunica talaris, et cucullata atque manicata, habens speciem Crucis per quatuor
partes extensæ, etc.Cucullam, autem, et
Casulam, et
Capamvocitatam apud Monachos constat. Papias :
Cucullam nos esse
dicimus, quam alio nomine Casulam vocamus. Et inde est, quod in hieme villosam, in
æstate puram aut vetustam Beatus Pater habendam instituit, quia scilicet hoc genus
indumenti solet vilius intexi. Illud autem indumentum, quod a Gallicanis Monachis
Cuculla dicitur, nos Capam vocamus. Ut Capacaput tegebat,
Vestis longa tegit corpus, caput ampla Cuculla .
Poëta seu Grammaticus ævi infimi MS. post Vocabularium W. Britonis :
Dic Monachi cullam vestem fore, sive Cucullam.
Vestis lata tegens caput, armos, esto Cucullus.
Gregorius Turon. lib. 7. Hist. cap. 39 : Dum obtecto capite fugere
niteretur, extracto quidam gladio, caput ejus cum Cucullo decidit. Vide Addit.
1. ad Capit. Caroli M. cap. 35.Floccoconfundunt. Gloss. Lat. Gall. :
Cucullæ nomine
habitum longum et amplum, sed manicas non habentem : nomine vero Flocci habitum longum,
qui longas et amplas habet manicas, nos intelligere declaramus.
Ergo cum ad lectum venerit, si est Frocco et
Cuculla indutus, Froccum plicat et super tabulam, vel si opus habet, sub capitale
ponit... Postea pedibus æqualiter levatis, et in lectum collocatis, Cucullam non prius
exuit, quam coopertorium sub cubitos trahat. Tunc quidem eam exutam, sive sit cum
pellicio, sive non, complicat, et ad caput ponit ; vel si tale frigus habet, super se
extendit, capitio tamen ad caput verso. Hic observare est Monachos in lecto
jacentes cucullam exuisse ; at secus in Monasterio Palatiolo, ut satis indicat Andreas
ejusd. loci Abbas in Vita S. Walfridi num. 12 : Præterea frater quidam, qui suæ
negligentiæ usu ducebatur, et nocturnis vel meridianis temporibus extra Cucullam
illicite jacere præsumsit, eique per visum apparens (B. Walfridus)
fortiter increpavit, et ubi suam haberet Cucullam inquirebat. Et dum ipse per somnium
ubique quasi angustians Cucullam quæreret, ab eo ferula quam tenebat manibus cæditur,
et sic fortiter, ac si nervis ab aliquo cæderetur. In Actis S. Bernardi
Abbatis Clarevallensis lib. 2. cap. 8. id de Eugenio PP. III. ejus discipulo observatur,
quod Pontifex factus nunquam sine diebus ac noctibus.
in memoriam(unde adjectivum) et pœnam desertionis jubebantur. Quippe id erat contra Sanctiones Ecclesiasticas. Concilium Aquisgran. :
Ne Canonici
Cucullas Monachorum induant. Ratherius Veron. in Apologet. de Clericis in
Abbatiam introductis : Cocullum nemo illorum portet. Urbanus II. PP. can.
2. 19. qu. 3 : Præcipimus, ut redeat, et deinceps memorialem Cucullam deferat, et
ultimus in choro maneat. Perperam editum Cellulam, apud Steph. Tornac. Epist. 1. ubi hic canon laudatur. Innocentius III. PP. lib. 2. Epist. 12. de Canonico, qui habitu Regularium Canonicorum rejecto, sine Abbatis sui licentia monasticum susceperat Ordinem :
Ad Ecclesiam redire priorem..... compellas, ubi et
memorialem eum Cucullam deferre facias, et ultimum in choro manere. Et in Cap.
Intelleximus. de ætate et qualit. ord. : Ultimus in Choro manendo Cucullam ad
memoriam delaturus. Narratio de ejusmodi Canonico, qui cucullam induerat :
Nuper te, frater Rigranne, Canonicum dimisi, et modo Cucullatum video, in
Appendice ad Capitul. n. 88. Vocem memorialiseadem notione usurpat Vita S. Theodardi, Archiepiscopi Narbon. apud Catellum in Hist. Occitan. pag. 752. ubi
memorialis conditiodicitur, quæ in memoriam rei alicujus imposita dicitur.
Septem dies velat caput
Coculla sua. Vide ejusd. Pœnitentiale cap. 3. Capitra.
Laicus erat, se tonsuraverat, se Cucullaverat. Will.
Westmonast. ann. 1254 : Loco eorum, qui recesserant, indignos Cucullavit.
HincCucullatus, in Vita S. Adalberti tom. 5. Junii pag. 103. inter Acta SS. Benedict. sæc. 3. part. 1. pag. 637. et tom. 3. Annal. Bened. pag. 648. Hujus tomi pag. 339. Notkerus sese ipse dicit
Cucullariorum S. Galli novissimum.
Si quis... Canonicis expulsis Cucullatam
Congregationem, dico autem monachos, inducere maluerit... perpetuo anathemati
subjaceat.Qui nocte vagabantur obtecto capite Cucullione viatorio.Cucuaulta Lat.
Cuculus, Gall.
Petrus de Area volens ipsum matrimonium impedire, venit ad locum ubi dictus
supplicans uxorem suam desponsabat, et præfato supplicanti dixit plura verba injuriosa
clamando :... Ipse est et erit Cucullus, sive Cous. Aliæ ann. 1451. in Reg. 185.
ch. 152 : Tu ne es sinon ung Coucuol, que je t'ai fait. Rursum aliæ ann.
1462. in Reg. 198. ch. 529 : Icellui sergent appella le suppliant coquart, coqu,
Couquiol, autant Couquiol qu'il n'estoit pas digne de prendre l'eaue benoiste.
Denique aliæ ann. 1463. in Reg. 195. ch. 203 : Cardin Tholomer en appellant le
suppliant
Cucuault, et lui disant qu'il alast garder sa femme. Vide infra
Cucus et Cucusare.- 2 CAL-, a hood, cowl, cap on a cloak, Iu.
- a cuckoo, H.
CUCULLUSa cowl, was intended to be used in the open air, and to be drawn over the head to protect it from the injuries of the weather, instead of a hat or cap. It was worn by travellers, shepherds, husbandmen, and hunters (Colum. 1.8; Cato, Agr. 2; Juven. 3.170; Hor. Sat. 2.5, 94), and even by legionaries on service in cold climates, as is seen on Trajan's Column, and also in city life even by persons of distinction who wished to go abroad without being recognised (Juven. 6.330, 8.145-Z2; Cic. Phil. 2.3. 1; Mart. 11.98, 10; Lamprid. Elagab. 32, cucullio mulionicus). The cowl was sometimes a separate garment (Mart. 14.132), as is seen in the figures under CAUPONAp. 388, representing a tavern scene. Sometimes it formed part of the lacerna or paenula or other cloak, which was then said to be cucullatus (Isid. Orig. 19.24, 17). This is shown in the figure annexed from a relief representing a traveller leaving his inn (Bullet. Napol. 1848, 1; cf. Pallad. 1.43, 4). In either case the hood might be worn over the head, or thrown back on the shoulder. The monastic use of the cowl is enjoined in the Rule of S. Benedict, lv., and may have arisen from a desire to escape observation, or according to S. Jerome (Ep. xxii.) because the cucullus was much worn by children, to whose level the monks wished to humble themselves. The use of the cowl, and also of the cape [BIRRUS], which served the same purpose, was allowed to slaves by a law in the Codex Theodosianus. (Vossius, Etym. Ling. Lat. s. v. Birrus.) Cowls were imported into Italy from Saintonge in France (Santonico cucullo, Juven. 8.145; Schol. in loc.), and from the country of the Bardaei in Illyria. (Jul. Cap. Pertinax, 8.) Those from the latter locality were probably of a peculiar fashion, which gave origin to the term Bardocucullus. Liburnici cuculli are mentioned by. Martial (Mart. 14.139). The cucullio is either simply another form of the word cucullus or denotes a very similar garment (cf. Dict. of Christ. Antiq., art. Cuculla).
[J.Y] [J.H.F](1) A funnel-shaped roll of paper used by the Roman shop-keepers to wrap powders, drugs, etc.—the English “screw” (Mart.iii.2). Hence
(2) a cowl, intended to be used in the open air, and to be drawn over the head to protect it from the injuries of the weather, instead of a hat or cap. It was worn by travellers, shepherds, husbandmen, and hunters; and by soldiers on service in cold climates, as is seen on Trajan's Column; and also in city life, even by persons of distinction who wished to go abroad without being recognized (Juv.vi. 330). The cowl was sometimes a separate garment (Mart.xiv. 132). Occasionally it formed part of the lacerna or paenula or other cloak, which was then said to be cucullatus (Orig. xix. 24, 17). This is shown in the figure annexed, from a relief representing a traveller leaving his inn (Bullet. Napol. 1848, 1). In either case the hood might be worn over the head or thrown back on the shoulder. The use of the cowl and also of the cape, which served the same purpose, was allowed to slaves by a law in the Codex Theodosianus. Cowls were imported into Italy from Saintonge in France (Santonico cucullo, Juv.viii. 145), and from the country of the Bardaei in Illyria. Those from the latter locality were probably of a peculiar fashion, which gave origin to the term bardocucullus.