cupa
cupa, a cask, tun, barrel
- a tub, cask, tun, vat, etc., for holding liquids, esp. wine, Varr. ap. Non. p. 83, 24 sq.; Pall. 1, 18, 2; 1, 38, 1; Cic. Pis. 27, 67 (but acc. to Ernesti, a female vintner; cf. copa); Caes. B. C. 2, 11; Luc. 4, 420; also for grain, Dig. 19, 2, 31; and for the ashes of the dead, a niche, Inscr. Orell. 2697; 4550.
- the handle of an oil-mill, a crooked handle, Cato R. R. 12, 21.
fallax caupo ‥, / qui solet interdum mercantes fallere, limphis / dum studet in cupis defruti perdere nectar
martires in cupas merguntur fomite farsas
~a,byden , cuba,tunne
~a,tunne
cellararius ‥ repperit unam de ~is ‥ usque ad foramen obicis ‥ evacuatam
cuppa, que ‥ meliori cervisa replebatur, tanquam ruptis circulis suis effluere cepit
vinum novum quod de lacu, i, de cuppa, noviter est sublatum
vidit Alexander habitante Diogene cuppam / ventis oppositam
in stipendio carpentarii facientis novam ~am
heres habebit ‥ plumbum cummaskfat , ~am, barellum, lagenam
pro factura plumbi et magne ~e in castro de Edynburgh
de ‥ j cuba nullius valoris
in brasina unum plumbum cum cuppa que diciturmasfate vel caldarium
~a, A.a cupe or a cowle ‥, hec ~a, acolle
j hida terrae quae reddebat per consuetudinem j ~am cervisae et xxx d.(
prior S. Bege [(] habet duo ingenia, que ~e vocantur, ad capiend’ salmones in stangno suo de Staynburne Cumb
... Ratem vacuæ sustentant undique Cupæ .
Vide Petrum Blesens. Epist. 63. Navis capacitatis 40. Cuparum , in Novella
Valentiniani de Naviculariis amnicis. Nos dicimus : Eodem anno habebat
Capitulum duo pressoria munita, et xxii. tonnas, et quinque canales ad eas
implendas, et septem Cupas cum quadam parva, in qua vinum colatur. Jonas
Monachus in Vita S. Columbani n. 53 : Reperit eos sacrificium profanum litare
velle, vasque magnum, quod vulgo Cupam vocant, quod 26. modios amplius minusve
capiebat, cervisia plenum in medio habebant positum. Vita S. Austregisili
Episc. Bituric. inter Acta SS. Bened. sæc. 2. pag. 97 : Repleto vase musto, unum
quod illi vocant Cupam , ferme viginti metra capiens resedit vacuum. Sed et
apud Ulpianum inter vasa vinarianumerantur
Cupæ et dolia, quæ in cello fixa sunt. Bertha Monacha in Vita S. Adelheidis Abbatissæ n. 15 :
Cellerariam
enim aliquando, vinum de Cupa producentem, festinanter per nuntium accersivit : quæ in
obedientia nesciens moram, ejus præsentiam velociter adivit, ore Cupæ non obfirmato,
sed ducibulo secum in manibus asportato. Occurrit eadem notione pro dolio vel
doliolo, in Vita S. Willibrordi, inter Acta SS. Benedict. sæc. 3. part. 1. pag. 619. n.
Cupas, a capiendo, id est, accipiendo aquas vel vinum vocatas
volunt. Genuinum etymon Item de sylva... ad domos scilicet ædificandas vel restaurandas, ad Cuppas, ad
dolia, ad vallum, ad naves, etc. Bernardi Ordo Cluniac. part. 1. cap. 47 :
Cuppæ quatuor, una ad fabas servandas, quando fuerint bainatæ, altera in quam
cadit aquæductus, tertia in qua
lavantur scutellæ, quarta ad hoc ut aqua calida in eam mittatur ad
mandatum et ad rasuram Fratrum.Vinum quoque
plenis Cubbis adpositum.Vice osculi duas
Cupellas vini Celsitudini vestræ transmisimus.CopaNicolaus Specialis usurpat lib. 7. de Rebus Siculis cap. 17. apud Murator. tom. 10. col. 1070 :
Sed die tertia, ut ipsos defensores
urbis in multarum partium defensione distraherent, quo debilitatam urbem viris
bellatoribus facilius superarent, cathenam quæ portum urbis concluserat, præmissis
portennis, quas vulgo alii Filvas, alii Copas vocant, magnisque navibus succedentibus
infringere conabantur.urna, hydria. Ubi forte legend.
Cupamajor est
butti. Recentioribus vero
Cupaet
Cuppa, usurpantur pro poculo, seu vase potorio, quod videtur sic appellatum, quod
Cupæformam referat. Nostri
Coupeappellant,
Cop.
Cuppam, qua bibebat Abbas, ab eo sibi petiit porrigi.
Cupa S. Columbani, in ejus Vita inter Acta SS. Benedict. sec. 2. pag. 53.
Cuppæ aureæ et argenteæ, in Constitut. Siculis lib. 3. tit. 36. § 1. Liber de Contemptu mundi :
Insignesque thori, Cupæ, cyphique decori. Vide Lupum Ferrariensem Epist. 85. Salmasium ad Hist. Aug. pag. 253. Duas Cupas mero plenas
exhausit ; et Anecd. Marten. tom. 1. col. 1527. Coppa una argentea, in Chronico Romualdi II. Archiep. Salern. apud Muratorium tom. 7. col. 242.
Cuppa argenti fusilis, quam Calicem interpretatur Mabillonius, in Translatione S. Filiberti, inter Acta SS. Bened. sæc. 4. part. 1. pag. 552.
Planeta una drappi brocati auro in campo rubeo, laborati ad
Copas, leones et alia animalia.Tria tapetia, et duas Coppas argenteas cum cooperculis.
Cuppasvocat mox idem Dunelmensis. Eckeardus junior de Casib. S. Galli cap. 1.
Coppam auream
Domini tui... pincernæ meo confestim afferto. Supra cantharumappellavit. Chronicon Casinense lib. 3. cap. 57. (al. 58.) :
Coppas duas argenteas deauratas
cum nigello librarum 15.
Coppas argenteas deauratas 2.Scrinium Hugolini Boni Comitis fregerunt, et ex eo Coppam unam
argenteam, et privilegium, quod Rex Imperatori fecerat, asportarunt. Otto Morena :
Et ipsi unam Copam auri et denariis plenam ipsi Regi portaverunt.Peztom. 1. Anecd. part. 3. col. 171 :
Udalric Swarscepfe Cupparius.Petendo eum, ut
benedicat parum vini in Cupha vel scypho suo.Cupa, aut a Græco
Kübeldeducunt. Gloss. Lat. Græc. :
Gustatorium, in Fragmento Petronii de Cœna Trimalcionis. Apitius lib. 1. cap. 2 :
Piper tritum cum melle despumato in Cupellum conditi modo mittito.
Alia Editio habet Cupellam.
Gaulus.
Potum per Cupellas dispositum evellere
voluerunt. Est etiam Cupella, parva cupa apud Gregorium Turon. lib. 2. de Mirac. cap. 35.
Rector hospitalis S. Andreæ... inter alia promittit reddere
Priori ejusdem Sancti a S. Victore dependentis Cupellas apum quadraginta.Item pro
duobus bacilibus de ære pro Domino, taren. viii. gran. iii. Et pro
Coppulis pro Domino, taren. iii. Cum ex consuetudine approbata et obtenta habere consueverimus palefridos
et Cuppas Episcoporum et Abbatum regni cedentium, etc. Habentur similes aliæ
Chartæ aliquot tom. 3. hujusce juris Regii testes. Vide Heriotum.ad reponendam Eucharistiam. Necrologium Eccl. Parisiensis Id. Aug. :
Dedit
nobis Calicem aureum cum patena ponderis 4. marcarum auri, de quo facta fuit Cuppa ad
reponendum Eucharistiam. Charta Anglica apud Prynneum in Libertatib. Angl. tom.
3. pag. 798 : Mandatum est Justiciario Hiberniæ, quod in singulis Ecclesiis
Cathedralibus Hiberniæ inveniat unam Cuppam ad Eucharistiam in ea reponendam.
Capsa
capitis Apostoli (S. Martialis) manet renovata et Copa ubi Corpus Domini
reservatur.Aureus calix i. cum patena
lxx. lapidum decoratus ornatu. Argentei vero vii. Coppa
i. argentea. An ad reponendam Eucharistiam, non satis liquet.Ciboire. Inventar. S. Capellæ Paris. ann. 1363. ex Bibl. reg. :
Item una Coppa argentea
deaurata ad portandum Corpus Christi. Item une Couppe d'argent dorré à porter le Corps
nostre Seigneur, in Inventar. Gallico.Item unam Cupam elemosynariam fractam, cum circulis
deauratis.Super
sexterali, et corda, ferro, pondere, et Cuppis.
de Moras, in Regesto
Probusfol.
Guigona Panalli tenet de Comite
i. emin. terræ, et debet inde viii. Cupas frumenti. Est
autem Cupanude dicta, in quibusdam locis, ut Bellijoci, quarta pars Bicheti, sexque
Coponoscontinet ;
Cupavero
tertiaBicheti pars est, et octo
Coponoscomplectitur. Coponi viginti quatuor faciunt Bichetum. Sed omnium locorum non eadem ratio est. In agro v. g. Atrebatensi
Cuppaest quarta pars Mencoldi, Burgi apud Sebusianos in Bressia
Cupaest viginti quatuor librarum, etc.
Omnes homines de dicta
communitate debent molere unum sextarium bladi pro una Cupa octavali, persolvenda de
tali blado, quo persolvi consuevit, nec debent desengranari.Molendina habebit dominus in dicta villa bannalia, et erunt Cupelli rationabiles
et mensurabiles, quorum Cupellorum sexdecim faciunt sextarium.Cupa. Charta Alphonsi Comitis Tolosani ann. 1144. pro Montalbanensibus apud Catellum lib. 2. Rerum Occitanar. cap. 17 :
Usus talis est : de duobus sextariis avenæ, quam asportabunt extranei ad
vendendum, habeat dominus unam Copam, de uno sextario mediam Copam... de saumata
salis... habeat dominus unam Copam. Charta ann. 1246. in lib. 1. Feodorum
Burbonensis dominii fol. 96 : Gerardus de Beria duas Copas ordei sisenals, et 2.
denarios, etc. Infra : B. Raimundi 4. Copas sisenals siliginis,
etc. Occurrunt hæc verba pluries.Probusfol.
Reschi tenet de Comite i. pedam et debet inde
ii. Coppas frumenti, et i. quart. vini et iv. den.
pro espalla, et habet ibi cibum, quando solvit censum. Charta Roberti Comitis
Arverniæ ann. 1284. apud Baluz. in Hist. ejus familiæ tom. 2. pag. 134 : De
quolibet sextario bladi debent levari et percipi pro moltura duæ Coppæ rasæ a festo
Nativitatis B. Joan. Bapt. usque ad Natale Domini, et pro residuo temporis... debet
levari... una Coppa cumulata et rata Coppæ pro rata bladi quod ibidem molet, et sic
xii. Coppæ rasæ dictæ mensuræ debent complere et perficere cartam fori de
Vico. Chartularium primum Monasterii Aquicinctensis fol. Lambertus tenet partem unius modii una Coppa minus, alii hospites cætera et
silvam, de qua censum habemus quinque dozellos avenæ.Recognovit se vendidisse... dimidiam mencoldatam et dimidiam Cuppam... et pro
terra illa solvebat dictæ Ecclesiæ tres mencoldos frumenti et dimidium, et dimidiam
Cuppam.
Copasex frumentariis mercibus, quæ in mercatis veneunt.
Item homines dictæ villæ ad præstandum, leida et pedagio penitus sunt immunes :
Coponagium vero debent die mercati solvere tantummodo, et non aliis diebus.
Copponagii mentio occurrit in aliquot aliis Tabulis apud Guichenonum in Probat.
Hist. Bressensis pag. 64. 107. et in Genealogia Dominorum de Thoiré, pag. 231.
Primo, quod in universo omnes habitatores dicti loci Avinioneti
qui nunc sunt et qui pro tempore erunt, possint sine licentia cujuslibet, usque ad tres
annos a die concessionis præsentis nostre gratie computandos, a regno nostro extrahere
pastellum cretum in terris propriis eorumdem, et etiam bladum cretum in eisdem, usque ad
mille cartones pro quolibet dictorum trium annorum ; proviso tamen quod dicte mercature
seu aliquid ex eis ad nostros vel regni nostri inimicos nullatenus transferantur vel
portentur... Item, quod omnes venientes ad locum seu forum de Avinioneto predicto cum
ipsorum mercaturis, sint immunes et liberi die fori dicti loci, emendo et vendendo,
aleuda seu Copagio per tres annos, a die concessionis præsencium computandos. Item, apud
omnes venientes ad nundinas dicti loci de Avinioneto, eundo et redeundo, vendendoque et
emendo, sint immunes a Copagio, leuda et barra, atque gabella per tres annos continuos a
die concessionis præsentium numerandos. Ex integro textu liquet inter
mercaturas, de quibus hic agitur, potissimum recensenda esse
blada, quibus belle convenit notio
Copagiia nobis prænotata.
Dominus Comes
habet apud S. Simphoriacum in dominio suo unum curtile situm juxta fossata castri prope
caminum Viennæ continens tres Copas terræ. Item habet ibi molendinum dictum de Novet
infra villam, ubi sunt duæ rotæ, etc.Bicheratæ, modo tertia modo quarta secundum locorum varietatem.
coponagii. Charta ann. 1292. apud Sammarthanos in Episcopis Magalonensibus :
Quantum ad Cupas et leudas. Usatica, seu Leges municipales MSS. urbis
Monspeliensis cap. 71 : Quilibet habitator Montispessulani pro domo, vel locali
suo, cujuscumque sit pretii, debent salvare Cuppas et lesdas, et Bajulus Montispess.
debet ei laudare illam domum vel locale. Vernaculum sic concipitur :
Casquun habitaire de Monpeslier per maison et per logal sien de qel prés que sia
petit o gran, deu saluar Copas e laidas, etc. Et cap. 91 : Captalarius
non debet præstare Lesdam vel Cuppas, nisi pro ea parte pro qua pertinet ad eum lucrum
jam Curiæ acquisitum. Vernacul. : Captalier non deu donar leidas ni
Copas, si non per aqella parte per la qal azel perten lo captal, o per aqella part, par
laqal parten azel la gazanh que a dona. Charta ann. 1231. in
Regesto Comitum Tolosæ : Item petebat medietatem del Cop, qui datur ab illis, qui
vendunt bladum in villa Galliacensi ad pilam. Infra : Abbas autem et
Monasterium Galliacense habebit tertiam partem in toto blado, quod colligitur del Cop,
ab illis qui vendunt bladum in villa Galliaci. Charta Libertatum oppidi de
Meneto in Biturigib. ann. 1260 : De tous blez de sextier une Cope de laide,
etc.D. M. D. Apuleius Ionicus
fecit Eutychiæ sorori suæ et Eutycheti filio ejus, in hac Cupa mater et filius positi
sunt. Vetus Scheda apud Ughellum tom. 2. Ital. sacræ pag. 247 : In alia
Cuba juxta Orientem sepulcrum SS. Victoris, Dominici, etc. Vide
Cuba.- CVB-, a cask, tun, barrel: taedā refertae, Cs.: vinum de cupā.
CUPAa wooden cask, butt or barrel, used like the largest earthen vessel, the dolium, to receive the fresh must from the wine-press (torcular) and to contain it during the process of fermentation. The cupa was always of wood; the dolium, like the amphora, always of earthenware. Hence of the derivatives, Fr. cuve, cuvier, Eng. cooper, follow the original meaning; while in It. coppa, Fr. coupe, Eng. cup, it is modified. The inferior wines were drawn for drinking from the cupa, without being bottled in amphorae; whence vinum de cupa (Cic. in Pis. 27, § 67; Varr. ap. Non. 2.113; Dig. 18, 6, 1.4) is equivalent to our expression from the wood. [A caution may be necessary against the rendering of the passage in Cicero by some editors, as if cupa were for copa, a hostess; though Charisius (p. 47 P. = 63, 11 K.) has quamvis Vergilius librum suum cupam inscripserit. ] Cicero says also de dolio haurire for drinking new wine (Brut. 83.288; cf. Guhl and Koner, ed. 5, p. 594). The phrase in Horace (Sat. 2.2, 123) may be dismissed with the remark that all good editions give with the MSS. culpa potare magistra: Bentley's long note is, as often with him, ingenious but not convincing.
The cupae, like our own casks, were made with staves (tabulae, Pallad. 1.38.1) and hoops (circuit, Petron. Sat. 60.3; Plin. Nat.14.132). The close resemblance is shown in the annexed illustration.
The hoops might be of rushes or osiers, perhaps also of iron: Varro objects to rush hoops on cupae vinariae, as not strong enough to stand the fermentation (op. Non. l. c.). For the staves, the pitch-pine was preferred (Plin. Nat.16.42); it is not stated that wooden casks received a coating of pitch, as the dolia and amphorae undoubtedly did (H. N. 14.134; Guhl and Koner, l. c.). They were used for a variety of purposes, as in modern times: for preserving and transporting fruits and corn (Dig. 33, 7, 8and 12), forming rafts and pontoons (Lucan (Luc. 4.420; Capitol. Maximin. 22; cf. Vopisc. Aurelian. 48); containing combustibles in war (Caes. B. G. 8.42; B.C. 2.11); and even for a sarcophagus (Grut. Inscr. p. 845).
II. Part of an olive-press (Cat. Agr. 21) ; in this sense probably derived from κώπη, a handle. [TRAPETUM]
[P.S] [W.W](1) A wooden cask, butt, or barrel, used like the largest earthen vessel, the dolium, to receive the fresh must from the wine-press (torcular) and to contain it during the process of fermentation. The cupa was always of wood; the dolium, like the amphora, always of earthenware. Hence of the derivatives, Fr. cuve, cuvier, Eng. cooper, follow the original meaning; while in It. coppa, Fr. coupe, Eng. cup, it is modified. The inferior wines were drawn for drinking from the cupa, without being bottled in amphorae; whence vinum de cupa is equivalent to our expression “from the wood.”
(2) Part of an olive-press. See trapetum.