delphinus
delphinus, a dolphin
Frieze-Dennison Vergil
delphīn, īnis, and delphīnus, ī, m.: a dolphin, 3.428, et al.
delphīnus, i, and in the pure Greek form (poet.) delphīn, īnis (once also nom., delphis, = δελφίς, Avien. Arat. 699; cf. Serv. Verg. G. 1, 162; Prisc. p. 689 P.), m., = δελφίν,
- a dolphin.
- α Form delphinus, Plin. 9, 8, 7, § 20 sq.; Plin. Ep. 9, 33, 4 sq.; Gell. 7, 8; Cic. N. D. 27, 77; id. Div. 2, 70 fin.; Hor. A. P. 30; Juv. 6, 590; 10, 14.—
- β Form delphin (cf. Phoc. Ars, p. 1705 P.); nom. delphin, Poëta ap. Pers. 1, 94; acc. delphīna, Ov. M. 6, 120; id. F. 2, 114; 6, 471; abl. delphine, Ov. M. 11, 237; plur. nom. delphines, Verg. A. 8, 673; Ov. M. 1, 302; id. Tr. 3, 10, 43 al.; gen. delphinum, Prop. 3, 17, 25 (4, 16, 25 M.); Verg. A. 3, 428 al.; acc. delphinas, id. E. 8, 56.—
- II Meton.
- A The Dolphin, a constellation.
- α Nom. Delphinus, Col. 11, 2, 45; gen. delphini, Varr. R. R. 2, 5, 13; Col. 11, 2, 57. —
- β Nom. delphin, Ov. F. 1, 457; 6, 720; acc. delphina, Ov. F. 2, 79; 6, 471.—
- B A water-organ shaped like a dolphin: aerei, Vitr. 10, 13.—
- C Certain showy articles of furniture, or perhaps mere ornaments on furniture, so called from their shape, Plin. 33, 11, 53, § 147.
delphīnus, ī, m. u. bei klass. Dichtern u. in nachaug. Prosa (in reingriech. Form) delphīn (selten delphīs), phīnis, m. (griech. klass. δελφίς, bei Spät. δελφίν, während die Römer delphin vorzogen, s. Prisc. 6, 18 u. 7, 46), der Delphin, I) der Delphin, Tummler, eine Walfischart (Delphinus, Delphis, L.), Form -us, Acc. fr., Cic. u.a. – Form -in, im Nom., Poëta b. Pers. 1, 94: Akk. delphinem, Solin. 12, 7: griech. Akk. delphina, Abl. delphine, Ov.: Plur., Nom. delphines, Verg., Ov. u. Solin.: Genet. delphinum, Verg., Prop. u. Solin.: griech. Akk. delphinas, Verg. u. Solin. – II) meton.: A) das Gestirn Delphin, Varro u.a. Klassiker. – Form -in, im Nom., Ov. u. Hyg.: griech. Akk. Sing. delphina, Ov. – Form -is, Nom., Avien. Arat. 700. – B) ein wie ein Delphin geformter Heber an der Wasserorgel, der Delphin, Vitr. 10, 8, 1. – C) ein wie ein Delphin gestaltetes Prunkgerät, der Delphin, Plin. 33, 147.
cum adherencia viri potentis et spectabilis, domini Imberti delfini de Vienna(
successit Philippus [V ] ‥, qui de uxore suscitavit duas filias, una [sic ] copulata in matrimonio comiti Flandrie, altera dolphino de Viennia
Humbertus dalfinus Viennensis, de genere regio(
nunciatum est ‥ Johannem [II ] ‥ in regem Francie coronatum eundemque J. Karolo filio suo seniori, qui dictus est dolphinus de Vienna, ducatum Aquitannie contulisse
rex Navarrie, factus est ‥ in ‥ ducatu [Normannie ] ipsius regis [Johannis ] et filii sui primogeniti ducis Normannie, tune eciam dolphini de Vienna, locum tenens
successit patri Johannes Normanniae dux. hujus principatus initia ~i novo honore aucta se feliciter dederunt: siquidem id temporis mortuo sine liberis Humberto Delphinatium [sic ] principe, qui Francum regem testamento haeredem fecerat, Carolus Joannis filius primus ~us creatur, unde mos natus ut regum filii, quibus regni ventura esset haereditas, ~i vocarentur
dalphinus, regis Francorum filius, illi [Henrico V ] / Carolus ascripsit verba jocosa nimis / Parisiusque pilas misit, quibus ille valeret / ludere cum pueris
si non ‥ rex Gallicus vel dalphinus primogenitus ejus ‥ obsidionem illam [de Harfleu ] vi prelii solveret
cum inter ipsum [ducem Burgundie ] et dolphinum pretensum ‥ amicicie ‥ meridiem ‥ livoris eclipsarent tenebre
conclusum est quod ‥ Francorum rex et dominus ~us ‥ assignabunt ‥ Marie ‥ donacionem propter nupcias ‥(
delphīnus, (13) ī, m. , dauphin [poisson] : Cic. Div. 2, 145 ; Hor. P. 30 || le Dauphin [constellation] : Col. Rust. 11, 2, 45 || tête de dauphin [ornement de vases, de lits, etc.] : Plin. 33, 147 || dauphin, levier dans lʼorgue hydraulique : Vitr. Arch. 10, 13.
Delphinatuminter Ducatus, Marchionatus, Comitatus, Principatus, Vicecomitatus, et Baronias posuerint.
Guigo Comes qui vocatur Dalphinus. Hic
Guigo primus omnium Dalphini seu Delphini cognomento donatus legitur. Unde illud assumserit, non constat. Sed verisimile est cognomentum hoc adeo suis placuisse posteris, ut illud sibi in honoris titulum erexerint. Quidam existimavere propter Delphinum depictum in scutiis gentilitiis Comitum Viennensium, ipsos Delphinos fuisse appellatos ; verum longe ante Guigonem VII. qui primus hujusmodi insigne suo addidit sigillo, Comites Viennenses Delphini vocabantur. Vide Hist. Dalphin. tom. 2. pag. 378. Charta ann. 1230. pro Roberto Archiepisc. Lugdunensi inter Instrum. tom. 4. novæ Gall. Christ. col. 29 :
Nos Dalphinus Viennensis et Albonensis Comes notum facimus
universis præsentibus et futuris, etc.Andreæ quondam Delphini
Viennensis, et Albonis Comitis. Exhinc leguntur complures aliæ, in quibus Humbertus,
Joannes, Guigo, et Humbertus alter eadem dignitate donantur : quorum postremus hanc cum
universa Provincia, cui imperabat, in Regiam familiam transmisit, hac conditione, ut
primogenitus Regis Delphinus Viennensis appellaretur, quod notum. Comme... nous aïons aaigie nostre très chier filz Philippe duc d'Orliens et
emancipé de nostre puissance paternelle, et tant pour sa provision et panaige
(sic) comme en récompensation de la Dalfiné de Vienne et autre terre,
qui de nostre acquest et par disposition et ordenance de nous, devoient venir soubz
certaines convenances audit Philippe, li aïons donné et baillé
héritablement pour li, ses hoirs et ses successeurs la duchée d'Orliens, les contées
de Valois et de Beaumont le Rogier, etc. Denique ubi Humberti cessio locum
habuit, Delphinatu potitus est Carolus primogenitus Joannis ducis Normanniæ. Consule
Valbonnais, tom. 2. Hist. Delph. pag. 601. et seqq.
Delphiniet
Delphinatus Arverniæ, ut videre est apud Baluzium in Hist. Geneal. Arverniæ. Hic Dalphinatus concessit in ditionem Ludovici II. Ducis Borbonii per Annam uxorem suam ex Dalphinali Comitum Arvernorum familia oriundam.
Dalphinalitertenere dicitur, Delphini vassallus. Arest. parlam. Paris. ann. 1390. quo judicatur marchionatum Saluciarum de Delphino Viennensi movere seu dependere, ex Cod. reg. 6015 :
Erat publica et notoria vox et fama in partibus
Dalphinatus nostri prædicti ac Pedemontis, Lombardiæ et aliis circumvicinis, quod dictus
marchionatus (Saluciarum) cum suis pertinentiis fuerat et erat de fide et
homagio dicti nostri Dalphinatus, et quod a nobis Dalphinaliter tenebatur et teneri
debebat in fide et homagio.... Fredericus comes fuerat et erat dicti genitoris nostri et
noster Dalphinalis homo, ligius et vassallus de pluribus terris.delphīnus, i, m.: delfino (pesce)
♢ acc -īna, pl. nom. -7nes, gen. -īnum, acc. -īnas.
delphīnus ī (C., H., Iu.), or (poet.) delphīn, īnis (V., O., Pr.), m
- a dolphin.—The Dolphin, a constellation, O.