exartus
ex-artus, a, um, sehr eng, trames, Apul. met. 6, 14.
exartus, a, um, très étroit : Apul. M. 6, 14.
Essarta vulgo dicuntur quæ apud Isidorum Occationes nominantur : quando scilicet
forestæ, nemora vel dumeta quilibet pascuis et latibulis ferarum opportuna succiduntur,
quibus succisis et radicitus evulsis terra subvertitur et excolitur. Mox subdit,
vastum, ab
Essartodifferre, quod
vastumdicatur nemus, seu foresta, in qua succisæ multæ arbores, quasi
vastatum.
Essartuma Latino
Exertumdictum putat, quod est evulsum et eradicatum. Alii a
Sarrire, quod est sarculis fodere, purgare ; unde
Sarruraet
Sarritura, frugum vinearumque a noxiis herbis purgatio. Alii denique ab
Exaro, unde
Exaratum, ager exaratus, proscissus, et per contractionem
Exartum, uti scribi passim in vetustioribus Chartis observare est. Quam ultimam sententiam fulciunt Tabulæ veteres in Chronico Besuensi, ann. 5. Ludov. Imp. pag. 513. ubi
Exaratumscribitur :
Ædificiis desuper positis, campisque,
pratis, sylvis, Exaratis, pomiferis, etc.
Si quis... in sylva communi Exartum Tit. 41 : Si quis in
Exarto suo focum fecerit, etc. Ita et tit. 55. § 2. et tit. 67. et in Lege
Bajwar. tit. 16. cap. 1. § 1. et 2. in Lege Longob. Edit. Heroldi tit. 13. in Capit. Car.
M. lib. 7. tit. 200. Trado quoque villam de
Chiviliaco... cum pascuis, Exartis, et cunctis pertinentiis eorum. Charta ann.
1196. in Probat. Hist. Drocens. pag. 241 : Et quidquid in toto territorio
Laussiniaco diruptum et extirpatum est, quod vulgo dicitur Exsars.Karolus gratia Dei Rex. Quia veniens carissimus avunculus
noster Ruodolfus Comes, humiliter petit Magnificentiam nostram, quatenus sanctis
Fratribus sub monastico ordine in cellula quæ Dervum vocatur, conferremus stirpes, vel,
ut vulgo dicitur, Exartes quosdam, quos ex rebus Tricassinensis Comitatus ipsi proprio
labore de heremo ad agriculturam perduxisse noscuntur,... Cauzlenus Notarius ad vicem
Hludovici recognovit.Exartarias vero quas fuerunt
Bernardi Bernarii, ipse Bernardus Bernarius dimisit prædictam decimam de prædictis
Exartariis in manu Hugonis Episcopi, etc. Occurrit in Tabulario Prioratus de
Domina in Delphinatu fol. 56.Placitum quoque forestarum,... de Essartis, de cæsione, de combustione,
de venatione, etc. Capitula Placitor. Coronæ sub Ricardo 1. Rege Angl. apud
Rogerum Hovedenum : Et videnda sunt in regardo nova Essarta et vetera imbladata
post ultimum regardum, etc.
Dedi etiam eisdem Fratribus ad ædificationem ejus vallem cum declivis
lateribus a stagno usque ad Essartum magistri Johannis, etc. Index MS.
Beneficiorum Eccl. Constantiens. fol. 81. verso e Musæo D. Transaction faite... pour les dixmes novales des fiefs et Essarts de ladite
paroisse.
Tant est alez les tros menus,
En son Essart en est venus.
MS. :
Veez le lé où il gist prés de lez cel Essart.
Silvestris autem terra
quæ Sartus vocatur, ab Ecclesia obtinebitur. Adde Hemerum in Augusta Viromand.
pag. 120.Nova autem Sarta erunt in manu Regis. Si
vetera Sarta inbladata sunt de frumento, vel siligine, etc. Adde Monasticum
Anglic. tom. 1. pag. 106. 316.vel Essartis, in Privileg. Henr. I. Regis Angl. apud Spelm. et tom. 1. Monastici Angl. pag. 316. ubi sic :
Liberam et quietam esse constituit... ab
omnibus auxiliis, et lestagiis, et Sartis, et clausuris, et omnibus operibus
Castellorum, et parcorum, et pontium, etc. Spelmannus putat quietationemistam spectare
boscorum, ut vulgo loquimur,
degradationes, ita ut si quis in forestis
Essartafecerit, in illum non inquiratur.
Essarter. Lex Bajwar. tit. 16. cap. 1. § 2 :
Habeo testes qui hoc sciunt,
quod labores de illo campo semper ego tuli, nemine contradicente Exartavi, mundavi,
possedi usque hodie, etc. Lex Burgund. Addit. 1. tit. 1. § 1 :
Observandum viam publicam, vel inter agros communiter divisam, nec possideri, nec
intercludi, nec Exartari posse. Sed hic Exartari, videtur accipiendum pro
artari. Charta Caroli M. apud Perardum in Tabulis Burgundicis pag. 13 :
In silvis Exartandis, et terris laborandis. Charta
ann. 1231. in Tabulario Campaniæ Thuano fol. 295 : Cum nos vellemus Essartare, et
adterram arabilem redigere nemora nostra, etc.
In nemore quod Exsartabitur. Boscos non potero Essartare, apud Marten.
tom. 1. Ampliss. Collect. col. 1106. Charta Johannis Domini Commerciac ann. 1312. in MS.
Codice ejusdem urbis fol. 172 : Et ne devoient lesd. pourteries rien vendre desd.
bois et donner ny Dessarter sans l'octroie Desdits Signours de
Morville.exartatsilvas. Charta Alienordis Reginæ Angl. apud Beslium pag. 598 :
Exartarius pro fossorio 3. den. dabit.Cinerarius.
Sunt in possessione... de eodem territorio disponere...
pro Eyssarteiando, fusteiando, rusqueiando, etc. Mox dicitur Universitas
de Calliano fuisse in possessione pastorgandi, Eyssartandi, leignerandi, fusteiandi,
glandeiandi et omnes explechas in eodem territorio faciendi.Exartus, non semel ibidem.
Vallis Geraldi et medietas nemoris de
Berencourt, quod dicitur Forestel, Sartanda et excolenda conceduntur, etc. Hinc
emendanda Lex Vervini ann. 1233. art. 2. ubi perperam editum terram Sarrandam, pro
Sartandam.
Asserter vignes, bois, in Consuet. Bituric. tit. 15. art. 8. et Trecensi art. 177.