finalis

fīnālis, e, adj. [finis] (post-class.).

• Of or relating to boundaries: quaestiones, Dig. 10, 1, 11; 47, 21, 3; Sid. Ep. 8, 14.—
• II Of or relating to the end, final: horizon, id est finalis circulus, Macr. Somn. Scip. 2, 5: beatitudo, Aug. Civ. D. 19, 4 fin.: causa, Don. Ter. Eun. 988.—Adv.: fī-nālĭter, at last, to the very end (late Lat.). Cassiod. Amic. 19, 3; Ven. Fort. Vit. Mauteil. 25.

fīnālis, e (finis), I) die Grenzen betreffend, ICt. u. Sidon.: circulus, der Horizont, Macr. u. Chalcid. Tim.: ders. bl. fīnālis, is, m., Chalcid. Tim. 67. – II) das Ende betreffend, am Ende befindlich od. stehend, End-, littera, syllaba, Macr.: capitula, quae finalia nominantur, Prisc.: beatitudo, Augustin.: causa, Donat.

1 finalis [CL] 1 pertaining to boundary, on the border. ~es ‥ fossas effodere, terminos transponere, et metas transcurrere ‥ Gir. DK II 4; ecclesia de Haia, que ~is est versus Angliam diocesis Menevensis Id. RG I 5; 1236 amoverunt lapides ~es inter feoda CurR XV 484; Brabantia Germanic ~is est provincia Bart. Angl. XV 25; si ‥ lapidem vel arborem ~em amoverit Bracton 167. 2 final, last, at the end: a (of object); b (of sequence or series); c (of time) latest, most recent. a baculus ‥ ferro ‥ ~i in pede furcatus Gir. Symb. I 27 tit..  b verba ‥ deponentia, quae ~i R littera ‥ terminantur Aldh. PR 117; imperativi ~es litteras deprome Alcuin Gram. 880 B; ~i capitulo tertie partis [hujus libri] Cust. Westm. 30; omnis diptongus naturaliter est longa, preter αι et οι ‥; cum sint ~es dictionum breviantur ubique Bacon Gram. Gk. 8; in isto tono differencie incipiunt in a, que est quinta supra ~em istius toni Odington 104.  c ante ~es hos dies et tempora novissima Gir. IK II 1 p. 105; hoc nostro ~i tempore, quo in deterius omnia vergunt Id. GE II 37 p. 355; per quas personas debeant ~ia pericula evenire Peckham Paup. 16 tit. p. 63; s1268 pro decima duorum annorum ~ium Chr. Bury Cont. A 40. 3 final, definitive, permanent; b (w. ref. to conveyance of land). 1225 imperator nulli nuntio responsum ~e dare voluit DipDoc 179 p. 120; 1283 (v. computus 2a); 1285 nobis ‥ retinemus potestatem ‥ pronunciandi alias voluntatem nostram ~em ‥ cum ‥ fuerimus plenius informati RGasc II 250; 1327 si in malicia sua perstiterint, non video ~e remedium nisi per ‥ potestatem ‥ regis Lit. Cant. I 221; 1331 ad ~em discussionem juris PQW 55; 1341 quod pacem ~em ‥ nullatenus faceremus (Lit. Regis) Avesb. f. 98; 1365 (v. definitio 4a); ~e judicium (Wycl.) Ziz. 245; s1400 (v. finantia 2).  b c1132 etc. (v. concordia 2b); a1166 hec est compositio ~is concordie inter Henricum filium Fulcheri et Sewallum fratrem suum Eng. Feudalism 262. 4 final, complete, utter. putrefactio est ~is corruptio Bacon VII 10; 1450 pro le riddynge et deposicione ~i omnium murorum, lapidum, et lez butteressez veteris ecclesie Ac. Durh. 238; 1543 ~em ecclesiae Scoticanae ruinam Conc. Scot. I cclii; in ~em destructionem Entries 644. 5 w. regard to end or purpose. D. Morley 14 (42), etc. (v. 2 causa 5a); secundum divisionem causarum: efficientis, ut ‘liber Aristotelis’, ~is, ut ‘sermo beatitudinis’, materialis, ut ‘liber artis grammatice’, formalis, ut ‘dignus laudis’ Ps.-Gros. Gram. 65; ~is utilitas et principalis Bacon Min. 322; Duns Prim. Princ. 1. 4 p. 723 (v. 2 finire 9b); 1339 regni favorem in viam cause ~is attendens, ne ‥ sub feminea fragili gubernacione labatur (Lit. Regis) G. Ed. III Bridl. 141; quod ‥ adjicitur’ad presidendum alicui ecclesie etc.’ causa ~is denotatur, seu objectum formale, circa quod tale jus versatur Paul. Angl. ASP 1528; solum ‥ efficientes et ~es cause gradus constituunt Fortescue NLN II 35. 6 (as sb. n., arch.) finial. Cf. 2 filiolus. 1355 pro reparacione pomell’ et finol’ tabernaculorum in eadem capella KR Ac 471/6 m. 6; 1355 pro iij tupis de final’ tabernaculorum in gabula orientali Ib. m. 15.

2 finalis v. 2 funalis

fīnālis, e (finis), qui concerne les limites Sid. Ep. 8, 14 || qui borne : Macr. Scip. 2, 5 || final : Aug. Civ. 19, 4, fin ; Gramm. || qui tranche : Don. Eun. 988.