hominium
si tanta invenitur obnoxietatis parilitas ubi junctis manibus ~ia fiunt ita ut subjecta ‥ videatur prelatio ‥, quid in his dicetur ubi nec dominia nec ~ia ‥ interveniunt ‥ sed tantum administracio quedam ‥?
~io tandem regi Stephano exhibito
tractaverunt ‥ rebellare et ~ium regi Edwardo factum interrumpere
ut nullus in prelationem electus, pro ~io quod regi faceret, consecratione suscepti honoris privaretur
civitas [Ascalon ] regie majestati ‥ subjacebit, pro qua tantus heros [sc. comes S. Egidii ] ei ~ium faciet
comes Flandrensis ‥ pre ambitu Anglicane provincie, que Cantia dicitur, de qua ‥ regi juniori jam ~ium fecerat
quod omnes [homines de Burdeg’ ], qui de forincecis partibus venerint ad manendum in villa Burdeg’, et nobis et commune illius ville fidelitatem juraverint et in ea per j mensem integrum sine calumpnia ~ii sui manserint; non respondeant ‥ alicui de ~io suo
regis filius ‥ duci ~ium fecit
[Willelmus ] accipiens ~ium omnium terrariorum Anglie ‥ juramentum fidelitatis recipere non distulit
rex Scotorum ‥ ~ium sibi [sc. regi Anglorum ] fecit
homo suus devenit
ligium ~ium in ejus [(pape ] faciens manibus
licet non tenear archiepiscopo ad fidelitatem ex ~io vel juramento nec fidei obligatione
hanc ‥ donationi regum condicionem annexam estimant ‥ ut regibus ecclesie militaria et annexa prediis alia quedam persolvant obsequia, et possessiones ipsas a regibus, persone sue principalis ~io et fidelitate presente evangelio promissa, [? ] recognoscantadd: donatas
ego ‥ abbas ‥ S. Remigii [] ‥ concedo Alurico villam de S. pro xx s. ‥ ea conditione ut inde faciat ~ium sub juramento. uxor ejus ‥ cum filiis ‥ legitimum ~ium faciant S. Remigio ‥ et ‥ fideliter serviant sicut liberi homines Rheims
Willelmus ‥ de terra illa saisitus fuit et inde ‥ ~ium ejus accepimus(
eo quod archipresul exigeret super castro ‥ de T. ‥ sibi ~um fieri
precipio quod plenarie rectum teneas ecclesie S. Benedicti et monachis de H. de Richardo ‥ qui injuste eis terras suas difforciat et eas sine ullo servicio tenet, ‥ sc. ‥ in S. et in W. xvj ~ia et lvj acras in campo(
terra illa cum manredis ejusdem;
~ium, hominis servicium
diabolo accersito perpetuum paciscitur ~ium [] : homagium M. Par. Maj. I 478
de quodam qui diabolo ~ium [vv. ll. dominium, homagium ] fecerat
homo, seu cliens, vel servus, domino suo præstare tenetur. Formula vetus 48. apud Bignonium :
Præterea hanc chartulam
redemptionalem in te fieri et adfirmare rogavi, ut taliter sis ingenuus, tanquam si ab
ingenuis parentibus fuisses procreatus vel natus, cum omni peculiari tuo, nec mihi, nec
ulli hæredum meorum nullum impendas servitium, nec Hominium, nec libertaticum, nec ullum
obsequium, etc. Ubi hominiumest
hominis servitium, ut recte definitur ab Ugutione.
homo, seu vassallus, domino suo feudali præstat ratione feudi, quod ab eo tenet : seu uti definitur a Bractono lib. 2. tract. 1. cap. 35. § 1. est
juris vinculum, quo quis tenetur et
astringitur ad warentizandum, defendendum, et acquietandum tenementum suum in seisina
versus omnes, per certum servitium in donatione nominatum et expressum: et
etiam vice versa, quo tenens reobligatur et astringitur ad fidem domino suo servandam,
et servitium debitum faciendum. Ita etiam Fleta lib. 3. cap. 16. § 8. Leges
Alfonsinæ part. 4. tit. 25. lege 4 : Et Homenaje tanto quiere decir,
como tornarse home de otri, et facerse como suyo, para darle seguranza, sobre la cosa,
que promete de dar, o de facer, que la cumpla. Vetus Consuetudo Normanniæ, cap.
29 : Hommage et promesse de garder foy des choses droiturieres et necessaires, et
de donner ayde. Britton. in Legib. Angl. cap. 68 : Homage est un lien de
droit, dount home est lié et tenu de garaunter, acquiter, et defendre son tenaunt en sa
seisine vers toutes gens par les services dues del tenement, que il tendra de luy en
service, ou en demeine, et sa foi garder * desbleray, dount autant est le Seigneur tenu
à son home, come le home à son Seigneur fors que soulement en reverence.
vassalagiumdici quod apud nos
homagiumappellatur. Id observant Speculator lib. 4. part. 3. de Feud. art. 2. § 5. Jacobinus de S. Georgio Tract. de Homagiis § 5. et Petrus de Vineis lib. 6. Epist. 9. Vide in Vassi.
nobilem Regis Dagoberti Cathedram, in qua, ut perhibere solet antiquitas,
Reges Francorum suscepto regni imperio, ad suscipienda optimatum suorum Hominia primum
sedere consueverant. Atque hæc quidem vox, ut et Homagium, passim occurrit, adeo ut supervacaneum sit locos laudare, tametsi constet in Libris feudorum non reperiri, sed
fidelitatisduntaxat, quæ non tantum sonat, quantum
hominium, uti in sequentibus docemus. Sed et interdum
hominiscum, hominatus, hominagium, etc. occurrunt.
Anno Domini 1266. die Jovis proxima post festum B. Andreæ
apostoli, in domibus dom. episcopi Paris. Parisius in aula inferiori hora prima
comparuit personaliter dom. Johannes, dictus de Demmiete, filius illust. regis dom.
Ludovici Dei gratia Francorum regis, petens se admitti ad Homagium feodi episcopi Paris.
scilicet castri et castellaniæ de Montegayo, de quo debebat esse homo et fidelis
episcopo Paris. ratione uxoris suæ, filiæ olim bonæ memoriæ Odonis ducati Burgondiæ,
qui, priusquam iter arriperet transmarinum, erat homo et fidelis dom. episcopi, nomine
dictæ filiæ suæ, nunc uxoris dicti dom. Johannis, quem reverendus pater Reginaldus Dei
gratia Paris. episcopus, protestatione præhabita de jure suo quantum ad feodum de Cloia,
quod esse solebat de feodo de Montegayo, et nunc est divisum, de quo habere debet
episcopus Paris. xx. libras annui redditus super feudum Montisgaii,... ad Homagium
recepit et ipsum Johannem per annulum aureum de dicto feodo investivit, salvo racheto
suo. Dictus autem Johannes sibi fecit Homagium et fidelitatem de dicto feodo, ut dictum
est, in præsentia multorum, scilicet dom. Arnulphi et dom. Gaufridi de Villeta militum
de consilio dom. regis et multorum aliorum, qui venerant cum ipso Johanne, etc.
Vide mox Homagium Evanescere.Qui castellum et vicariam habuerit faciat Hominiscum domino
Montispessulani et juret ei castellum et vitam et membra et totum honorem
suum.Donec compulsus fuit jurare, et facere
eidem Comiti Hominiscum pro Ducatu, etc.Ego Isembertus concedo de
casamentis meis quidquid datum fuerit B. Mariæ et S. Cypriano, excepto ne ita detur, ut
ex toto perdam Hominatum meum. Gregorius PP. VII. apud Juretum : Ut
Clericus a laico nunquam justificetur, nec pro terra, nec pro aliis rebus, quas ab illo
teneat, nec sibi Hominatum faciat, etc. Chronicon Andrense pag. 425. Ut si aliquis fevatorum de fevo ipsius centum solidatos, vel tantum ut suum
Hominatum non perderet, donare voluisset, concessit. Ubi perperam
fenatorum, et
fenoeditum.
Et Homenage tanto quiere decir como tornarse home de
otri. Radulfus de Diceto : Fulco Rechin primus Stephano Blesensi Hominagium
fecit.
Profitemur enim..... quod Comites Campaniæ nobis vel
successoribus nostris non tenentur facere Hominagium.Et aura en la
vile le quart des Homenages des Chevaliers, et le ters des Homenages des servens.
Homenatge.
de Philippe de MacedoineMS.
Cui viengne faire l'Homenage.
Volo ergo et mando ut jam dicta Ecclesia de Molig teneat eam Bernardus de
Castro-sono per manum prædicti filii mei Berengarii, et per suum donum et habeat inde
Hominaticum.Quidquid ex casamentis eorum excepto
Hominicatu adquirere potuissent. Chartularium S. Vandreges. tom. 2. pag. 2062 :
Et eis Ecclesiam prædictam contrado, a qua etiam terra comitandisam Hominicatus
Abbati facio.g. in
tg. in Charta ann. 1311. apud Baluz. tom. 2. Hist. Arvern. pag. 140.
Brusselde Usu feud. tom. 1. pag. 288 :
Eumdem de dicta moneta et cursu ipsius, recepimus in nostrum
Hommagium, præsentes sibi in hujus rei testimonium concedentes.Ecclesiæ nostræ jura ubicumque
posset fideliter servare juravit et nobis Homonagium quod successores sui similiter
facient, ita tamen quod ipse nobiscum in exercitum ire coactus non tenebitur.Prædictus vero Monachus in
manu domini Johannis Abbatis coram omni Capitulo Homanagium et estagium
et quidquid reclamabat in prædicta platea libere et quiete refutavit.Redemit Homenagium prædictum cum servitiis,
etc.Pro nimio amore
quo eum (Episcopum Urgellensem) dilexerat, noluit suum Homenaticum
accipere... Verum pro hac condonatione Homenatici, etc.De Hominiatico ac de potestate et
servitio et de fidelitate semper teneant et adimpleant supradictam ordinationem de
castro Ageris, ut hoc ita sit fevum de isto castro sicut scriptum est ex illo.Homenagium. Charta ann. 1261. apud Brandaon. tom. 4. Monarch. Lusitan. pag. 272 :
Sit absolutus et quitus ab isto juramento et
Menagio. Ibid. : De mandato Regis juraverunt, et Menagen fecerunt.
Passim ibi. Et rursum pag. 271. v°. : Juravit et Omaginem fecit.Hominiorumspecies distinctas vult D.
BrusselTract. de Usu feud. tom. 1. cap. 8. et seqq. Primum
ordinarium, quod hac voce,
homo, significabatur, tria domino feudali a vassallo præstanda continebat,
fiduciam, justitiamet
servitium. Servitium, in expeditionibus bellicis per 40. dies ;
Justitiam, ab ejus curia non declinando :
Fiduciam,illum in placitis generalibus consiliis suis adjuvando, quod aliis verbis dicebatur,
sequi et juvare dominum de placito. Vide in Fiducia. Alterum
planum, de quo vide infra : tertium
Ligium, quod in voce Ligius videre est.
Hominiiconditiones tribus solent exprimi verbis, quæ sic reddit Cencius apud Murator. tom. 5. Antiq. Ital. med. ævi col. 832. bis :
Debent vero præfati oppidani Romano pontifici
omni tempore gratis expeditionem, colloquium, placitum, sicut mos est fidelium
militum. Quod à simple gaige, court et usaigedicitur in Lit. Blanchæ ducissæ Aurel. ann. 1379. ex Reg. 121. Chartoph. reg. ch. 125.
Hominiiseu
Homagiiformulam hanc usitatam sic descripsit Bractonus lib. 2. cap. 35. § 8 :
Devenio Homo vester de tenemento, quod
de vobis teneo, (vel aliter, quod de vobis teneo et tenere debeo) et fidem vobis portabo
contra omnes gentes, (qui vivere poterunt et mori, secundum quosdam) salva fide debita
Domino Regi et hæredibus suis. Huic formulæ Anglo-Gallicam addam ex Littletone
sect. 85 : Jeo deveigne vostre home de cest jour en avant, de vie et de membre, et
de terrene honor, et à vous serra foyall et loyall, et foy à vous portera des tenemens,
que jeo claime de tener de vous, salve la foy, que jeo doy à nostre Seignior le
Roy. Similes propemodum homagii formulas habes in Regiam Majestat. l. 2. cap. 62.
apud Glanvillam l. 9. cap. 1. in Fleta lib. 3. cap. 16. § 20. in Consuet. Norman. art.
107. Andegav. art. 137. Marchensi art. 189. et Britannica art. 333. et in veteribus
Chartis. In quo vero differat Homagiuma sacramento fidelitatis, diximus in verbo
Fidelitas.
Homagiumfeminarum aliis concipitur verbis : neque enim dicet domino, inquit idem Littleton. sect. 87 :
Jeo deveigne vostre feme, pur
ceo que n'est convenient, que feme dira, que el deviendra feme à aucun home, fors que à
sa baron, quant ele est espouse : mais ele dira Jeo face à vous Homage,
et à vous serra foiall et loiall, et foi à vous portera des tenemens, que jeo teigne de
vous, salve la foi, je doi à nostre Seignor le Roy.L'hommage est le pluis honnorable service, et
pluis humble service de reverence, que franc tenant puit faire à son Seignior. Car quant
le tenant fera l'hommage à son Seignior, il sera discint, et son test discouvert, et son
Seignior seera, et le tenant genulera devant luy, sub ambedeux genues, et tiendra ses
maines extendes, et jointes ensemble enter les mains le Seignior, et issint dira,
etc. Consuetudo Aurelianensis art. 47 : Et ce fait, doit estre nuë teste,
sans espée, ne esperons, etc. Meledunensis art. 23 : Un genouil en terre,
sans espée, ne esperons. Consuetudo Marchensis art. 189 : La façon
d'entrer dans l'hommage d'autrui est telle, c'est à savoir que le Seigneur feodal doit
estre requis humblement par son homme, qui veut faire foi et hommage, d'estre receu à
foi, ayant la teste nuë, et si le Seigneur se veut seoir, faire le peut, et le vassal
doit desceindre sa ceinture, s'il en a, oster son espée, et baston, et soi mettre à un
genouil, et dira ces parolles, etc. Quos quidem ritus sigillatim illustrabimus.
Ac primo quidem vassallus in præstando hominio junctas manus immittit. Bracton. lib. 2.
tract. 35. § 8 : debet quidem tenens manus suas utrasque ponere inter manus
utrasque domini sui : per quod significatur ex parte domini protectio, defensio et
warrantia ; et ex parte tenentis, reverentia et subjectio, etc. Adde Britton.
pag. 173. et Fletam lib. 3. cap. 16. Consuetudo Normanniæ art. 107 : La forme
d'hommage est, que le vassal noblement tenant doit estendre ses mains, entre celles de
son Seigneur, et dire ces mots, etc. Andegavensis art. 137 : Ayant les
mains jointes en les mains de son Seigneur. Marchensis art. 190 : Et est
accoustumé, que le vassal doit avoir les mains jointes, et le Seigneur les doit prendre
entre les siennes, en le recevant et baisant.
Doit
l'homme joindre ses deux mains en nom d'humilité, et mettre és deux mains de son
Seigneur en signe que tout lui voue, et promet foy ; et le Seigneur ainsi le reçoit,
et aussy lui promet à garder foy et loyauté, et doit l'homme dire ces paroles : Sire,
je viens à vostre homage et en vostre foy, et deviens vostre homme de bouche et de
mains, et vous jure et promest foy, et loyauté envers tous et contre tous, et garder
vostre droit en mon pouvoir.Et per manus acceptionem hominem illum Regis fieri, et inter
Consiliarios ejus collocari obtinuit. Veteres Franc. Annales ann. 757. cap. 17 :
Ibique Tassilo venit Dux Bajoariorum, in vassatico se commendans per manus,
sacramenta juravit multa et innumerabilia, reliquiis Sanctorum manus imponens ; et
fidelitatem promisit Regi Pipino,... sicut vassus recta mente et firma devotione per
justitiam vassus domino suo esse deberet. Ubi et hominium, et
sacramentum fidelitatisobservare est hisce etiam temporibus una et simul exhibita. Adde Annal. Fr. Bertinianos ann. 884. Dudo lib. 2. de Actis Normann. pag. 82. de homagio Rollonis Ducis Norman. :
Si dederis filiam tuam,
ut ei dixisti, conjugem, terramque maritimam in sempiternam per progenies
progenierum possessionem, manus suas, se subjugando, tibi dabit fidelitatis gratia,
tuumque servitium incessanter explebit. Et pag. 83 : Statim Francorum
coactus verbis manus suas misit inter manus Regis. Denique pag. 86 :
Atque inter manus Willelmi adolescentis manus suas mittentes Principes,
conligavit illis conjurationis sacramento. Pag. 170 : Qui nunquam colla
suæ cervicis gratia servitii manus suas commendando commisit. Adde pag. 82. d.
83. cap. 91. d. 113. a. 126. d. 157. b. Gesta Guillelmi Nothi Regis Angl. pag. 189 :
Normanniæ Ducem Guillelmum, sub quo tutus foret, supplex adiit, manibus ei sese
dedit, cuncta sua ab eo, ut Miles a domino recepit. Ordericus Vitalis lib. 3 :
Tunc Baldricus Rodberto Abbati junctis manibus fidelitatem fecit, subjectionem
justitiamque de se suisque hominibus promisit. Galbertus in Vita B. Caroli
Comitis Flandr. n. 90 : Primum hominia fecerunt ita : Comes requisivit, si integre
vellet homo suus fieri : et ille respondit, Volo : et junctis manibus amplexatus a
manibus Comitis osculo confœderati sunt. Ordericus Vitalis lib. 3. pag. 479. b :
Abbati junctis manibus fidelitatem fecit. Homagium præstitum a Jacobo
Rege Aragonum pro Montepessulano et Castro Latarum Joanni de MontlaurEpiscopo Magalonensi mense Dec. ann. 1236. in Reg. Carcass. pag. 48 :
Nos Jacobus D. G. Rex
Arragonum, etc. et D. Montispessulani, cognoscentes, nos tenere in feudum villam
Montispessulani, et Castrum de Palude, quod vulgo dicitur Lates, a venerabili Patre D.
Magalon. Episcopo, et pro eisdem sacramentum fidelitatis eidem præstare debere, sicut
vassallus domino præstare tenetur, et prædecessores nostros, a quibus causam habuimus,
et in quorum feudum successimus, habuisse et tenuisse, et propter hoc eidem Episcopo
homagium fecisse, et sacramentum fidelitatis præstitisse, vobis venerabili in Christo
Patri Joanni de Montelauro Dei gratia Magalon. Episcopo sponte et debite manibus junctis
et in vestris manibus positis, dato osculo pacis et firmitatis pro prædictis villa
Montisp. et Castro de Palude, quod dicitur Lates, certi de facto et certiorati de jure,
vobis Homagium fecimus sine dolo, secundum quod melius et melius intelligi potest. Actum
in Montepess. etc. Homagium Geraldi de Valats, præstitum Raymundo Comiti Tolosano pro terra
de Riein diœcesi Ruthenensi ann. 1248. in Regesto Tolosano :
Et inde ligium homagium vobis facio manibus meis positis inter vestras, et dato
vobis osculo fidei et recepto. Philippus Mouskesin Chilperico :
Si est om li Castelains
A l'Eveske de ses deux mains.
Et infra de sacramento Episcoporum pro regalibus :
Et cascuns Veskes premerains,
Dou Roy de France joint ses mains,
Prent son Regale pour droiture,
Et ses om est de teneure.
In homagiis Nobilium Vasconensium ann. 1363 : M. Arnaud Amaneu Seigneur de
Labret, etc. estant à genoils sans centure, ne chaperon, tenant ses mains junctes par
entre les meins dudit M. Lieutenant, est devenu homme lige dudit Roy
d'Angleterre. Hinc homagium manualedictum in Charta ann. 1227. apud Perardum in Burgund. pag. 410 :
Et tenetur ipsi vel hæredes eorum facere pro prædictis feodis successoribus nostris
Homagium manuale.
Canonici dictos redditus percipientes, nomine dictorum vicedominatuum,
nobis et successoribus nostris (Episc. Cabilon.) sicut consuetum est ab
antiquo facient Homagium manuale, et nihil percipient aliud, nisi redditus superius
nominatos.Factus est,
ut dicitur, Dominus Boamundus Imperatoris homo, fidelitate manualiter exhibita, et
juramento præstito corporaliter, qualiter solent fideles Dominis suis exhibere.
Vide Chartam ann. 1266. apud Sammarth. in Episcop. Autissiodor. pag. 307. Consuetud.
Turon. art. 115. Britan. art. 335. etc.Dom. Johannes dux (Bituricensis) gratis et sponte ac deliberato
animo, prout dixit, nomine suo suorumque hæredum et successorum prædictorum, remotis
capucio et mantello, genibus flexis coram prælibato domino nostro papa humiliter
inclinatus, manibusque suis inter manus ejusdem domini nostri junctis et complosis, pro
præmissis omnibus recognitis Homagium fecit ipsi domino nostro,... ac corporale ad
sancta Dei Evangelia manibus suis prædictis corporaliter tacta fidelitatis debitæ
præstitit juramentum, eundemque dominum nostrum primo in pede, deinde manu devote
osculatus fuit, et successive idem dominus noster ipsum dominum ducem ad osculum oris in
signum obedientiæ, devotionis et fidelitatis perpetuæ benigne et gratiose
recepit.Ad hæc dominus comes prædictus per se et per successores
suos juravit,... quod propter hoc feudum Homagium facient sancto martyri Vincentio super
altare ipsius apud Vivarium in ecclesia majori, episcopo Vivarii tenente catenam circa
collum ejus, dum osculabitur altare. Sed id pietatis, non usus recepti
testimonium est.Besar debe la mano el vassallo al senor,
quando se face su vasallo.Offerat homagium manibus conjunctis,
appropians ad ipsum, ut si steterit Dominus, ipsum valeat attingere. Si sedeat genua
flectat coram ipso : quidam dicunt, quod movere debeat manus erga dominum, quod non est
ita. Qui cum accesserit ad dominum stantem, vel genua flectat coram sedente, totum
corpus movetur et manus. Charta ann. 1231. ex Regesto Tolosano fol. 55 :
Ego prædictus Raymundus Comes Tolosæ pro me et successoribus meis, vestris
manibus junctis missis inter meas, et flexis vestris genibus accipio vos Arnaldum de
Vadegia in Dei miseratione et mea, etc. Alia ann. 1245. Ibidem : Et inde
ligium Homagium vobis facio manibus meis positis inter vestras, et flexis genibus, et
dato vobis fidei osculo et recepto. Consuetudo Marchensis art. 190 : Si le vassal fait foi et Hommage au Prince, il doit estre à deux genoux : si c'est
à un moindre, il doit estre à un genouil.Jurans
(abbas) in manibus dicti dom. senescalli recipientis pro parte dicti dom.
regis (Roberti) hæredumque suorum in comitatibus ipsis, nomine suo et dicti
sui monasterii stando rectus in pedibus, et junctis manibus cum pacis osculo fecit pro
bonis castris, terris et locis Homagium legitimum. Et quidem in aliis Chartis de
eodem homagio, ab abbate flexis genibus ipsi domino illud præstitum fuisse legitur.d'Albretcomit. Droc. Petragor. etc. ann. 1499. ex Arch. D. de Altofort. :
Recognoissons audit
sieur d'Aultefort qu'il est tenu à nous faire foy et hommage, avec chaperon en teste et
estre sur pieds.stando pedes more
nobilium, osculo oris interveniente. Burgensis et Francus ac liber, flexis genibus
hominium præstat osculando Delphinum in annulo vel dorso manus suæ, sicut franchi, non
autem in pollicibus, sicut populares. Vide Dionysium Salvaingum lib. de Usu feud.
cap. 4.Et pollices vestrarum manuum in signum veræ
submissionis et Homagii devote osculavimus.
Petrus Hrassi Homagium ligium ac fidelitatis fecit et præstitit
juramentum, pollices eidem (Desiderio de Rastello)
obsculando.Homage de bouche et de mains, in Consuetudine antiqua Ambianensi art. 24.
le baiser, i. osculum, in Pictavensi art. 111. 112. Charta Jacobi Regis Aragonum ann. 1231. apud Joann. Dametum in Hist. Regni Balearici pag. 334 :
Et ego infans Domnus Petrus facio vobis
homagium ore et manibus, etc.
Facient Homagium ore et manibus commendatum, et juramentum
vallatum.fidelitatis, vel
fidei, dicitur ejusmodi
osculum. Hominium Geraldi
de Valatspro Castello Vincellæ in Diœcesi Ruthenensi ann. 1248. in Tabulario Comitatus Tolosani.
Et inde ligium Homagium vobis
facio manibus meis positis inter vestras, et dato vobis osculo fidei et recepto.
Eadem habentur in hominio Gerardi Armeniaci pro Castro Malivicini ann. 1245. fol. 55. Ex
quibusEt convenit servire ipsi Domino Comiti et ejus ordinio,
sicut fidelis Miles tenetur servire dominum suum, tradens sibi osculum in signum
fidelitatis, et in consolidationem omnium prædictorum. Osculum pacis dicitur in
hominio Jacobi Regis Aragonum pro Montepessulano ann. 1236 : Dato osculo pacis et
firmitatis. Aliud hominium apud Marcam in Hist. Beneham. lib. 6. cap. 1 :
In osculo pacis et veritatis.
Ipsi domino Dalphino præsenti et recipienti pro se et hæredibus et
successoribus suis in manibus ipsius domini Dalphini, pacis Osculo interveniente,
Homagium ligium et fidelitatem fecit, et juravit contra quascumque
personas.Osculum fœderis, in Charta ann. 1337. in Probat. Hist. Sabaud. pag. 164 :
Homagium et fidelitatem realiter fecit, et præstitit, immissis dicti Domini
Bellijoci manibus infra manus dicti Comitis, Osculo fœderis interveniente, etc.
Et je
vous reçois et preing à hons, et vous en bese en nom de foy, et sauf mon droit et
l'autruy.
Li Dus l'en bése, et ses hom en devint.
Vide Joannem Sarisberiensem Epist. 268. et Sammarthanos in Episcopis
Tricastinensibus numero 34.Pro quibus omnibus et singulis
facio Hominium et fidelitatem manibus et bucca tibi præfato domino meo Leoni
abbati (S. Mariæ Crassensis). Charta ann. 1359. ex Chartul. 21. Corb. fol. 272 :
Et sur ce par ledite demoiselle Perrigne nous fu supplié et requis que dudit fief
nous le vausissons recepvoir en nostre foy et hommage en prenant nos droitures, qui pour
ce nous appartenoient : lesquelles elle nous offry aveuc le bouque et les mains.Bouche, indistincte ad osculum admittebantur : solis nobilibus id permissum fuisse, colligitur ex Speculatore lib. 4. de Feudis. §
Quoniam 2.66 :
Porro in
regno Franciæ facilius se expediunt, nam nobilis homo flexis genibus, coram Rege et
immissis manibus junctis intra manus regias, sibi fidelitatem jurat, et Homagium facit
et rex illum recipit ad Osculum ; si vero sit ignobilis, licet habeat nobile feudum, non
recipitur ad Osculum. Id confirmat
Mais il m'a lors par la main pris,
Et me dist, je t'aime moult et pris,
Quand tu as respondu ainsi,
Oncques cette parole n'issi
D'home vilain mal enseignié,
Et si y as tant gaaingnié,
Que je vueil pour ton advantage
Qu'orendroit me fasses homage,
Et me baises emmi la bouche,
A qui nul villains home ne touche,
A moi touchier ne laisse mie
Nul home, ou il ayt villenie.
Je n'i laisse mie touchier
Chascun bouvier, chascun bouchier,
Mais estre doit courtois et frans
Celui duquel homage prens.
Adde Bellomanerium cap. 48. pag. 265. Observandum tamen, præeunte D. de Lauriere, non hominium modo per voces,
manuset
osculum oris, in quibusdam Consuetudinibus intelligendum
sacramentum fidelitatisexprimi. Remensis art. 59 :
Ne doit l'ancien vassal, audit
nouveau Seigneur feodal seulement que la foy, et homage, qui est la bouche et les
mains. Hinc in Consuetudine Paris. hominio manuum et oris tantum obnoxium esse
vassallum dicitur ; aliquando vero et hominium ejusmodi et fidelitatis sacramentum debere.
Vide art. ejusdem Consuetud. 3. 4. 26. 66. et art. 106. Consuetud. Calniacens.de RemervilleAptensis :
Fecit eadem domina tutrix... homagium, et
fidelitatem juravit solemniter ipsi domino Electo flexis genibus, manibus tam ipsius
dominæ tutricis quam prædicti Refforciati junctis infra manus dicti domini Electi, et
insuper osculum bonæ fidei præstitit ipse Refforciatus eidem domino Electo, remisso
ejusdem dominæ tutricis Osculo propter honestatem.Domicellæ Johanneta relicta dicti Bridart et Aalipdis de
Roura.... fidelitatem præfati dom. episcopi, junctis suis manibus intra manus dicti dom.
episcopi positis, una post aliam intraverunt, ac ipsi dom. episcopo præsenti, viceque et
nomine ecclesiæ suæ Lingonensis stipulanti et recipienti, homagium ligium fecerunt,
pacis obsculo interjecto. Qui religiosiores fuere, scrupuli pœnam interdum
luerunt. Sic ecclesia Cameracensis privata est homagio terræ d'Oisy, quod nunc regi, quatenus comiti Atrebatensi, præstatur. Cujus facti rationem ita prodit Codex MS. eccl. Camerac. :
J'ai trouvé que jadis au temps de l'évesque (Guillaume II.
qui fut évêque de Cambrai depuis 1337. jusqu'à 1342. qu'il fut transferé à
Autun) surnommé d'Oussomme (d'Aussone) lixe. évesque, une
dame d'Oisy annoncha devers lui pour demander licence de relever sa terre ; lequel
évesque lui assigna jour, dont elle se vanta qu'elle le baiseroit, car il estoit renommé
d'estre le plus bel homme de son temps. Et quant l'évesque le sceut, il proposa de s'en
garder. Et cette dame vint au jour assigné, et l'évesque l'envoya à son bailli pour
recevoir son relief ; ce que la dame ne digna faire ; mais par dépit s'en ala au conte
d'Artois et releva sa terre de lui. Et depuis a tousjours esté la terre d'Oisy relevée
du conte d'Artois, qui paravant estoit Cambresis et vraie Empire. Idem factum
refert alter Codex MS. Chronic. Camerac. in Tabul. S. Autberti sign. F. sub Joanne de
Bethuna, qui sedem Cameracensem obtinuit ab ann. 1200. ad ann. 1219. his verbis :
Une dame d'Oisy reprinst la ville d'Oisy du conte de Flandres, qui adonc estoit
quens d'Artois, pour ce que anchien dient qu'il y eult un évesque à Cambray, qui fut
moult biaulx et preudhomme, et ot nom Jehan de Bethune, duquel évesque ceste ville
d'Oisy et les appartenances devoit estre tenue de ses prédécisseurs évesques de Cambray
et quens de Cambresis. Or advint que quant celle damme vol venir à l'hommaige de cel
évesque de se terre d'Oisy, elle envoya à l'évesque pour scavoir le jour et le lieu,
quand et où il le volroit recepvoir, et il lui fist sentir et scavoir par ung de ses
cappellains le lieu et le jour où il le recepvroit à sen hommaige. Quand
la damme oy ce, elle dist par esbanoy ensy : Je doy estre moult lye, quand je baiseray
le plus bel prélat que on sace en ces terres. Cil cappellain s'en partit à tant et
revint à l'évesque son seigneur et luy dist que ly damme venoit moult voulentiers à son
hommaige, et ly recorda les parolles que li dammes avoit dittes. Quant li évesques les
ot oyes, il, qui trop ot estroite conscience, pensa et puis dist que ja ly damme ne se
poroit vanter qu'elle le uist baisier, pour ce que pourroit estre pechet pour le délit :
à quoy poeultestre la damme n'entendoit mye en ce cas. Et quant la damme vint pour son
hommaige faire, cil évesques le voeult faire recepvoir par son bailli et ne le vault
oncques recepvoir de luy, et elle s'en parti courchié et s'en ala tantost d'icelluy
terre faire hommaige au conte dessudit. Ainssy et par celle occoison fu ly hommaige de
la terre d'Oisy ostés de l'Empire et de le conté de Cambresis : mais adès en retint on
le nom ; car on le nomme Oisy en Cambresis. Assés ont esté de prélas et de preudhommes,
qui pour sy peu de choses ne lairoient mye perdre ung tel hommaige. Et cil quens reprist
cel hommaige du Roy en accroissement de ses aultres fiefs.Joannes Borelli
senior... respondit... hæc dici audivisse ab ejus patre, qui fuit camerarius dom. Agouti
de Agouto, nepotis seu felesenni dictæ dom. Raybaudæ... quod in ejusdem præstatione, dum
ille, qui hujusdem homagium recipiebat nomine curiæ, osculum, ut est moris, recipere
vellet ab eadem dom. Raybauda ; ipsa tum ad hoc obtulit supradictum ejus nepotem seu
felesennum tunc pupillum, quem in suis brachiis propriis accepit, dicendo : Vesi quis
oscularet ; ob quod ipse dominus, qui hujusdem Homagium recipiebat, dictum pupillum
osculatus fuit.Saxius
Montisolivi abbas constitutus ante præsentiam Petri Isarni judicis majoris et
locumtenentis Arnaudi de Hispania senescalli Carcassonæ et Biterris, et tenens stolam in
suo collo, more prælati, recognovit se tenere a dom. rege locum de Monteolivo, tunc in
pariagio cum ipso,... ad juramentum fidelitatis, quod et incontinenti præstitit dicto
judici majori super sancta quatuor Dei Evangelia, manibus suis corporaliter tacta, cum
stola in collo, salvo honore et honestate, more prælatorum.Præsentis scripti serie apertissime declaratur, quod
Jacobus Dei gratia illustris rex Aragonum et Majoricarum, comes Barchinonæ et Urgelli,
et dominus villæ Montispessulani, filius quondam illustris Mariæ reginæ Aragonum et
dominæ villæ Montispessulani, ad interrogationem domini Johannis de Montelauro, eadem
gratia episcopi Magalonensis, recognovit se eidem præcedenti die Homagium sibi fecisse
pro villa Montispessulani et castro de Palude, quod vulgo dicitur Latas, quæ ab episcopo
Magalonensi tenet in feudum ; et statim facta recognitione Homagii, dictus dominus rex
domino Johanni de Montelaur
episcopo supradicto et ecclesiæ Magalonensi præpositis super altare S.
Firmini in Montepessulano, Corpore Jesu Christi, cruce, reliquiis et textu Evangeliorum
aperto, sacrosanctis Evangeliis manu tactis, sacramentum fidelitatis in modum præstitit
subsecutum, etc. Vide supra in Fidelitas.Erectis digitis, altero homagii et fidelitatis formulam recitante, homagium præstare consueverant Poloni, ut discimus ex Charta ann. 1385. tom. 5. Cod. diplom. Polon. pag. 83. col. 1 :
De
justis eorum bonis paternis successive unum post alium per traditionem osculi infeudavit
(archiepiscopus Rigensis) et postquam surrexissent, juxta consuetudinem
erectis digitis, ad pronunciationem domini Joannis de Rosen supradicti jurantes, omagium
et fidelitatem domino suo archiepiscopo mutuo præstiterunt.Homofieret suus, fidelitatemque sibi in posterum præstiturus esset ? Hominium Guidonis de Severaco ann. 1246. in Regesto Tolosano :
Ego Guido de Severaco
confiteor, et in rei veritate recognosco vobis Dom. meo Raymundo Dei gratia Comiti
Tolosæ, Marchioni Provinciæ præsenti, et interroganti, me tenere in feudum, etc.
In homagio, quod Rex Angliæ Edwardus II. Philippo Regi Franciæ præstitit Ambiani 6. Febr.
ann. 1329. pro Ducatu Aquitaniæ, etc. inter utrumque Regem convenit, homagium ejusmodi in
posterum a Regibus Anglicis præstandum hac forma : Le Roy d'Angleterre duc de
Guienne tiendra ses mains entre les mains du Roy de France : et cil qui parlera pour le
Roy de France, addressera ses parolles au Roy d'Angleterre duc de Guienne, et dira
ainsi : Vous devenez homme lige du Roi de France, et lui promettez foi el loiauté porter
? dites, Voire. Et ledit Roy et Duc et ses successeurs Ducs de Guienne diront, Voire. Et
lors le Roy de France recevra ledit Roy d'Angleterre et Duc audit Hommage lige, à la
foy, et à la bouche, sauf son droit, et l'autrui. Ex Schedis MSS. et Froissart.
1. vol. cap. 15. Vide Consuetud. Andegav. art. 137. 138.Homagiispræstabatur, reciproca erat : nam ut fidelitatem domino vassallus, ita et vassallo dominus illius personam, et feuda, ac in iis jura, se conservaturum pollicebatur. Domnizo lib. 1. de Vita Mathild. cap. 11 :
Voceque mox viva juravit Rex sibi vitam,
Atque suos artus, et honorem Principis aptum,
Absque dolo recte servare per omnia semper.
Occurrit passim in Regesto Tolosano hæc formula in homagiis, quæ Raimundo Comiti
præstita sunt a nobilibus Tolosanis, Aginnensibus, et Ruthenensibus ann. 1248 : Ad
hoc nos dictus Comes recipientes dictam confessionem et recognitionem fidelitatis, et
homagium a vobis dicto N. pro prædictis feudis in forma præscripta, promittimus vobis
quod tam personam vestram, quam dicta feuda, et omnia jura, quæ in eis habetis, contra
quoslibet molestatores, qui super hoc eis injuriari voluerint, bona fide defendemus.
Versa vero vice supradicta Comitissa
promisit eisdem dominis de Rancurello, ut ipsos contra omnem hominem semper defendat
et amparet Dominus Comitatus, qui eos super Rancurello et ejus mandamento vel pro
prædictis conveniret vel guerrizaret.mutua debet esse dominii et
homagii fidelitatis connexio ; ita quod quantum homo debet domino, ex Homagio, tantum
dominus debet homini ex dominio, præter solam reverentiam. Philippus de Beaumanoircap. 58 :
Et ce qu'on dit que voir que s'est que li Sires doit
autant foi et loiauté à son home, come li home fet à son Seigneur, ce doit estre
entendu, en tant come cascuns est tenus li uns vers l'autre : car porce se li Sires
justise son homs par bonne cose contre se volenté, ne ment-il pas sa foi vers
luy. Assissiæ Hierosol. cap. 198 : Le Seignor est tenus à son home, se me
semble, pour la foi, qui est entre eus de toutes les choses avant dites de quoi home est
tenus à son Seignor : car entre Seignor et home, ne n'a que la foi ; et la foi doit
estre entre eaus as choses avant dites, mais que tant que l'home doit à son Seignor
reverence en toutes choses ; et chascun doit garder sa foi l'un vers l'autre fermement,
et enterinement endroit soi, par sa foi et sa loiauté et son honour garder et bone
renomée.Quod Bernardus Atto Vicecomes
indigne ferens, perrexit ad Comitem Tolosanum, et fecit ei hominium sub tali conditione,
quod si tantum ei conferret auxilium ut sæpedictam civitatem posset recuperare, teneret
pro eo civitatem et comitatum.per tres homines tantum, non vero per quatuor, uti
contendebat Remensis Antistes : denique ad instantiam bonorum pro bono pacis eidem
Archiepiscopo fecisse Homagium nomine suo in pratis de Donzeio per tres homines
agnoscit, videlicet per Lambertum de Chevetoigne, Egidium de Fermes Milites, et Jacobum
de Guignon Armigerum, etc. Interdum denique aliæ erant ac peculiares hominiorum
conditiones, cujusmodi est illa, quam juvat hocce loco describere ex Charta originali,
data Paris. die Mercurii ante festum S. Michaelis ann. 1329 : A tous ceus, qui ces
presentes lettres verront, Robert d'Artois Comte de Beaumont, salut. Sachent tuit, que
come nostre amée Cousine, Madame Marie de Brébant, Dame d'Arschot et de Virzon, nous
fust tenue à faire deux Hommages pour raison de sa terre de Virzon, à li appartenante au
lieu, que on dit Beaucheines entre nostre terre de Meun sur Eure, et la terre de
Vierzon, et l'autre hommage au lieu au gué de Noies, pour cause de la suite de ses
hommes des appartenances en nostre terre de Meun, en tele maniere, que
nous et la Dame de Vierzon devons estre à cheval, et nostre cheval, les deux piés devant
en l'eaue dudit gué, et les deux piez derriere à terre seche pardevers nostre terre de
Meun : et le cheval à ladite Dame de Vierzon, les deux piez derriere en l'eau dudit gué,
et les deux devant à terre seche par devers nostre terre de Meun, etc. Vide in
Bombus, et in Relevium.Hominiumsubsequitur
sacramentum fidelitatis, nam eo præstito, vassallus, tactis sacrosanctis Evangeliis,
fidelitatemdomino pollicebatur, stans, non flexis genibus.
sacramentum fidelitatissubsecutum est hominium, ut videre est in Charta ann. 1179. tom. 2. Hist. Lotharing. col.
Post factam
fidelitatem, et præstito ordine præmisso juramento, faciat Hominium
Primicerio. Idem colligitur ex Hominio præstito ann. 1237. tom. 1. Hist.
Dalphin. pag. 18 : Et inde fidelitatem juratam super sancta Dei Evangelia et
Homagium fecerunt.hominioadjunctum erat
sacramentum fidelitatis; sed interdum absque eo hominium, interdum etiam absque hominio
fidelitatis sacramentumpræstabatur, uti in voce Fidelitas docuimus. Ut porro variæ ac diversæ erant
feudorum, ita et
hominiorum, duæ potissimum obtinuere species,
planumet
ligium. De
ligioagemus in hac voce.
hominem de corporeprofitetur. Charta ann. 1231. inter Instr. tom. 6. Gall. Christ. col. 446 :
Præcipimus universis et
singulis firmiter observari, quod non faciant aliquem dominum per Homagium corporis et
servitutis, quamdiu in dicta villa voluerint commorari. Sed etNos dictos fratres esse homines
de corpore ecclesiæ nostræ dicebamus, ipsis fratribus e contrario dicentibus et
negantibus se esse homines nostros, immo se esse liberos ex omni costa asserentibus.
Tandem post aliquas controversias, de bonorum consilio super dicta discordia servagii
seu homagii... compromisimus.Quæ omnia tenet (Anessancius de Serras miles de
Landarrone) a dicto domino rege, cum uno pari cirothecarum albarum sine seda de
sporla et cum Homagio franco. Occurrit ibi pluries.Nicholaus episcopus Coseranensis de voluntate et assensu
capituli Coseranensis nomine ecclesiæ suæ recepit a nobis in feudum honorabile civitatem
Coseranensem,... pro quibus omnibus fecit nobis Homagium honorabile idem
episcopus.WyrcesterAnecd. in Libro nigro Scaccarii pag. 536 :
Obicitur etiam ipsi Regi Angliæ, quod ipse homagium
ligium et juratum sibi (Philippo Valesio Regi Fr.) fecit. Et pag.
538 : Nec dici potest, quod in Homagio facto per dominum Regem, fuit contentum
tacite juramentum,... quod verbum Ligium ex sui significatione nullatenus hoc
importat,Johannes Guilhiæ,... manus suas tenens
... in manibus nobilis Florencii de Rastello,... fecit Homagium ligium et
Justiciale.Arnaldus de Corbeia miles, cancellarius
Franciæ, exposuit alta et intelligibili voce verbis Gallicis subsequentia : In Effectu,
domine dux Britanniæ, homagium quod fecisti domino regi hic existenti, intelligit ipse
dominus rex quod dictum Homagium sit ligium ; quoniam omnia homagia, quæ sibi faciunt et
præstant vassalli sui et maxime pares Franciæ, de quibus estis unus, sunt ligia.
Vide infra in Ligius.de Chasteauneufann. 1208 :
Fecit Homagium Militare dicto domino Comiti flexis genibus, junctis manibus,
prout est in talibus consuetum.Fit homagium quandoque de pace servanda, quod Homagium de Paga nominatur, eo quod
fit in pagam concordiæ inter aliquos reformatæ, ut quando aliquis sequitur alium de
aliqua actione criminali, et pax inter ipsos reformatur, ita quod secutus facit ei
homagium se altero de pace illa conservanda. Eadem vernacule ibid. :
L'homage est fait aucune fois de garder paix, et est appellé Homage de Paie, pour
ce qu'il est fait pour paix et en affirmation de la concorde qui est refformée entre
aucuns. Vide Hominium pro Emenda.Ligeitatedocuit D. Cangius in voce Ligius. Instrument. ann. 1339. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 388. col. 1 :
Anno 1339. Indict. vii. ipsa indict. mutata cum anno,
12. mens. Nov. Nobilis domicellus Ulricus Tibaudi facit Homagium de Persona ante omnes
homines et personas, exceptis dom. nostro Rege Francorum, et dom. Joanne de Cabilone
domino de Arlaco, quibus est primo, ut asserit, ad homagium obligatus, illustri Principi
DD. Humberto Dalphino Vienn. promittens dictus Ulricus dictum dom. Dalphinum de placito,
et de guerra juvare contra omnes personas exceptis duobus dominis supradictis, et
Archiep. Bisuntinensi, et Episc. de Bala. Hujus homagii exstat formula in Lib.
nig. Scaccarii Anglici pag. 7. ex Charta Conventionis inter Henricum Reg. Angl. et
Robertum Comit. Flandr. : Robertus Comes Flandriæ, fide et sacramento assecuravit
Regi Henrico vitam suam et membra, quæ corpori suo pertinent, et capcionem corporis, ne
Rex eam hanc (l. habeat) ad damnum suum, et quod juvabit eum ad defendendum
regnum Angliæ contra omnes homines, qui vivere et mori possunt, salva fidelitate
Philippi Regis Francorum. Vide Membrum 2.Simplex,
Ligii, dicitur
Hommage Plain, quod nude fit, et cui non adjunctum est sacramentum fidelitatis, vel illud, in quo quis excipitur. Regestum Feodorum Campaniæ fol. 105 :
Gaufridus de Villemaur fecit Homagium ligium, et aliud Planum : Ligium
est apud Villam Mauri, et Planum apud Paleiz. Et fol. 118 : Joannes
Maucosins fecit Homagium de eo,... nescit, utrum sit planum vel ligium,
et propter hoc inquirendum est. Occurrit ibi crebro Planum Homagium, ligius de plano feodo, fol. 71. 76. 83. 94. 101. etc. Charta Guidonis
CansdaveineDom.
du Pleissiéann. 1258. in Tabulario Corbeiensi lib. 1. Chart. 22 :
Tenrons en fief lesdits 40. muiz d'aveine à Plain Homage sans ligée. In
Consuetud. Rupellensi art. 4 : Quand aucun vassal tient à Homage Plain ou lige
aucunes terres et fief noble, etc. In Consuetudine Ambian. art. 7. 25. et 189.
duplex genus feodorum observare est, ac primum quidem, quod alteri dignitate præfertur,
feodum, quod in Parriamtenetur,
Fief tenu en Pairrie; alterum, quod tenetur in planum homagium,
Fief tenu en Plain Hommage. Plani homagii mentio præterea fit in Consuetudine Pontivensi art. 77. et in Pictavensi art. 108. ubi duplex perinde homagium esse dicitur, aliud
ligium, aliud
planum, et art. 113. homagium planum non tactis Evangeliis fieri, secus de ligio. Adde art. 133. 148.
Brusselperpensa fuissent, æquiori haud dubie censura carpsisset. Ex his quippe manifestum fit vix aliud ullum, præter planum et ligium, notum hisce temporibus homagium fuisse ; imo inter utrumque non modicum interfuisse discrimen. Recte igitur observavit D. Cangius duplicem hanc hominiorum speciem potissimum obtinuisse, quod alias species exstitisse dicere est, nec minus quoque unum per alterius discrimen apte definivit, clara omnino notione ; cum enim,
nude, dixit D. Cangius addendo :
cui non adjunctum est sacramentum fidelitatis, mentem suam non obscure
declaravit. Fuere etiam, fateor, homagia non ligiain quibus nemo excipiebatur ; quid inde ? Virum cetera eruditissimum non omnia vidisse, quod conditionis humanæ vitium est, non ingenii : verum nec illud prætermissum voluit D. Cangius, cum duplicem
Ligeitatemdistinxit, quod in voce Ligius consulere licet. Qui vero
hominium planumdebebat, liber et immunis erat erga dominum feudalem ab omni servitio sive curiæ, placiti aut exercitus ; unde ejusmodi feuda primum quidem
alodia, dehinc sub hominii conditione alicui domino subjecta fuisse non immerito existimat idem D.
Brussel. Hæc autem hominii species circa medium
ordinarioindistincta esse cœpit.
Hominagium Plenum de Franco
servicio sine ligiatione fecit Ansoldus de Faciet Miles Abbati et Conventui S. Cornelii
Compendiensis, super quod habetur, etc.Possidebant omnes res hujusmodi et omnes res alias spectantes ad res
prædictas superius expressim nominatas in feodo et recto Homagio nude et immediate a
Domino Rege Franciæ. In alia vernacule scripta eod. anno Ibid. ubi de iisdem
feodis : Tenoient au chastel de Biaumont nu à nu du Roi de France et en
fié.Homagia nobilia et rusticalia, in Charta ann. 1355. ex Reg. 93. Chartoph. reg. ch. 173. Vide supra Homagium corporis.
Duplex est Homagium, videlicet Homagium
solidum, et non solidum. Homagium solidum est quasi gerens legalitatem et fidelitatem.
Nam homo solidus adversus omnes gerit fidelitatem domino suo : et ita in homagio solido
nullus excipitur, quando fit quantum ad verba, sed quantum ad rectum intellectum, ille
qui generalem habet jurisdictionem, intelligitur exceptus : nam, contra illum non
tenetur dominum suum juvare : ex quo evidenter apparet, quod nullus potest facere
Homagium solidum duobus, quia talem simplicem fidelitatem, in qua nullus intelligitur
exceptus, præter generalem jurisdictionem habentem, non potest aliquis facere duobus.
Est autem Homagium non solidum, quando aliquis excipitur faciendo Homagium, cum
dicitur : Facio tibi homagium, excepta fidelitate, quam debeo domino meo solido. Vel
sic : Facio tibi Homagium in hoc, excepto quod possim mihi alium dominum constituere,
contra quem nolo teneri te juvare : item si excipiatur aliqua persona, etc.Salvis et exceptis homagio et fidelitate unius
domini, quemcumque dictus Aymo vel prædecessores sui sibi constituerint, vel quem dictus
Aymo vel hæredes sui sibi constituere voluerint in futurum. In alio ann. 1293.
ibid. pag. 36 : Facientes ipsi domino Dalphino et ejus hæredibus Homagium ligium et
fidelitatem contra quamcumque personam, Collegium, Universitatem, excepta persona
Imperatoris, et honore et corona Imperii, et excepto Abbate Insulæ-barbaræ, et excepto
D. Episc. Vasionensi.Quæ
omnia de dicta Ecclesia nos per Homagium liberum quondam tenentes, ipsi Ecclesiæ
eschangiavimus pro 60. sol. Paris.pace habenda, vel
pro debito solvendo: cum quis criminis alicujus reus, cum eo, quem offendit, vel illius hæredibus, ita paciscitur, ut quoad vixerit, vassallus illorum sit, eoque nomine hominium iis præstet : vel si non est solvendo idoneus, vice debiti vassallum creditoris se constituat, eique hominium exhibeat. Usatici Barcinonenses MSS. editi a Raimundo Bereng. et Adelmodi Comit. Barcin. cap. 3 :
Aguayt et encalz de cavallario, et assalt de castello, emendetur per Hominaticum
et per aliscaram, sicut visum fuerit judicanti. Cap. 72. De compositionibus juxta leges:
Judicant nempe omnes homines æqualiter, nihil vero judicant
inter vassallum et seniorem, quia in legibus non invenitur Hominaticum, et ideo facienda
sunt, quæ sunt secundum usaticum. Constitutiones Catalaniæ inter dominos et
vassallos MSS. cap. 35 : Causa quandoque intervenit, quando dicitur in
promissione : Ideo constituo me tuum hominem, quia tu dedisti mihi tale feudum, vel ut
me defendas in jure meo a talibus meis adversariis, vel in emendam injuriæ, quam dicis
me tibi intulisse. Cap. seq. dicitur ejusmodi homagium non transire in hæredes,
nisi per stipulationem, quæ intervenit in emendam, Item quod pro aliquo debito non fiat de
cætero Homagium in Catalania aliquo tempore, nisi fuerit debitum, quod debeatur pro fine
captionis sui, vel amici sui, vel pro matrimonio, et si contra fieret de cætero, quod
contractus iste non valeat. Id dilucidius explicatur in Charta alia ejusdem
Regis : Nisi pro debito, quod deberetur pro faciendo fine seu remissione captionis
debitoris vel amici sui, vel pro debito, quod deberetur causa matrimonii. Vetus
Consuetudo Normanniæ MS. 1. part. sect. 3. cap. 16 : Hommage est fet aucunefois
pour garder pés, et en cel homage denommé est dit Homage de paiement, pour cen que pour
tel Homage pés et concorde soit reformée entre aucuns. Si comme quant aucun sieut un
autre d'aucun crime, et pés est reformée entre eus, ensi que icelui, qui est suis del
crime, fet hommage à l'autre pour garder lui pés.Noverit vestra dilectio quoniam Goffredus de Viconovo nuper ad nos veniens in
præsentia Fratrum nostrorum jurejurando firmavit, quod salva fidelitate carissimi filii
nostri Ludovici Francorum Regis ligium Hominium faciet dilectis filiis nostris Stephano
subdecano, Si. præposito, et aliis cognatis et nepotibus Archembaldi bonæ memoriæ
Aurelianensis subdecani, qui hoc recipere voluerint, et tam ipsis quam omnibus aliis qui
cum eodem defuncto fuerant exulati, vitam et membra et bona jurabit, et cum eo meliores
de cognatione ipsius eandem securitatem jurabunt. Hoc etiam addito quod fideliter
laborabit, quatinus Henricus similiter juret idem et faciat, et uterque Aurelianensi
Ecclesiæ quam graviter læserunt satisfaciet. Præterea Herveus de Vico-novo, Hugo nepos
ejus, et Thebaldus Hervei, et cum eo tot milites ut centesimum numerum compleant, et
centum quadraginta de melioribus burgensibus urbis Aurelianensis, quos ad hoc poterunt
invenire, prædictis Archembaldi subdecani parentibus Hominia facient.feodidicunt, alterum
servitii, tertium
pacis, quod sic definit :
Le tiers si est si comme ils sont hommes, qui ont juré à faire tenir et garder
paix au Seigneur. Et infra : Item se paix est faite pour le Seigneur,
aussi peus savoir et entendre, qu'il peut obliger ses hommes à la paix tenir et garder
par la foi de leur hommage. Robertus Monachus lib. 2. Hist. Hierosol. pag. 39.
de Alexio Imp. CP. : Requisivit a nostris, ut sibi Principes exercitus facerent
Hominium, id est, securitatem pacis. Et mox : Fecerunt igitur ei cum
sacramento Hominium, tali conditione, ut tamdiu duraret, quamdiu ipse perseverasset in
sacramento suo et promissione.evinculari potuisse, donec suscepta ejusdem
Regis Angliæ militia, Hominio obligati regnum et Regem impugnare et turbare jurejurando
firmaverunt. Eadem notione Radulphus de Gestis Tancredi apud Marten. tom. 3. Anecd.
col. 119 : Illic Boamundus oblatus Alexio, ei jugo, Quod Hommagium vulgo dicitur,
subditur. Et infra : Nam quid de Ducibus Galliæ dixerim, quibus ipsa sua
multitudo non modo jugum Hommagii subtrahere, verum etiam rebelles quosque debuerat
subjugare.pleytos Homenagesvocant,
Homages de plejurenostri, facere dicuntur, qui pro domino fidejubent, vel erga superiorem dominum, vel erga alium quemvis, illiusque verba et conventa præstant, eoque nomine ei, cui fidejubent, hominium faciunt. Butilerius lib. 1. tit. 82 :
Encore dient le sages qu'il y a un autre hommage, qui est appellé Hommage
de plejure : car l'homme doit faire plejure pour son Seigneur pour l'honneur de lui, et
tout ce est en droit et par raison. Et l'avés peu voir par le Roy de France, qui fut
prisonnier en Angleterre, comment il fut ordonné que plusieurs nobles Barons, qui
estoient ses hommes, s'en allassent en Angleterre tenir prison pour lui, et faire
plejure. Vetus Consuetudo Normanniæ cap. 29 : A hommage est adjointe
plevine : car l'Hommage doit plevir son Seigneur en toutes cours, s'il est suy de
mesfect, qui appartienne à sa personne, et qu'il sera à droit aux termes, qui lui seront
mis, et de ses namps delivrer et d'emprunts, tant comme la rente qu'il lui doit d'un an,
se peut estendre.
Et home doit tant
plus à son Seignor, par la foy qu'il li est tenu, que le Seignor à luy, que home doit
entrer en ostage pour getter de prison son Seignor, se il l'en requiert, ou
fait requerre par certain message. Et chascun home qui a fait homage à autre est tenu
par sa foy s'il trouve son Seignor en besoing d'arme à pié entre ses ennemis, ou leue
qui soit en peril de mort, ou de prison, faire son loyal pouvoir de remonter le, et de
rejetter le d'icelui peril, et se il autrement ne le peut faire, il li doit donner son
cheval, ou sa bête sur quoi il chevauche, se il la requiert, et ayder le à mettre sus,
et ayder le en son pooir à son corps sauver.Ut autem hoc totum, quod supra scriptum est, per bonam fidem sine omni
enganno attendatur, vobis domino Regi ex parte Dominæ Mariæ promitto hoc et convenio
vobis in Dei fide et legalitate mea et ordine, et in osculo pacis et veritatis, quod si
forte D. Maria supradicta vellet infringere, ego attendam ad vos, et adjuvabo vos,
etc. Et infra : Ego quoque Fortunius Dat, et ego Raymundus Ot de Arbus, et
ego Ogerius de Golirs idem similiter vobis Domino Regi in bona fide et sine omni enganno
promittimus, et vobis hominium facimus.Item contrahitur Homagium de
utriusque voluntate, tam domini, quam tenentis, etc. Constitut. Catalaniæ inter
dominos et vassallos MSS. cap. 84 : Licet de jure Romano homo liber non possit
servum se facere alterius per aliquam simplicem pactionem, nec etiam per confessionem,
factam in jure : potest tamen per confessionem aliquis suam gravare
conditionem, quia per pactionem interveniente scriptura, potest aliquis homo liber se
constituere ascriptitium. Et ita aliquis liber homo per pactionem videlicet et per
stipulationem potest se constituere hominem alicujus nobilis, et potest ei facere
homagium. Et quando super hoc, scilicet ut aliquis liber homo constituat se hominem
alicujus hominis nobilis, concipitur stipulatio, intervenit de consuetudine generali
Catalonensi osculum, in hunc scilicet modum : Dominus tenet tunc inter manus suas manus
illius, qui facit homagium, et ille flexis genibus facit homagium, per stipulationem,
promittendo illi domino inter manus suas fidelitatem. Et ipse dominus in signum, quod
versa vice eidem fidelis erit, ipsum osculatur. Nam eamdem fidelitatem dominus debet suo
vassallo, quam vassallus domino suo : tenebitur enim dominus ipsum juvare, et custodire
ab inimicis, vel pro posse suo ipsum in suo jure defendere. Et quamvis illud homagium
introductum non sit de jure Romano, seu civili scripto, introductum est tamen usu
diuturno Catalonensi, qui legem imitatur, et ideo legibus adjuvatur et defenditur, quia
pactiones licitæ custodiendæ sunt. Nescio, an huc pertineat quod narrat Matth.
Paris ann. 1246. de Amedeo Comite Sabaudiæ : qui
cum Regem Angliæ (Henricum III.)
præcordialiter diligeret, fecit Homagium eidem Regi in manu Archiepiscopi
Cantuariensis, qui supplevit Regis absentiam : et Homagium factum fidei
interpositione, addito sacramento de inviolabili observatione, spontanea ac graluita
voluntate, pro utrorumque hæredibus confirmavit, recipiens de dominio dicti Regis quædam
feuda, videlicet Secusiam cum Palatio, Avillianam, S. Mauritium de Chablasio, et Castrum
de Bardo. Quod licenter facere potuisse, asseritidem Scriptor, sine
Imperatoris injuria et Imperii mutilatione, cum nihil præter aquas et transitus teneret
de Imperio. Prostant in Regesto Tolosano Cameræ Computor. Paris. Complura per
stipulationem homagiorum exempla : ex quo ea, quæ sequuntur, a nobis olim descripta, hic
inseremus, ut moris haud omnino triti vestigia lector inde percipiat. Fol. 79 :Noverint universi, etc. quod Guillelmus Boërius de
Algariis de sua mera et spontanea voluntate recognovit et concessit et confessus fuit
coram D. Raymundo Dei gratia Comite Tolosano March. Provinciæ, se non habere in hoc
sæculo dominum nisi eundem dominum Comitem antedictum, neque alicui domino teneri
ratione homagii vel dominii, nisi ipsi domino Comiti Tolosano supradicto. Et ibidem
dictus Guill. Boërius dedit et concessit, se scilicet, suum proprium corpus, et omnem
suam progeniem ab ipso ortam et orituram per homines proprios ipsius Dn. Comitis et
hæredum et successorum ejus in perpetuum ad omnem ipsius Dn. Comitis et hæredum et
successorum ejus voluntatem, inde scilicet de prædicto W. Boërio et de progenie sua
antedicta tanquam de suis propriis hominibus in cunctis locis semper faciendum. Et
promisit ipsum servire tanquam suum proprium dominum in cunctis locis fideliter et
devote. Hoc ita facto et concesso, dictus Dn. Comes per se et successores suos recepit
ipsum W. Boërium de Algariis et omnem progeniem ab ipso ortam et orituram per homines
suos proprios, promittens ipsum et progeniem suam cum omnibus bonis, juribus et rebus
suis mobilibus et immobilibus, quæcunque sunt et ubicunque sunt, protegere, salvare,
manutenere, et custodire
tanquam res proprias suas, ubicunque et in cunctis locis ab omni damno,
injuria, violentia, gravamine, molestia, et offensa. Actum fuit ita et concessum apud
Vaurum ult. die mens. Decemb. 1247. Charta alia : Noverint, etc. quod
Arnaldus Natalis, mercator de Salvitate, de sua propria et spontanea voluntate, nulla
tamen vi vel deceptione coactus vel deceptus, etc. confessus fuit D. Raymundo Comiti
Tolosæ, se scilicet, suum proprium corpus, esse hominem ipsius D. Comitis supradicti, et
etiam omnem suam progeniem ab ipso Arnaldo Natali orituram, et promisit ipsi Comiti et
successoribus suis, etc. quod ipse Arnaldus serviet eumdem dominum suum Comitem et
successores suos semper in perpetuum fideliter ac devote tanquam suum proprium dominum,
scilicet infra Ecclesiam et extra, et in Tolosana et extra, et in Salvitate et extra, et
aliis cunctis locis, et quod ipse Dn. Comes et successores sui de ipso Arnaldo et sua
progenie ab ipso oritura, tanquam de suo proprio homine et de suis propriis rebus in
prædictis locis et cunctis aliis suam possit facere voluntatem. Item promisit eidem
Comiti et successoribus suis, se et suam progeniem ab ipso orituram omnem, servitium et
fidelitatem exhibiturum et servaturum ipsi D. Comiti et successoribus suis, sicut
fidelis et proprius homo debet suo proprio domino servare et exhibere. Et voluit et
mandavit, quod progenies ab ipso oritura, eandem fidelitatem, dominium et Homagium ipsi
domino Comiti et ejus hæredibus facere teneantur in perpetuum. Item dictus Arnaldus
Natalis recognovit et concessit et confessus fuit, quod pater suus et alii antecessores
sui ab antiquo erant homines a patre et aliis antecessoribus ipsius D. Comitis
supradicti, et illud idem hominium et servicium sicut proprii homines tanquam eorum
proprio domino facere tenebantur. Act. 1236. Charta alia anno 1238 :
Recognoverunt et concesserunt D. Raymundo Tholosæ Comiti et suo ordinio, dominium
et homagium de seipsis, scilicet de eorum corporibus et de omni eorum progenie orta et
oritura, etc. Fol. 80. 85. 124. et 125.servitio, militari nempe, ei impendendo, pro quo interdum ab eo prædia et feuda obtinet. Vetus Consuet. Norman. cap. 29 :
Hommage de foy et de service, est quant aucun reçoit autre à
hommage, à luy garder foy, et à luy faire service de son propre corps, ou soy à
combattre pour luy, se mestier est, ou à faire aucun tel service. Regiam
Majestatem lib. 2. cap. 65. § 1 : Fiant autem homagia de terris, de tenementis
liberis tantummodo, de servitiis et redditibus assignatis in denariis et aliis
rebus. Dudo lib. 1. de Moribus et Gestis Normannorum pag. 70 : Qui nunquam
colla suæ cervicis cuipiam Regi subegit, nec cuilibet manibus, gratia servitii, manus
suas commendando commisit.Et fut cet homage constitué, pour ce que quand aucun a passé aage comme de
soixante ans, ou qu'il est debilité d'aucun membre, il n'est pas habile pour combattre.
Et pour ce fut établi que s'il étoit accusé d'aucun cas, qui par gage de bataille se
deut terminer, qu'il pourroit mettre champion qui feroit le fait pour lui, à ses perils
et depends, et pour ce fut constitué et etabli homage de foy et de service, et en
souloit on anciennement plus user, que l'on ne fait, car on combattoit pour plus de cas,
qu'on ne fait pour le présent... et doit l'en savoir, que quand un
champion faisoit gaige de bataille pour aucun autre accusé d'aucun crime, se le champion
estoit desconfit, feust par soi rendant en champ, ou autrement, cil pour qui il
combattoit estoit pendu, et forfaisoit tous ses biens et meubles et heritages, ainsi que
la Coutume declaire, aussi bien comme cil propre eut été déconfit en champ, et le
champion n'avoit nul mal et ne forfaisoit rien, etc.Item altam et mediam justitiam et omne jus altæ et mediæ justitiæ, quam
et quod habemus in villa et parochia de Olona, una cum commodo et emolumentis seu
Rachatis Homagiorum nobis dicto Abbati debitorum in villis et parochia de Olona.Ut super quibusdam injuriis, quas nobis fecerat, sicut homo de corpore
responderet, Hominium et fidelitatem, quam præscriptis audientibus et videntibus
fecerat, denegavit, etc.Corporalevocabant. Charta ann. 1265. in Chartular. Latiniac. :
Recognoverunt etiam semetipsos esse hominem et feminam de corpore... et
hactenus fuisse dictorum Religiosorum et prædecessorum ratione Homagii corporalis, manum
mortuam et foremaritagium cum prædecessoribus suis debere.Hominia, vel
servitiaquævis, etiam operarum, domino debentur. Charta Waldensis Cœnobii apud Spelmann. :
Noverit universitas vestra, me reddidisse Deo et S. Mariæ et S. Jacobo
de Waldene et Monachis ibidem Deo servientibus totum Homagium in villa de Waldena, a
cruce de Nuport, super ripam versus Cantburg, vid. in hominibus et eorum servitiis, et
in omnibus ad eos pertinentibus, etc. Liber Ramesiæ sect. 317 : Henricus
Rex... si Abbas de Ramsey poterit monstrare, quod nullus antecessorum suorum operasset
ad Hominium de Brampton, etc.
Hæredes Laurentii Thomassin (debent) unum quarterium frumenti, 11.
den. 11. gallin. Homagium... Johannes Lebret dimidium bussellum frumenti pro quodam
herbegamento et Homagio. Et fol. 23 : Rector habet manerium
presbyteratus... 11. sol. et 1111. gallinas, et unum gallin. et duo Homagia pro
cunctis elemosynis. Charta ann. 1268. in Chartul. Domus Dei Pontisar. :
Possidebant in feodum a domino Rege Franciæ... videlicet circiter unum arpentum
vineæ in clauso de Mello... Item vii. Homagia.Hommaige, eadem, ut videtur, notione, in Cod. MS. eccl. Camerac. de feud. episc. :
Item ledit fiefvé
doibt avoir à cause de sondit fief vingt Hommaiges tenus de lui, desquelles Hommaiges il
doibt avoir le quint denier, quant on les vent ou met de main à autre.Et jurent super sancta Dei Evangelia et faciant Homagium nobis, quod bene et
legaliter inquirant contra dictos officiales, et condempnent vel absolvant ipsos
secundum justitiam et eorum bonam conscientiam.Qui ab
infirmitate quam triennio sustinuerat perfecte curatum se sentiens, sponte sancto
Martyri Hominium fecit, et a domino Joscelino portarius constitutus in tantum robur
corpus invaluit, ut onus animalis fortissimi ferret.homagiiet servitii tenetur. Charta ann. 1234. ex Bibl. reg. cot. 19 :
Ego Johannes de Ferreriis miles dedi, concessi et
feodavi Roberto de Jumeliis escuerio meo pro Homagio suo et servitio quod mihi fecit,
xl. solidos annui redditus. Alia ann. 1243. ex Chartoqh. reg. Attrebat. :
Ego Balduinus miles... vendidi illustri domino meo Roberto comiti d'Artois
Homagium domini Egidii militis de Mailly, quod de me tenebat, centum et sexaginta libras
Parisienses, tali modo quo dictum Homagium de me tenebat. Adde Libert.
Villæ-franchæ ann. 1369. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 700. art. 9.Concedimus .... quod
quæcunque persona, cujuscunque sexus, dicti loci burgensis, oblias, feoda gentilia ac
redditus, usque ad summam trescentarum librarum rendualium, et sine fortalicio et
Homagio, emere et acquirere... possit.Anno Domini 1273. die Martis ante festum beati Dionysii, magister Robertus de
Frovilla pœnitenciarius Parisiensis fecit Homagium dom. Paris. episcopo Stephano de
pœnitenciaria Paris.Contra Galcherum de Estrepeio,
Robertum de Wanou, qui rei fuerunt de morte dicti Eustachii, et amicos coadjutores
eorum, etc. Concesserunt etiam ipsi Galcherus et Robertus, quod ipsi facient cantare
Missas et facere Homagia ad dictum meum. Nisi Homagiaibi intelligas de conventionibus paciscendis inter homicidii reos et occisi hæredes. Vide Hominium pro Emenda.
Item Homagium franci
marcelli et omnium campsorum Tornacensium cum certis deveriis ab ipsis debitis.Terre homagée, in Consuetud. Turon. art. 132. Privilegium Mathiæ Regis Hungariæ apud Ludew. tom. 1. Reliq. MSS. pag. 510 :
Monasterium cum suis Abbate, personis, villis,
Terris Homagialibus et hominibus, sub nostræ regiæ Majestatis... recipere, etc.
Charta Wenceslai Regis Bohemiæ ann. 1418. apud eumdem Ludewig. tom. 6. Præfatum castrum nostrum Hassenstein, alias cum valido
exercitu nostro expugnatum et acquisitum cum Homagialibus, oppidis, villis, theloneis,
jure patronatus Ecclesiarum, censibus, etc.Ad hoc etiam
accessit consensus Capituli, Homagialium et præfectorum, qui ab eo tunc a juramento
fidelitatis per eumdem Bernhardum absoluti sunt. Litteræ Richardi II. Reg. Angl.
ann. 1397. apud Rymer. tom. 7. pag. 855 : Cum Rupertus senior Comes Palatinus Reni
devenerit efficaciter Homagialis noster, pro termino vitæ suæ... Et nos, præmissorum
consideratione, et ita quod idem Dux Homagialis, vassallus, et fidelis homo ligeus
noster fiat, et deveniat, et existat, ac homagium suum, etc. Homagium
Archidiaconi Coloniens. ann. 1397. apud eumdem Rymer. tom. 8. pag. 1 : Alia
faciendo quæ et prout fidelis vassallus, Homagialis et consiliarius domino suo facere
tenetur et solet, etiam contra quoscumque. Hominio et sacramento fidelis, in
Charta ann. 1128. Append. ad Marcam Hispan. col. 1262.Omnes
Homagiati dominum suum debent plegiare et tenentur de debitis suis.Assignavi quidquid habebam in toto
feodo Girardi.... et omnia quæ pertinent ad Comitatum inter Leyne et Boloygne pro
lxx. libris, exceptis Hominagiis quæ retinui in manu mea ad servitium meum
cum equis et arraus faciendum.gurpisset Homagium. Adeo ut vassallus, qui dominum de crimine aliquo accusare volebat, eum deberet convenire, coramque suis
Paribushæc verba proferre :
Sire, j'ay
esté une pieche en vostre hommage, et ai tenu de vous tex heritages en fief : et à
l'hommage et à le foy je renonce, parce que vos m'avez meffet, duquel meffet j'entens
acquerir vengence par appel, i. Domine, diu est, quod in tua fide et tuo homagio
perstiti, et talia prædia in feodum a te tenui : nunc vero eisdem homagio et fidei
renuntio, quia malefactum in me commisisti, de quo per appellum vindictam exigere decrevi.
Quo facto eum submonereseu citare in Curiam superioris domini debet, ibique suum prosequi appellum. Quod si ante appellum, feodo et homagio non renuntiasset, non dabatur locus gagio duelli :
pour lui avoir dit vilenie. Id etiam attigit vetus Consuetudo Normanniæ cap. 84 :
L'on doit savoir, que aucun ne peut appeller de
felonie son Seigneur, à qui il a fait hommage, ne le Seigneur son homme pour la foy de
l'hommage, que l'un doit porter à l'autre. Mais se le Seigneur veut ainsi suyr son
homme, il convient qu'il luy rende son hommage, ains que il lui offre son gage de
l'appeler, et l'homme aussi : et se le Seigneur enchiet, l'homme ne tendra jamais de lui
la terre, ne le fief que il tenoit, mais la tendra nuëment du Seigneur, qui est
pardessus.... Et se l'homme est vaincu, la terre remaindra quitte au Seigneur.
Bracton. lib. 2. cap. 35. § 12 : Item reddere poterit domino suo Homagium suum,
simul cum tenemento, propter capitales inimicitias, ut liberius prosequatur appellum
suum, et sic dissolvitur Homagium. Adde Fletam lib. 3. cap. 16. § 35. Ricardus
Hagustaldensis de Bello Standardico pag. 321 : Itaque Robertus reddito Homagio,
quod ei fecerat, .... ad suos socios reversus est. Matthæus Paris. ann. 1188 :
Tunc Rex Anglorum Regi Francorum fecit Homagium, quia in principio hujus guerræ
Homagium suum reddiderat Regi Franciæ. Ejusmodi redditionum homagii exempla et
formulas proferunt passim, Nicol. Trivettus ann. 1294. 1296. Henr. Knyghton. pag. 2477.
2481. 2497. 2549. 2550. Thom. Walsinghamus pag. 61. 66. 67. 133. Renerus apud Chappeavill.
tom. 2. Hist. Leod. pag. 226. Rodericus Toletan. lib. 7. Hist. Hispan. cap. 7. 33.
Inventarium MS. Chartophylacii Regii, Layette, Flandres, Coffre v.tit. 20.
Coffre 3. Sac. 2. tit. 23. etc. Vide præterea Leges Alfonsinas parte 4. tit. 25. legibus 7. et 8.
Le suppliant.... rendi audit Grignart son
homme liege, la feueté et Hommage que fait lui avoit, et le fit deffier.Quo siquidem tempore inter B. Dionysii
Adam Abbatem et Burchardum nobilem virum Dominum Monmorenciacensem accidit quasdam
contentiones pro quibusdam consuetudinibus emersisse, quæ in tantam ebullierunt
irritationis molestiam, ut rupto Hominio inter defœderatos armis, bello, incendiis
concertaretur.homagium guerpiretenebatur. Cujus quidem paritatis ea ratio est, inquit Philipp. Bellomanerius d. cap. 61. quia
tout
autant, que li homs doit à son Seigneur de foi et de loiauté par la reson de son homage,
tout autant li Sires en doit à son home. Id est, ut verbis utar Bractoni pag. 98 :
Est tanta et talis connexio per homagium inter dominum et tenentem, quod tantum
debet dominus tenenti, quantum tenens domino, præter solam reverentiam. Hujus
porro moris exemplum profert Gualter. Terwanensis in Vita Caroli Comitis Flandr. cap. 37.
ubi de Guill. Yprensi : Unde et idem Domnus Guillelmus Hominium Alardi guerpivit,
et eo diffiduciato, totum feodum ejus saisivit. Matth. Paris ann. 1233 :
Formam pacis cum eo (Rege) mihi plurimum damnosam gratis inii : in qua convenit,
quod nisi illa ex parte Regis mihi observaretur, omnia omnino ex parte mea essent in
statu, in quo fuerant ante dictam pacem initam : videlicet quod ego essem extra homagium
suum, et diffiduciatus ab eo, sicut prius fui per Dn. Episc.
Menevensem. Et infra : Unde aperte didici, quod nullam pacem voluit mihi
observare, cum post pacem deterius me pertractaret. Unde homo suus non fui ; sed ab
ipsius homagio per ipsum absolutus. Adde eumdem ann. 1233. 1234. pag. 268. 273.
et Thwroczium in Uladislao cap. 34.De ministerii
resignatione : Illam etiam non prætermisit antiquitas formam instituere, qua et
principis majestas illibata, et militis non esset honor imminutus, si ad alterius se
quis transferret hominium. Statuit ergo in Circuncisionis vigilia, quæ novum annum
inchoat, experti Militis novitatem affectantis, duos commilitones ad dominum, cujus se
dominio exuere cupit, ablegandos esse, qui et ei hominium cum servitio illius resignent,
et sic absque contumeliæ verecundia, dominique offensa, poterat unusquisque ad alterius
hominium libere convolare.Reges nulli consuerunt facere Hominium. Id pluribus probamus in Historia Comitum Ambianensium,
Brusselde Usu feud. pag. 152 :
Voluit hæc Ecclesia et benigne concessit ut feodum suum absque faciendo hominio
teneremus, cum utique nemini facere debeamus vel possimus. Aliud inter eumd.
reg. et episc. Morin. ibid. : Noverint universi quod Lambertus Morinensis episcopus
nos et successores nostros absolvit et in perpetuum quitos dimisit ab hommagio, quod
sibi facere debebamus de feodo Hesdin. Sed nec tunc omnino evanescebat
homagium : nam aut vassallum exhibebant, qui illud præstaret ; aut de eo paciscebantur,
donum aliquod in homagii recompensationem assignantes. Charta Steph. episc. Noviom. ann.
1213. in Reg. 31. Chartoph. reg. fol. 36. v° : Cum secundum usum et consuetudinem
hactenus approbatam, predecessores karissimi domini nostri Philippi illustris Francorum
regis nulli consueverint facere Homagium, in recompensationem homagii, quod domini
Viromandiæ debebant nobis et ecclesiæ Noviomensi, ipse nobis et successoribus nostris
Noviomensibus episcopis dedit et concessit, in perpetuum augmentum regalium, quidquid
habebat apud Laceniacum, cum pertinentiis suis. Charta ann. 1284. in Chartul.
eccl. Lingon. ex Cod. reg. 5188. fol. 3. v° : Philippus regis Francorum
primogenitus Dei gratia rex Navarræ, Campaniæ et Briæ comes palatinus.... Notum facimus
quod nos de rebus, quas ratione karissimæ consortis nostræ Johannæ hæredis Campaniæ
tenere debemus in feodum ab episcopo Lingonensi, Homagium fecimus venerabili in Christo
patri Guidoni D. G. episcopo Lingonensi, hoc acto quod si contingat nos ad successionem
regni Francorum venire, evanescet Homagium, et nullius firmitatis existet ; ita tamen
quod eidem episcopo, vel illi qui tunc erit
episcopus Lingonensis, tenemur dare sufficientem vassallum ; qui res
teneat feodales, et ipsi episcopo Homagium faciat de prædictis, vel super hiis
amicabiliter componere cum eodem. Eadem rursum leguntur in Ch. Ludov.
primogeniti Phil. Pulcri ann. 1309. ibid. fol. 4. r°.rusticusvel homo innobilis deinceps acquirebat, ut judicatum legitur per Arestum ann. 1260. in Reg.
Olimparlam. Paris. fol. 110. v° :
Dominus Amalricus de Meuduno miles
tenebat quemdam feodum a quodam armigero consanguineo suo. Johannes Frogerii burgensis
Parisiensis partem ipsius feodi emit ab ipso armigero, partem aliam permutavit cum eo.
Idem Johannes petiit ab eodem Amalrico quod veniret ad homagium ipsius de ipso feodo,
sicut erat in homagio ipsius armigeri. Idem Amalricus nolebat eidem facere homagium, cum
ipse esset miles, et ipse Johannes esset rusticus, et maxime quia hujusmodi feodum non
obvenit ipsi Johanni de hæreditate sua, sed illud acquisivit. Tandem partibus super hoc
petentibus jus curiæ, determinatum fuit quod ipse Amalricus non tenebatur facere
Homagium eidem Johanni.non posse hominium facere, Meldensi episcopo, prorsus me latet : nisi abbatis dignitati minime congruum putes, ut pro sui monasterii officio clientelam profiteatur. Charta ann. 1164. in Chartul. S. Corn. Compend. fol. 174. r°. col. 1 :
Notum fieri volumus... quod inter Meldensem episcopum et thesaurarium
Compendiensis ecclesiæ, dominum videlicet Philippum fratrem regis, diutina fuerat
controversia de quadam annona, quam præfatæ Compendiensis ecclesiæ matricularii in
decima Nantolii accipiebant. Si quidem Meldensis episcopus annonam illam saisierat, quia
de suo erat feodo, et prænominatus thesaurarius ei hominium inde facere nolebat.
Prædicta igitur controversia in hunc modum compositionis est terminata. Abbas Compendii
in cujus manus thesauraria devenit, quia Hominium facere non potest, Meldensi episcopo
annuatim persolvet in festo beati Stephani mense Augusto decem solidos... Matricularii
vero suam libere habebunt annonam.Et hoc homagium facit propter defectum alterius, qui dictum Homagium intrare
deberet, et quousque dominus episcopus de dicto feodo alium hominium habeat. Intrare in
homagium, in Invent. Chart. reg. ann. 1482. fol. 111. v°. ex Bibl. reg.Concessimus etiam eis ne aliquis
officialium nostrorum præsumat Hominia eorum placitare. sine aperta rationabilique causa
de illo distringat.