lancea
lancea, a Spanish lance, light spear, lance, spear
Frieze-Dennison Vergil
lancea , ae, f.: a lance, light spear, javelin, 12.375.
Could not find lanceis in Logeion dictionaries.
lanceis feminine dative plural, feminine ablative plural of lancea
lancĕa, ae, f. [λόγχη, acc. to Paul. ex Fest. p. 118 Müll.; acc. toVarr. ap. Gell. 15, 30 fin., of Spanish origin],
- a light spear, with a leather thong fastened to the middle of it, a lance, spear (cf.: telum, spiculum, hastile, pilum, jaculum, etc.): Suevi lanceis configunt, Sisenn. ap. Non. 556, 8: lancea infesta ... medium femur trajecit voluseni, Hirt. B. G. 8, 48: ceteri sparos aut lanceas portabant, Sall. C. 56, 3: Romanus miles missili pilo aut lanceis assultans, Tac. H. 1, 79; 3, 27: lata, i.e. with a broad head, Verg. A. 12, 375; Suet. Claud. 35: cujus torta manu commisit lancea bellum, Luc. 7, 472; Just. 24, 5: haec, duas lanceas dextra praeferens, Curt. 6, 5, 26: mihi non parvam incussisti sollicitudinem, injecto non scrupulo, sed lancea, ne sermones nostros anus illa cognoscat, i.e. great dread, Ap. Met. 1, 11, 4.
lancea, ae, f., die urspr. hispanische Lanze, ein in der Mitte mit einem Riemen versehener Speer, lanceā figere, Iustin., configere, Sisenna fr., transfigere, Lucr.: lanceā infestā medium femur alcis traicere, Hirt. b. G.: sparos aut lanceas portabant, Sall.: inter lanceas et gladios scortari, Apul.: se ab hac urbanitate lanceā vindicare, Sen. rhet. – als Jagdspieß, et cape venabulum et ego sumo lanceam, Apul. – im Bilde, iniecto non scrupulo, sed lanceā, große Angst, Apul. met. 1, 11. – ➳ Nbf. ›lancia, λόγχη‹, Gloss. II, 121, 3 u. ö.
accepit ~eam in manu et ascendens emissarium regis pergebat ad idola ‥; nec distulit ille ‥ profanare illud [sc. fanum ] injecta in eo ~ea
in contis, in ~is [cf. ]Judith ix 9
~ea in manibus tenetur ut inde hostis adhuc longe semotus transfigatur
utuntur ‥ ~eis non longis et jaculis binis
~eas [gl.: ] hastas et contoslances, lances de fer
inventus fuit occisus ‥ habens quandam plagam per medium corpus cum una ~ia, unde mortem recepit
Anglice proverbium habetur‘begge spere of side ohther bere’ , hoc est, ‘eme ~iam a latere aut fer’
in unojak , x s., j ~ia xiv d., jbrestplate v s., ij capitibus pro launciis ij s.
quemdam C. V. ‥ percussit et pectus ejus ~ea, A.launcestaff , perforavit et vulneravit
cum ferre non posses vulnerari ~ea latus tui salvatoris
spinea corona, ‥ lignum Domini, clavi, ~ea, sanguis, ‥ sudarium sepulture ejus
per ~eam Dei, nomen tuum de cetero mutabitur
matris prolem virginee / fenestratam mucrone lancee
una pars corone spinee et unus clavorum et ferrum ~ee [ME: ] ‥ sunt in Francia in capelle regia ‥; haftam ~ee [the spere hed ME: ] habet imperator Alemanniethe spere shaft
in centum minutis ingeniis vocatis ribaldis ‥ axibus, clavis, ~eis ferr’ ‥ pro eisdem emptis(
c ingenia vocata ribardos et mille ~eis ferri pro eisdem(
justum et impium ‥ famis ~ea eque transfixit
erit ‥ ~ea in manu tua, ~ea acutissime utique compunctionis ad transverberandum cor tuum
ad eligendum ‥ centum homines pedites viz. quinquaginta homines ad ~iam ac quinquaginta homines sagittarios
de hominibus ad ~eas(v.
insequebatur eum locumtenens regis cum viginti quatuor ~eis
impositis sub capitaneo certis baronibus ‥ cum ccc ~eis et nongentis sagittariis
iijc hommes darmes
episcopus Wintoniensis ibidem capitaneus, habens sub se iij ~eas equestres, x ~eas pedestres, et xxixarchiers
J. et heredes sui masculi invenient et sustentabunt unam suffultam ~eam, viz. tres sufficientes equestres pro quibuslibet decem libratis terrarum ‥ dietis nostris tempore guerre
~eam ‥ vexillum preferentem
viij d. in iiij ~eis emptis pro baneris galee
pro(v. 2pensels ~earum
ego Æthelstanus rex do sancto Cuthberto ‥ duo vexilla et unam ~eam et duas armillas aureas
ornamenta ejusdem [ecclesie ] i. ‥ frontellum, spurula, vexillum cum ~ea, campane manuales ‥
pro hoc ‥ servicio quod ~eas meas tinctas a Londoniis ‥ usque ad domum meam de Kinesberi ‥ asportabit
feofati fuerunt ‥ de una carucata terre ‥ in Kinesbir’ per servitium deferendi ‥ ~eas suas tinctas per totam Angliam
Willielmo de B. cementario pro cariagio quatuor imaginum ad crucem Norhamtone et pro cariagio capitis et ~ee ejusdem crucis de Londonia usque Norhamtonam lxxiij s. iiij d.
quo modo fieri possit, enuclea, / ut cavus alveus sit pungens lancea?
crescit borago ‥, buglosa, la[n ]cea [gl.: ] et cetere herbe que valent corporibus humanislancelé, matefelum (cf. jacea)
hec ~ea, A.a robworte [? = ]ribwort , cf.OED s. v. robwort
vervina, ~ea
lancĕa, (11) æ, f. , lance, pique : Hirt. G. 8, 48 ; Tac. H. 1, 79 || [fig.] coup de lance = grosse inquiétude : Apul. M. 1, 11.
προβάλλονται λόγχας, ἅς ἐκεῖνοι λαγκίας καλοῦσι. Varro apud Gellium lib. 15.
cap. 20. Hispanicum verbum esse asserit : et apud Nonium Sisenna videtur ad Germanos
referre : Galli, inquit, materibus, Suevi Lanceis configunt. Lancea est hasta,
amentum habens in medio ; dicta autem Lancea, quia æqua lance, id est, æquali amento
ponderata vibratur. Huic Etymo utcumque favet Servius cum ait :
Amentum, lorum, quo hasta media religatur.Lanceamdictam vult. Gloss. :
Lanzadicunt, Galli
Lanz, unde
Lanzknecht, militem peditem et lancearium vocant. Vide Cluverium lib. 1. Germ. ant. cap. 44. Lancearum mentio est in Legibus Wisig. lib. 9. tit. 2. § 9. Burgund. tit. 18. § 2. Ripuar. tit. 36. § 11. Capitul. 2. ann. 805. cap. 5. Capit. 2. Capitul. 3. ann. 806. cap. 1. Capit. 2. ann. 813. cap. 9. Capit. Pipini Regis Italiæ cap. 36. Leg. Longob. lib. 1. tit. 37. § 2. l. 2. tit. 4. § 2.
Lanceam longissimo hastili conspicuam, dixit pro ferro seu cuspide lanceæ :
ubi lanceam, pro Icellui Jehan Doulcet embeu de l'ennemi à tout une
Lancegaye, dague, coustel ou espée, etc. Dart ou Lancegaye, in aliis ann. 1393. ex Reg. 145. ch. 9 :
Lance genetaire ou javeline, eodem sensu, in aliis
Lit. ann. 1474. ex Reg. 195. ch. 1033.Lanceautitur in bello, cujusmodi sunt, qui
Militumdignitate et nomine gaudent. Gobelinus Persona in Cosmodromio ætate 6. cap. 77 :
Alii enim ex centenis, alii ex sexagenis Lancearum millibus, alii ex tot millibus
armatorum eam (gentium multitudinem) constitisse contendunt. Adde
pag. 283. 292. 293. etc. Lancea autem quælibet continet
equites ternos... Summa omnium equitum Lancearum quatuordecim
millia.Et estoient
nombrez à quatrevints mille Lances et dix mille archers. Cap. 114 : Or
estoit la somme des gens d'armes nombrée à dix huit mille Lances, de gens tous receus et
escrits à gaing du Roi, sans les autres Lances, et disoit-on qu'il y avoit bien 200.
mille chevaux. Lanceis uti vetantur servi, lib. 6. Capit. cap. 271. novæ Edit.Commune Florentiæ teneatur mittere, tenere et supplere mille Lanceas, computando
tres equites pro una lancea. Steph. de Infestura MS. ubi de Innoc. PP. VIII :
Fertur ad papam fuisse transmissas litteras regis Franciæ, quibus continebatur...
se missurum... centum Lanceas more antiquo, quarum unaquæque dicitur habere quinque
milites vel homines.Lanceæaffigi solebat. Lit. remiss. ann. 1451. in Reg. 185. Chartoph. reg. ch. 257 :
Comme le suppliant nous a
servi comme archier soubz la Lance de nostre amé et féal Jehan de Lezay chevalier,
seigneur des Maroys. Hodie diceremus, sous la banniere ou drapeau.
et Lanceam
Caroli Magni non apud Francos exigui pretii : seu, ut habet Malmesburiensis,
quam Imperator invictissimus, contra
Saracenos exercitum ducens, siquando in hostem vibraverat, nunquam nisi victor
abibat : ferebaturque eadem esse, quæ dominico lateri Centurionis manu impacta,
pretiosi vulneris hiatu paradisum miseris mortalibus aperuit. Vide Knyghtonem
pag. 2321. Die ultimo mensis Maii 1492. in die
Ascensionis intravit urbem orator magni Turci, qui donavit Lanceam vel ferrum lanceæ
Longini, cum quo fodit latus Domini nostri Jesu Christi in cruce, et fuit recepta a
pontifice et toto clero processionalmente ab ecclesia S. Mariæ de populo usque ad S.
Petrum ; et erat inclusum dictum ferrum in quodam tabernaculo pulcherrimo cristalli,
cum pede et aliis ornamentis puri auri ; et fuit res magnæ æstimationis ; et forma
ejus est designata, et forma propria ipsius et cuspis ejus est apud regem Franciæ,
prout ipsemet Turcus nuntiavit per prædictum ambasciatorem.Burgundionum Rex Rudolphus, qui nonnullis annis
Italicis imperabat, Lanceam quandam ibi a Sansone quodam Comite dono acceperat, quam
Constantini Magni, sanctæ Helenæ filii, fuisse dicebant, quæ excepta cæterarum specie
Lancearum, novo quodammodo opere, novaque elaborata arte et figura, juxta medium spinam
habuit, utrobique quasi fenestram, et in media spina cruces ex clavis, manibus et
pedibus Salvatoris nostri Domini Jesu Christi affixis, etc.
Regalia vel Imperialia insignia,
crucem scilicet et Lanceam, sceptrum, globum, atque coronam filii (Henrici
V.) potestati tradidit. Adde Chronic. Reichersp. ann. 1004. et Sigebert.
Luithprand. Knyghtonem pag. 2321. Epistolam Henrici Imp. tom. 2. Spicilegii Acheriani pag.
391. 393. Vitam S. Gerardi apud Surium 3. Octob. etc. Constantinum vero Magnum cum Lanceaquam alii
Et tradiderunt ei sceptrum et coronam et Lanceam S.
Mauricii. Quam quidem lanceam S. Mauricii, in qua videtur impressa quædam
dominici ligni sanctæ Crucis portio, quam Angelus Dei impressit, in Cœnobio
Melicensi asservatam tradit Historia istius Monasterii. Hanc pariter lanceam S. Mauriciiindigitat Sugerius in Ludovico VI. pag. 288. ubi de Henrico Imperatore, quam a Rodulfo Rege Burgundiæ donatam Conrado Imper. cum Regno Burgundiæ scribit Hugo Flaviniacensis in Chron. pag. 185 :
Rodulfus vero Rex, absque liberis existens,
Conrado Imperatori Burgundiæ regnum dereliquit, dans ei Lanceam S. Mauricii, quod erat
in signe regni Burgundiæ. Denique Gregorius IX. PP. lib. 1. Epist. 142. ad
Fridericum II. Imp. videtur existimasse, lanceam istam Imperatoriam fuisse eam, qua
Christi latus transfixum est : Crux, ubi est lignum Domini, et Lancea, ubi clavus
ejus consistit, ante te in Processionibus solennibus deportantur. Mox :
Lanceam considera diligenter, cujus acumen latus ejus aperuit, de quo Christus
largiter sacramenta tuæ salutis effudit. Hisce suffragatur Charta Caroli
Regis Francorum atque Italicorum, nec non et Alemannorum, et uxoris Hirmintrudis data
Arelate an. Imperii 15. in Tabulario Ecclesiæ Viennensis fol. 7 : Notum sit
omnibus Christianitatis titulo insignitis præsentibus et futuris, quod in expulsione
atque ejectione nostra, in qua Dei judicio a Lodoico fratre de regno sumus expulsi,
votum Deo vovisse, ut si nobis Davidicam diutius optatam misericordiam fecisset
intercessione et meritis B. Mauricii præcipui Martyris, cujus corona et Lancea nos
ubique victores non dubitamus, donamus prædicto Sancto, etc. Quæ quidem Charta
falsitatis nota non caret, licet Tabularium istud scriptum sit circa ann. 1150. Hanc
descripsere Joannes a Bosco et Joannes le Liévrein Vienna. Vide Festum Coronæ, et Notas nostras ad Alexiadem, pag. 345. Albertum Stadensem ann. 939. Ditmarum lib. 4. pag. 44. etc.
h. v. 6.
Bellum fuit inter Henricum IV. et Rudolphum in loco qui
dicitur Fladecheim, ubi in primo congressu Saxones terga vertunt. Ibi Vratislaus Dux et
Rex Bohemiæ regalem Lanceam adeptus, quæ exinde permissione Imperatoris semper quemvis
illius gentis ducatu insignem in omni festiva Processione præcedit.Nec quomodo Græci habent Lanceam ferream, qua scindunt in modum crucis ipsam
oblationem, id est, proscomidem. Domestici
et administratores Lancea emendabantur : in causa capitis animadversio gladii admodum
paucis quasi beneficii (loco) deferebatur, etc. Galli dicunt,
Passer par les piques.
vel erecto clypeo sibi Hospitium quietis eligere, apud Andream Suenonis
lib. 5. Legum Scaniæ cap. 17.De ipso duellum haberi
potest, et illud bellum potest sic remitti, scilicet cum fixerint Lanceas suas, potest
calumniatus concedere delictum, et facere pacem. Et § 3 : Sanguis
extractus subtus anhelitum, quando fixerunt Lanceas suas potest defensor concedere
sanguinem, etc.
Qualiter datur potestas
castri, si castrum est dirutum... Et si non est aliqua turris (ex qua nomen domini
possessionem adipiscentis conclametur, ut mos erat) vel fortitudo, seu
habitatio castri, quia castrum dirutum est totaliter, ut in pluribus contingit, tunc
dominus vel alius, qui nomine suo recipit potestatem, intrabit terminos castri, et
dominus ponet duos, vel tres, vel quot voluerit, homines de familia sua in domo alicujus
rustici, sive in aliquo fundo alto ipsius castri, qui altis vocibus advocent nomen
domini sui, figendo palum in fundo illo, vel Lanceam, vel aliquid tale in signum receptæ
potestatis. Vide in Feudum reddibile.de RouMS. :
Archiers trovent villainz, dont la terre est planiere...
Qui porte arc et qui hache, qu'il grant Lance Geldiere.
Concesserunt mihi quandam indaginem sui proprii nemoris, latam
decem Lanceis sartatoriis. Alia Philippi Comitis Flandr. ann. 1180. in eodem
Tabul. : A via, quæ ducit de Brancort Harchias 10. Lanceas sartatorias in latum, et
in longum prout nemus se extendit. In eodem Tabul. et Charta Galcheri de Torota
Castellani Noviomensis ann. 1272 : Et la contrée de la fowée xxxiii.
moyes et xii. Lances. Alia ann. 1223 : Et de Lanceis, quæ
remanserunt in diversis campis super mencaldatas prædictas, tantum terræ colligitur,
quod inde fit una mencaldata. Est autem Lancea sartatoria, quod nostri
Lechefritevocant, unde et nomen. Vide Asta.
Vingt mencaudées de terre et xix. Lances et demie ke je tenoie à
Vieslis en deux piéces. Aliam hujusce nuncupationis originem proponit D. de la Monoyein Glossar. Burg.
Lanceamscilicet
Sartatoriamvero a
Sartare, terram incultam colere, deducit.
Permisit, ut castrum Tilecastri firmaret hoc modo, ipsum vero castrum muro
claudi, cujus altitudo a ripa exteriori sit unius Lanceæ absque batalliis. Vide
Thomasserium in Consuetud. Bituric. pag. 431.Quibus exquirendis, non lucernæ
spiculi lumine, sed totius Solis Lancea opus est.Dum... cum consodalibus
suis sese Lanceando exercuisset.
Infantes...
qui ante norint Lanceare, quam lancinare.Lanceari jaculis, lancea vulnerari, apud Matth. Paris. pag. 119. Hesychius :
Δοράζει, λογχάζει. Δορατιζόμενοι, δόρασι μαχόμενοι. Vide Dissert.
6. ad Joinvill. pag. 167.Courre de lance, eadem acceptione, apud Guiartum :
Sans Courre de lance de fresne
Fust un an entier à Biauquesne.
Quicumque habuerunt horoscopum in
xxi. parte Tauri, Lanceati moriuntur. Hist. Paparum apud Bcrn.
Peztom. 1. Anecd. part. 3. col. 380. (Bonifacius VII.)
subitanea morte
præventus, odio suorum post mortem cæsus et Lanceatus, etc. Chronic. Siciliæ apud
Marten. tom. 3. Anecd. col. 52 : Multi Messanenses fuerunt Lanceati et gladio
interfecti.Lancegé, eodem intellectu, in Lit. remiss. ann. 1457. ex Reg. 187. Chartoph. reg. ch. 282 :
Pierre
du Treg dist au suppliant que son frere, en levant les dismes de l'évesque de Comminge,
avoit esté playé et Lancegé ;... il avoit eu ung cop de lance par les eschines.
Vide in Lancea.Dicti juvenes concordarunt,
quod duo ex ipsis cum aliis duobus, secundum sortem partituræ quam facerent, causa
spaciandi sagittarent sive Lancearent de suis sagittis, visuri sic ludendo quæ partitura
eorumdem sagittaret sive Lancearet magis prope intersignium. Hinc fenestricula
oblongior et strictior in urbium et castrorum muris, per quam sagittarii vel balistarii
sagittas suas aut tela in obsidentes lanceabantseu emittebant,
Concedimus...
quod idem magister (Arnaldus Leutardi) aut sui heredes... possint
ædificare... domum fortem,... cum necessariis muralibus, cranellis, portalibus,
archeriis et dictis Lanceours, fossatis et fortaliciis. Vide supra
Lançare.Quem
(hominem) ob calumniam illam voluit occidere coram illo, Lanceans illi sex
vicibus suam hastam. Lit. remiss. ann. 1357. in Reg. 85. Chartoph. reg. ch. 74 :
Plures ictus de gladiis et cutellis contra et super ipsos projecerunt et
Lanciaverunt. Donner une Lançade, eodem intellectu, in aliis Lit. ann. 1460. ex
Reg. 190. ch. 151 : Le suppliant Vide
infra Lansare.Iter suum præire cum Lanceariis et Matthiariis et catervis expeditorum
præcepit.Ita ut
aliquoties solum intempesta raptum per Lancearios de urbe sustulerit.
Lanceariorum cum hastis longissimis, quas zaldas vocant Itali, ii.
millia. Lancearios in Italiam ab Anglis primum fuisse ductos tradit Matth.
Villan. lib. 11. cap. 81 : Ed eglino furono i primi, che recarono in Italia il
conducere la gente da cavallo, sotto il nome di Lancie, che prima si conducevano sotto
di barbute e bandiere. Ubi id quoque notandum inter equestres copias
Lancearios recenseri.In
quo (castro) fuerunt viri pedites balistrerii, et Lancerii trecenti
Panormitanenses. Lancerius, Artifex lancearum, in Catalogo Sodalium B. Mariæ
Deauratæ Tolos.Milites
interclusit de Lanciferis suis cum lanceis longis numero decem
millibus.lancea ae, f
- a Spanish lance, light spear, lance, spear: lanceas portare, S.: lata, i. e. with a broad head, V.: duas lanceas dextrā praeferens, Cu.: miles lanceis adsultans, Ta.
-
…ex omni copia circiter pars quarta erat militaribus armis instructa ; ceteri, ut quemque casus armaverat, sparos aut lanceas, alii praeacutas sudis portabant. Sed postquam Antonius cum exercitu adventabat, Catilina per montis iter facere, modo…
Sallust, Catilina
-
…. Faciunt hoc idem omnes eius equites paucosque nostros convertunt atque insequuntur. Commius incensum calcaribus equum coniungit equo Quadrati lanceaque infesta magnis viribus medium femur traicit Voluseni. Praefecto vulnerato non dubitant nostri resistere et conversis equis hostem pellere .…
Julius Caesar, Gallic War
-
…deiecti tam opimam praedam mediis manibus amittimus Quin equos inscendimus Quin ocius indipiscimur En cape venabulum, ei ego sumo lanceam ; nec tantillum morati protinus insiliunt equos ex summo studio bestiam insequentes. Nec tamen illa genuini vigoris oblita retorquet…
Apuleius, Metamorphoses
-
…, formidans scilicet igniferae morsum Chimaerae. Nam et illi pastores qui nos agebant in speciem proelii manus obarmaverant hic lanceam, ille venabulum, alius gerebat spicula, fustem alius, sed et saxa, quae I salebrosa semita largiter…
Apuleius, Metamorphoses
-
…et permixto libamina Baccho Gramineis fluxere focis iunctoque cubili Extrahit insomnes bellorum fabula noctes Quo primum steterint campo, qua lancea dextra Exierit. Dum, quae gesserunt fortia, iactant, Et dum multa negant, quod solum fata petebant…
Lucan, Pharsalia
-
…loquentibus sententias sicut qui adprehendit auribus canem sic qui transit et inpatiens commiscetur rixae alterius sicut noxius est qui mittit lanceas et sagittas et mortem sic vir qui fraudulenter nocet amico suo et cum fuerit deprehensus dicit ludens feci cum defecerint…
Vulgate, Latin Vulgate
-
…dixerat, quod non esset ἰχὼρ οἷός πέρ τε ῥέει μακάρεσσι θεοῖσιν Hom. E Ille se ab hac urbanitate lancea uindicauit. Eleganter in C. Cassi epistola quadam ad M. Ciceronem missa positum multum iocatur de stultitia Cn…
Seneca the Elder, Suasoriae
-
…ubi se saevae stimulavit verbere caudae Erexitque iubas, vasto et grave murmur hiatu Infremuit tum, torta levis si lancea Mauri Haereat, aut latum subeant venabula pectus, Per ferrum, tanti securus vulneris, exit. Fonte cadit…
Lucan, Pharsalia
-
…viae percussam obliquat, et ipse telum ingens avide et quanto non ante lacerto impulit ibat atrox finem positura duello lancea, convertere oculos utrimque faventes Sidonii Graique dei ; crudelis Erinys obstat et infando differt Eteoclea fratri cuspis in armigerum…
Statius, P. Papinius, Thebais
-
…suum et factum est a die illa media pars iuvenum eorum faciebant opus et media parata erat ad bellum et lanceae et scuta et arcus et loricae et principes post eos in omni domo Iuda aedificantium in muro et portantium onera…
Vulgate, Latin Vulgate
Lancea
(λόγχη). A lance. See arma; hasta.