laterna
lāterna, v. lanterna.
lāterna, s. lanterna.
lāterna (14) ou lanterna, æ, f. , lanterne : Pl. Amph. 149 ; Cic. Att. 4, 3, 5 ; Juv. 5, 88 ; Plin. 11, 49.
Laternam argenteam librarum 8. Capit. Duæ Laternæ argenteæ magnæ, et una cotidiana. Ibidem :
Laternam argenteam magnam librarum 5. cum nigello. Statuta Ægidii
Episcopi Sarisber. ann. 1255 : Provideat etiam (Sacerdos) de phialis
honestis ad vinum et ad aquam, de thuribulo, de candelabris, et Lanterna, et
tintinnabulo deferendo ante Sacerdotem in visitatione infirmorum.
Lampades et Lanternas in accendendo seu in extinguendo pervigil existat
(custos Ecclesiæ.)
Nec Laterna tibi vilescat vitrea, Virgo,
Tergore vel rasso, et lignis compacta salignis,
Seu membranarum tenui velamine facta,
Quamlibet ærata præcellat forte lucerna.
Cum per mulierem, quæ ei Lanternam
præbere videbatur, proditus fuisset, etc. Gaufridus Grossus in Vita B. Bernardi
Abbat. Tiron. n. 91 :
Grandem Lanternam radianti lumine plenam
A nullo ferri vidit, etc.
Lanterna cum candela accensa, in veteri Ceremoniali MS. B. Mariæ Deauratæ.
laterecogitur. Statuta Cisterc. ann. 1276. apud Baluzium tom. 6. Miscell. pag. 505 :
Lusores monachi cum taxillis
sententiam excommunicationis ipso facto incurrant, et nihilominus gravissime per quinque
dies sint in custodia vel Lanterna quousque fuerint absoluti.Lanternam quoque pixalem cum candela
in choro, noctibus, ut sic desides ac somnolentos excitaret, circumferri constituit. Pro
gravioribus autem culpis, Lanternam majorem a reo et agente pœnitentiam, in edito
censuit anteferri. Ubi observanda pœna monachica. Le Roman de Girard de VienneMS. :
Feu et Lanterne lor ot devant porté.
Laternarumcornearum nescio cur inventionem adscribat Ælfredo Regi Anglo-Saxonum Asserus lib. de illius rebus gestis pag. 20. cum earum Plautus et alii meminerint :
Excogitavit, unde talem ventorum sufflationem prohibere
potuisset, consilioque artificiose atque sapienter invento, Lanternam ex lignis et
bovinis cornibus pulcherrime construere imperavit ; bovina namque cornua alba ac in una
tenuiter dolabris erasa, non minus vitreo vasculo elucent, etc. Vide Salmasium
ad Plinium pag. 166.Laternarumvero militarium, quarum scilicet usus est in conducendis per noctem exercitibus, inventionem Manueli Comneno Imperatori tribuit Cinnamus, a quo describuntur lib. 5. n. 2. Vide Julium Africanum de Apparatu bellico cap. 70. apud Casaubonum ad Sueton. in Julio cap. 31. Vide Latergerius.
De cabia et Lanterna ambulatoria... Lanterna, alias cabbia, in ea homines
præliantes stabant. Hinc Lanterneappellatur, locus cancellis ligneis septus, in
Icelui
sergent entra de fait en un petit cabaret, que on dit la Lanterne, par où l'en va ou
celier dudit hostel.Lanternamseu facem præfert alicui. Stat. ant. Florent. lib. 3. cap. 191. ex Cod. reg. 4621 :
Tres Lanternerii domini potestatis et duo Lanternerii
domini executoris ordinamentorum justitiæ, etc. Lantrenier vero Lanternarum
artifex, in Pedag. de Cappiex Chartul. 21. Corb. :
Uns Lantreniers portans
ouvrée nœufve, doit un denier.Cum controversia esset inter
I. Abbatem S. Victoris, et Conventum, ex una parte, et censarios illos, qui tenebant
censivam S, Genovefæ super ripam Beveris, ex alia, de quibus conquerebantur quod
impediebant cursum aquæ, tum propter Laternam quam fundaverant, tum propter ædificia,
quæ construxerant super ripam, etc.Aygueriis, theatis (l. cloacis) Laternis, etc. Ibid. art.
7 : Coathorum (l. cloacarum) , aygueriarum, Latrinarum, etc.
Hinc pudendum muliebre, nostri Lanternevocabant. Lit. remiss. ann. 1397. in Reg. 151. Chartoph. reg. ch. 324 :
L'exposant dist qu'il s'en alast à la Lanterne sa
mere ; et adonc ledit Deschamps lui dist, mais va à la Lendrie ta mere. Ubi
legendum Lendie, ut videre est supra in Landica. Quæ apertius efferuntur in aliis Lit. ann. 1472. ex Reg. 195. ch. 791 :
Icellui Cathelaire dist au
suppliant qu'il estoit ung sot coquart, et qu'il alast à la vulve immunde de sa
mere. Unde Lanterner, pro ejusmodi convicio aliquem lacessere. Lit. remiss. ann. 1392. in Reg. 142. ch. 287 :
Icelli Jehan dist au suppliant moult de villenies
en l'appellant pluseurs foiz filz de putain et en le Lanternant. Leidesce, eodem
sensu, in Stat. eccl. Turon. ann. 1396. cap. 77. ex Cod. reg. 1237 : Neque
obtractaverit turpitudinem feminarum. Ubi versio Gallica : Ne
n'atoucheras la Leidesce des femmes.(lāterna) see lanterna.