marcheta
debet cariare bladum domini ad ~um de Yvelcester
item theolonium markettorum de Duddeleg’ valent per annum xl s.
cum ‥ consuetudinibus sicuti homines ejusdem villae faciebant, sc. arare ‥ fenum facere, ~um dare, stagnum molendini facere
danda ~am pro filiabus suis
Agnes ‥ dabit domino abbati xl solidos de introitu, et si cep[er ]it Ricardum Kethel in virum dabit duos solidos pro ~o, si alium dimidiam marcam ‥ Hugo ‥ dabit ‥ duos solidos pro ~o sororis sue
heredes ‥ tenent ‥ j messuagium ‥ et operantur ad molendinum ‥ et dant ~um et auxilia
cum herezeldis [l. heregeldis ] bludewicis, et ~is mulierum
de ‥ ~o pro filiabus suis maritand’
Sciendum est,
quod secundum assisam terræ, quæcunque mulier fuerit, sive nobilis, sive serva, sive
mercenaria, Marcheta sua erit una juvenca, vel 3. solidi, et rectum servientis 3.
denarii. Et si filia liberi sit, et non domini villæ, Marcheta sua erit una vacca, vel
6. solidi, et rectum servientis 6. denarii. Item Marcheta filiæ Thani, vel Ogetharii 2.
vaccæ vel 12. solidi.... Item Marcheta filiæ Comitis, est Reginæ 12. vaccæ. In
quem locum sic Skenæus : March equum significat prisca Scotorum lingua. Hinc
deducta metaphora ab equitando, Marcheta mulieris, dicitur virginalis pudicitiæ prima
violatio et delibatio, quæ ab Eveno Rege, dominis capitalibus fuit impie permissa, de
omnibus novis nuptis, prima nuptiarum nocte. Sed et pie a Malcolmo III. sublata fuit, et
in hoc capite certo vaccarum numero, et quasi pretio redimitur. Id hausit ex
Hectore Boethio lib. 3. et 12. Histor. Scotor. pag. Consuetudo olim ab Eveno tyranno inducta, ut domini
præfective in suo territorio sponsarum omnium virginitatem prælibarent, dimidiata
argenti marca unam noctem a præfectorum uxoribus redimente sponsa ; quod etiamnum
pendere coguntur, vocantque vulgo Markettam mulierum.Marcavocem deducunt, quod, ut ait Buchananus lib. 7. eumdem Malcolmum (ann. circ. 1090.) uxoris suæ precibus concessisse ferunt, ut primam novæ nuptæ noctem, quæ Proceribus per gradus quosdam ex lege Eveni debebatur, sponsus dimidiata argenti marca redimere posset, atque inde ejusmodi pensionem
Marchetamappellatam. Occurrit præterea in Legibus Burgor. Scoticor. cap. 19. Eo etiam referri debet, quod habent Leges Hoeli Boni Regis Walliæ cap. 21 :
Nemo feminam det viro, antequam de mercede domino
reddenda fidejussorem accipiat. Puella dicitur esse desertum Regis, et ob hoc Regis est
de ea amachyr (i. pretium viginitatis) habere. Sed et huc fere
spectat, quod de Maximiano Galerio scribit Lactantius lib. de Mortib. Persecutor. n. 38 :
Postremo hunc jam induxerat morem, ut nemo sine ejus permissu uxorem duceret, ut
ipse in omnibus nuptiis prægustator esset.Merchetum, in Anglia, spectavit tantum eos, qui obnoxiæ conditionis erant, non vero liberos. Bracton. lib. 2. cap. 8. § 2 :
Merchetum vero pro filia dare non competit libero homini, inter alia, propter
liberi sanguinis privilegium, etc. Et lib. 4. tract. 1. cap. 28. § 5 :
Qui tenet in villenagio, talliari potest ad voluntatem domini,... item dare
Merchetum ad filiam maritandam. Ita apud Littletonem sect. 174. et 209. homines
liberi nihil dominis suis præstant pro filiorum aut filiarum matrimoniis ; sed villani.
Vetus Scheda apud Spelmannum : Merchetum, hoc est, quod Sokemanni et nativi debent
solvere pro filiabus suis corruptis sive defloratis, 5. sol. 4. den. id est, ni
fallor, ne corrumpantur aut deflorentur a suis dominis in prima nuptiarum suarum nocte.
Nam apud Anglos obtinuit, ut Merchetumdiceretur ea præstatio, quæ pro
licentia nubendidabatur. Extenta manerii de
Wivenhosub Edw. III. :
Ricardus
Burre tenet unum mesuagium,.... et debet tallagium, sectam Curiæ, et Merchet, hoc modo :
Quod si maritare voluerit filiam suam cum quodam libero homine extra villam, faciet
pacem domini pro maritagio ; et si eam maritaverit alicui custumario villæ, nihil dabit
pro maritagio ; et dabit duplex heriotum. Placita coram Consilio Regis, sub
Henrico III : Dicit, quod tempore Regis H. avi Regis, solebant habere talem
consuetudinem, quod quando maritare volebant filias suas, solebant dare pro filiabus
suis maritandis duas horas, (oras) quæ valent 32. denarios,..... postea
veniunt homines, et concedunt, quod domina Johanna potest eas talliare semel in anno
secundum facultatem eorum, et quod debent carriare maeremium ; et quod debent dare
Merchetum pro filiabus suis maritandis, scilicet 32. denarios. Placita de Banco
sub eodem Henrico III : Will. Maynard, qui tenuit terras in Heurst, cognoscit se
esse villanum Abbatis de Abbendon, et tenere Porro
Boxhornius in Lexico Britannico, Amobr, Cambro-Britannis appellari ait eam mulctam, quæ apud Britannos domino solvebatur pro pretio virginitatis.
sponsus et sponsa, cum benedictionem acceperint, eadem nocte pro reverentia ipsius
benedictionis in virginitate permanere jubeantur. Ita ut postmodum Episcopi, qui ea
tempestate non tam animarum curæ, quam reditibus per fas et nefas ampliandis invigilabant,
pro relaxatione hujusce decreti pecunias extorserint. Quod singuli habitantium villæ
Ambianensis, habiles et volentes contrahere matrimonium et sponsalia, possent die
dictorum sponsaliorum et solemnisationis matrimonii messiare, prandere, cœnare ac simul
eodem die cubare et alias solemnitates die dictorum sponsaliorum et matrimonii contracti
necessarias et opportunas facere et complere, absque hoc, quod secundam et tertiam diem
expectare tenerentur vel deberent ; aut si dictis habitantibus aut singulis eorumdem
placeret licentiam et cedulam eorum curatis dirigendam a dicto episcopo et suis
officiariis petere, libere et absque aliqua pecuniæ solutione habere deberent.
Alterum ann. 1401. 11. Mart. in vol. 9. eorumd. arestor. : Quamvis de pure communi
viris desponsatis cum suis uxoribus libere cubare prima nocte sui conjugii concedatur,
dictus tamen episcopus (Ambianensis) per se, aut suos officiarios, ipsos
componit et componere satagit, quosdam ad decem, alios ad duodecim, nonnullos ad viginti
vel triginta francos, prius quam ipsis de cubando prima nocte cum suis de novo uxoribus
licentiam impertiri velit, aut aliter ipsos compellendo a suis uxoribus per tres noctes
abstinere. Vide Keysler. Antiquit. Septembr. pag. 484.Asserebant nomine dictæ ecclesiæ Matisconensis dictum cantorem Cum vero id moleste ferrent Matisconenses,
lisque ad curiam parlamenti delata esset, controversiam tandem sententia arbitrali
definivit Guillelmus archiep. Lugdun. in hunc modum : Cum jure canonico et civili
matrimonia debeant esse libera, pronunciamus, dicimus, arbitramur et ordinamus, quod
cives et habitatores civitatis Matisconis, tam præsentes quam futuri et eorum
imperpetuum successores, possint et eis liceat nubere et benedictionem nuptialem
recipere impune, absque licentia sive carta prædicti et alterius cujuscumque nomine
dicti cantoris : ita tamen quod pro jure et emolumento, quæ dictus cantor a nubere
volentibus percipere consueverat, ratione dictarum cartarum, quilibet civis... nubens et
benedictionem nuptialem recipere volens, ut supra, in ingressu ecclesiæ et antequam
intret ecclesiam, curato sive capellano a quo recipiet benedictionem nuptialem, pro jure
cantoriæ..... sex denarios Paris. tradere et solvere teneantur, dicendo publice sic :
Veez ci six deniers Parisis pour lo droit dou chantre de l'église de Mascon. Huc
denique pertinet quod legitur in Libert. Vienn. ann. 1361. ex Reg. 101. ch. 118 :
Item puellæ maritandæ non teneantur coram officiali personaliter respondere, nisi
probabiliter dubitetur an sint viri potentes et nisi in casibus a jure
expressis.Marchetæconsuetudo sub nomine
Cullagevel
Culliage, ut in hac voce observat D.
le Gaillard:
Item
a ledit seigneur (le Comte d'Eu) audit lieu de saint Martin droit de
Cullage quand on se marie. Singulare autem factum hac de re refert Boerius
Decis. 297. num. 17 : Ego vidi in curia Bituricensi coram Metropolitano, processum
appellationis, in quo rector, seu curatus parochialis, prætendebat ex consuetudine
primam habere carnalem sponsæ cognitionem, quæ consuetudo fuit annullata, et in emendam
condemnatus. Et pariter dici audivi, et pro certo teneri, nonnullos Vasconiæ dominos
habere facultatem prima nocte nuptiarum suorum subditorum ponendi unam tibiam nudam ad
latus neogamæ cubantis, aut componendi cum ipsis. Eamdem hanc consuetudinem
exstitisse apud Pedemontanos, quam Cazzagiovocabant, testis est Historia Sabaudiæ.
dedom.
de Dercyet habitatores ejusd. villæ ex Reg. 59. Chartoph. reg. 150 :
Se aucuns
demourans en ladite ville de Dercy, se marioit hors de ladite ville de Dercy, il devoit
et estoit tenuz à amener sa famme au giste en la devant dite ville de Dercy, la nuit que
il l'esposoit : et se famme de Dercy se marioit à aucun de dehors, elle devoit et estoit
tenue à gesir à Dercy, la nuit que elle esposoit.