pneuma
a spyrite , alatus, spiritus, ~a, pneumaticus
due ‥ alie prosodie sunt dasia et psili et vocantur neupmata apud Grecos et spiritus et aspiraciones apud nos
postquam Virgo puerpera / ‥ / celeste protulit cunctis catholice / conversantibus Agion / Neuma impnizante / eulogium(
mentem tangere is dignetur Pneumate Sancto
cui est honor ‥ cum Patre et Sancto ~ate
cui manet imperium cum Patre et Pneumate Sancto
Jesus Sancto refertus ~ate
virgo Dei Natum concepit Neupmate Sancto
aspersio trina / nomine facta Patris, Nati, quoque Pneumatis Almi
hic rex cuncta valet, omni preciosior auro, / ponitur in stauro, Pneumatis igne calet(
pneuma, ătis, n. (πνεῦμα), souffle : Gild. Brit. 2, 7, 2 || lʼEsprit-Saint : Avit. Sor. 344.
Pneumata ventorum, tempestatumque tumorem.
Pneumaquod alias
jubilumdicitur, est cantus species, quo non voces, sed vocum toni longius cantando diducuntur et protrahuntur : quod quia cum respirationis difficultate fit, ideo
Unde
Alleluya modicum est in sermone, multum est in Pneumate. Occurrit ibi et cap. 3.
non semel, et apud Durandum lib. 4. cap. 20. num. 6. et Joannem Abrincens. de Offic.
Eccles. pag. 13 : Pneuma, quod in fine antiphonarum canitur, in Statutis
Cluniacensib. Petri Venerabilis cap. 67.Sic itaque Ecclesia
Pneumatizando expressius quodammodo sine verbis, quam verba innuit. Ibidem,
Jubilare cum Pneumate, idem sonat.
Jubilus, productio cantus in finali litera antiphonæ. Ita Hic etiam notandum, quod semel diximus, Neumam fœminei generis absque P.
accipi pro jubilo : pro Spiritu autem sancto dicitur Græce Pneuma , Pneumatis.
Hinc nescio quis Poeta MS. ex Bibl. Thuana :
Neuma canit sine p ; cum p fit Spiritus almus. Certum tamen, vocem deductam a Gr. assensus, appellatum, quod illius proprium sit, Antiphonæ et Psalmorum tonum eundem tribuere. Ugutio :
In
quovis tono est Neuma proprium,... et dicitur illa melodia, quæ fit in caudis
antiphonarum. Ordinarius MS. Ecclesiæ Rotomagensis : In hebdomade ista
nullum Neupma dicatur in fine antiphonæ. Per neupma significatur suspiratio animæ
redemptæ ad cælestem patriam. Udalricus lib. 1. Consuet. Cluniac. cap. 11 :
Post Alleluya, quædam melodia Neumatum cantatur, quod Sequentiam quidam
appellant. Usus antiqui Ordin. Cisterciensis cap. 56 : In fine vero
Responsoriorum et versuum ad omnes Missas totum Neuma dicatur, ad omnes dissonantias
evitandas. Infra : Idem alleluia cum suo Neumate integro cantatur.
Cantor monachorum incipiet Kyrie eleison, et monachi cantabunt versum, et
canonici Neuma ejusdem versus. Statuta Ordin. Cisterc. ann. 1191. apud eumdem
tom. 4. col. 1271 : Ad missas matutinales dicatur totum Neuma in fine
responsorii.
Voti non meminit mens carminis immemor, ori
Subtrahit assueti cor flebile Neumatis ausum.
Fatendum tamen, crebrius neumafeminino genere usurpari a Scriptoribus. Alcuinus lib. de Offic. divin. cap. 33 :
Solet enim auctor Antiphonarii aut
distinctione cantus, aut distinctione ordinis varium affectum monstrare sanctorum :
sicut de Joanne Symmista fecit per Neumam circa intellectum verborum, sapientiæ, et
intellectus in Responsorio, in medio Ecclesiæ. Rupertus lib. 2. de Divin. offic.
cap. 2 : Offerendæ gravis et grandisonus imitatur cantus, quæ Neumis distenta
frequentibus, et suis fœcunda versibus, quantumvis longa jubilatione, non valet satis
exprimere, quod significat. Adde Honorium Augustod. lib. 1. cap. 14. 88. lib. 3.
cap. 8. Belethus cap. 121 : Nota interim non debere in festo B. Mariæ
Annuntiationis sequentiam, quam etiam Prosam apellatam esse diximus, cantari, etiam
causa devotionis, nec unquam nisi canatur Alleluya : moris enim fuit, ut post Alleluya
cantaretur Neuma, Nominabatur autem Neuma cantus, qui sequebatur Alleluya, etc.
Udalricus lib. 1. cap. 15 : Plures statuuntur ad prosam concinendam, quibus chorus
per Neumas respondet. Et cap. 16 : Post Alleluya, nescio quæ Gallicanæ
Neumæ cantantur. OrdinariusAntiphona... ultima de uno quoque
Nocturno cum Neupma finiatur. Passim ibi. Hinc forte le droit de neufme, apud Britannos, sive
mortuarii, quod Parochis pensitari solet, pro cantu Ecclesiastico in obitu Parochiani. Vide Raguellum.
Droit de neufme. Vide Judicium defunctorum.
Ad
matutinas (Natalis Domini) . Accedunt alii duo subdiaconi cantantes
prosam,Verbum Patris , præcentoribus sedentibus ante pulpitum
ligneum, ceteris vero in suis locis. Finita prosa a choro, dicitur Pneumatica nota
(in alio antiquiori, Neumatica nota) prosæ, Super
fabricæ mundi ; deinde accedunt duo diaconi cantantes prosam,
Lumen de lumine ,... dicitur tertia prosa, Facturæ
dominans , a duobus capellanis.Cantus item historiales
plenarios, utpote quo musicus peritior non erat, de S. Georgio, de SS. Gordiano et
Epimacho, de S. Afra martyre, de S. Magno confessore, de S. Wolfango episcopo mira
elegantia et suavitate euphonicos, præter alia hujusmodi perplura,
Neumatizavit.Neumare, est notas verbis musice decantandis superaddere. Anonymus interpres Hugonis Reutlingensis Sacerdotis in Floribus Musicæ :
Antiphonarium et Graduale collegit, dictavit, et
Neumavit, seu notavit. Mox : Omissis clavibus et lineis, quæ in Neuma seu
nota musicali requiruntur.
Pro signo antiphonariorum, præmisso generali signo libri, adde ut pollicem
inflectas, propter Neumas quæ sunt ita inflexæ.