sanctus

sanctus, a, um, Part. and P. a. of sancio.

sānctus, a, um, PAdi. (v. sancio), I) heilig, unverletzlich, unantastbar, fanum Iunonis, Cic.: templum, Liv.: lucus, Ov.: tribuni plebis, Cic.: divi, Catull.: societas, Cic.: officium, Cic.: ius, Cic. u. Liv.: aerarium sanctius, s. aerārium(Bd. I, S. 197 a. E.): ut vestris etiam legionibus sanctus essem, Cic.: quod mihi est sanctius, Cic.: iura patriae sanctiora quam hospitii duxit, Nep. – II) heilig, ehrwürdig, göttlich, a) vom Göttlichen u. Erhabenen, stella Mercurii, Cic.: nomen poëtae, Cic.: dies, Hor.: oratio, feierliche, Quint.: sancti ignes, zu Ehren der Götter bei Opfern, Verg.: im Tempel der Vesta, Ov.: Osiris, Hor.: sanctius consilium, engerer Ausschuß des Senates, engerer Rat, Liv.: sanctissimum orbis terrae consilium, v. Senate, Cic.: sancte deorum, Verg.: vates sanctissima, v. der Sibylla, Verg.: sanctissime Imperator, erhabenster Kaiser, Plin. ep. – neutr. subst., α) übh.: omne sanctum non tanget, sie soll nichts Heiliges anrühren, Vulg. Levit. 12, 4. – β) das Heilige = der Tempel, in sancto quid facit aurum? Pers. 2, 69. – b) von Gottgefälligen, gottgefällig, fromm, unschuldig, sittlich rein, züchtig, tugendhaft, unsträflich, virgo, Vestalin, Hor.: manus, Val. Max.: mores, Iuven.: coniunx, Verg.: mulier sancti pudoris, Tibull.: nulla umquam res publica nec maior nec sanctior, Liv.: quod (genus orationis) quo fuerit gratius et sanctius, eindringlicher u. reiner, Quint.: Cato sanctus et innocens, Liv.: Luscius et Manilius naturā sancti et religiosi, Cic.: sanctius animal, v. Menschen, Ov.: nemo sanctior illo (viro), Cic.: homo sanctissimus, Cic. – neutr. subst., nihil veri, nihil sancti, kein Gefühl für Wahrheit, kein Sinn für Recht, Liv. 21, 4, 9. – ➳ vulg. santus, Corp. inscr. Lat. 5, 8136: Xanctus, Commodian. instr. 1, 35, 21 u. 2, 19, 21.

sanctus [CL] 1 (as adj.) holy, sacred: a (w. ref. to Holy Spirit or Trinity); b (w. ref. to person). a corporibus ‥ ~i Spiritus igni ardentibus Gildas EB 70; tanquam unam deitatem Patris et Filii ac Spiritus ~i ~a et individua Trinitas adoraretur in Christo Theod. Laterc. 15; Christum veneremur ovantes / cui manet imperium cum Patre et Pneumate Sancto Wulf. Swith. II 1171; nomen Spiritus ~i non est alienum a Patre et Filio Anselm (Incarn. B 2) II 11; ~a Trinitas baptismo assistens Pull. Sent. 657B. b nulla ‥ sepultura, salva ~arum animarum reverentia Gildas EB 24; omnia autem secundum quod ante fuerat praedictum a prophetis ~is Theod. Laterc. 7; tum novus insonti crebrescit laude triumphus / quando sacerdotem noscunt sine crimine sanctum Aldh. VirgV 1011; nisi quia ibidem ~ior cetero exercitu vir aliquis fuisset interfectus Bede HE III 10; post justa ~o archiepiscopo soluta W. Malm. GP III 115. 2 (w. ref. to a spec. holy person): a (applied to a living person); b (w. pater or a name); c (w. ref. to time reckoned from Saint's feast); d (in plant name). a c710 reverentissimo atque ~issimo coepiscopo Forthereo Berhtuualdus ‥ salutem in Domino (Berhtwald) Ep. Bonif. 7; 1095 rogo ne aegre ferat ~a eminentia vestra Anselm (Ep. 193) IV 82; sic et viri ~i ‥ ad perpetue vite fructum feliciter accedunt Gir. TH I 13; c1559 literas ad ~issimum dominum nostrum papam mittat Conc. Scot. II 155. b ~us ‥ Malachias propheta Gildas EB 58; coepit ~us Iohannes precursor predicare baptismum penitentiae Theod. Laterc. 9; 680 ~orum patrum tradidit symbolum CS 52; 742 ~us Augustinus dixit ‥ Bonif. Ep. 50; ~i patres et doctores nostri multi tot et tanta de fidei nostrae ratione dicant Anselm (CurD commend.) II 39; per predicationem ~orum Oswaldi regis ac martyris et Aidani episcopi Bernicia Christianitatem suscepit Ric. Hex. Hist. Hex. pref. p. 3. c 1200 in rotulis ~i Hillarii CurR 246. d spine ~e, i. rampni SB 40; sigillum ~e Marie facit hastam rectam et aliquantulum longum et altam et fortia rara et aspera, radice utimur Alph. 169. 3 a (w. ref. to object or place assoc. w. (Christian) religion); b (applied to abstr. or condition). c (as title of the hymn Sanctus); d (w. ref. to a hymn sung during nocturn). a ‘filios Sion’, i. e. ~ae matris ecclesiae Gildas EB 1; ex omni paene ~arum scripturarum textu merito excerptae sunt Ib. 106; in ~is evangeliis repperies hoc factum Theod. Laterc. 4; 675 ego Lotharius rex Canciae suprascripta signo ~ae crucis per propriam manum roboravi CS 35; 797 ~a sedes, quae prima fuit in fide, prima sit in omni sapientia et sanctitate et honore Alcuin Ep. 128; 1240 proponens in animo terram ~am visitare Ch. Norw. Cath. II 140. b 686 ~ae memoriae Lotharius quondam rex CS 67; c750 ~um consilium vestrum per scripta videre et audire omnino desidero Bonif. Ep. 91; sancta salutiferi complent precepta magistri Wulf. Swith. pref. 495; c1081 ~um propositum vestrum semper fervere ‥ commonerem Anselm (Ep. 98) III 228; sedem episcopalem Wigorniae, clericis non vi expulsis sed ~a arte circumventis, replevit monachis regularibus W. Malm. GR II 149; c1130 precipio per ~am obedientiam ut ‥ Ch. Westm. 248A; 1165 intellexi tertiam duabus accessisse constantiam, que ~is iniciis letos exitus et felices forti patientie repromittit eventus Arnulf Ep. 42. c sine fine modulare sallere ~us ~us ~us Dominus Deus Zabaoth (Æthelwald) Cerne f. 21; maxime autem dum per sancta cherubin et seraphin, velut quidam angelus aut archangelus ad concinendum sine fine ~us, gloriose per testem idoneum invitari sit visus Adel. Blandin. Dunst. 12; paratus esto die Sabbati hinc nobiscum Romam transire, et ante summum pontificem ~us aeternaliter canere Osb. V. Dunst. 41; Sirtus apposuit hymnum ~us, ~us, ~us ‥ R. Niger Chr. I 73; †braebia [l. brachia] presbyteri tendit prefatio ‥ / ‘sanctus’ subsequitur Garl. Myst. Eccl. 603. d cantavi nocturnam ‥ deinde cantavimus de omnibus ~is [AS: eallum halgum] et matutinales laudes Ælf. Coll. 101; raro quando dicebatur secundum nocturnum sedebat ‥ usque in finem matutinorum, et hoc idem in laudibus de omnibus ~is V. Gund. 22; post nocturna et familiares psalmos, officium mortuorum et matutinae laudes de omnibus ~is Lanfr. Const. 89. 4 (as sb. m.) holy person, saint: a (applied to a living person); b (applied to a dead person). c (~us ~orum, w. ref. to Jesus Christ). d (omnes ~i) (w. ref. to All Saints' Day, 1 November). a cujus igitur ~i viscera tali stimulata historia non statim in fletus singultusque prorumpant? Gildas EB 35; 1292 vivant omnes honeste ut clerici, prout decet ~os, non pugnantes, non scurrilia vel turpia loquentes, non cantilenas sive fabulas de amasiis vel luxoriosis ‥ cantantes MunAcOx 60. b necesse est ut in suis ~is Dominus requiescat Theod. Laterc. 24; singulorum ~orum nomina pronuncians singulas fecit genuflexiones A. Tewk. Add. Thom. 14; vident Cristianos ymagines crucifixi et ~orum [ME: of halwyn] venerari Itin. Mand. 144; c1449 pro diversis quaternis de vitis et historiis quorundam ~orum Ac. Durh. 276. c participes enim ejus omnes sancti, sed ille singulariter ~us ~orum, singulariter unctus, singulariter Christus Alcuin Dogm. 91C; finitis supplicantis matris et apostoli precibus ~us ~orum adquievit Ord. Vit. IX 10 p. 547; “vocabitur Nazaraeus”. hoc enim ei nomen eternum, qui est ~us ~orum, Patris in hoc ipsum consentiente beneplacito J. Ford Serm. 119. 2. d c1150 vigiliis ‥ Omnium ~orum in Kalendis Novembris (Leg. Ed. 2. 5) GAS 628; dominus prior inveniet caseum ‥ exceptis tribus vigiliis, viz. Assumpcionis B. M., et Omnium ~orum et Nativitatis Domini Cust. Swith. 15; 1517 in solutis viij sororibus infra hospitalem maneribus pro earum vestura ad festum Omnium ~orum Comp. Swith. 464. 5 (as sb. n.): a something holy (sts. w. ref. to Matth. vii 6). b relic. c (~um ~orum or sim., w. ref. to Exod. xxvi) inner sanctuary of the temple in Jerusalem, the Holy of Holies; d (as part of a church, the area round the altar); e (fig.). a qui enim custodierint justa, justificabuntur, et qui didicerint ~a, sanctificabuntur Gildas EB 63; c745 dicis enim te ab illis in sacris oblationum libaminibus remotissimum esse, ne ~um canibus dare videreris (Dan. Wint.) Ep. Bonif. 64; ~um canibus nullatenus esse dandum, et margaritas non esse mittendas ante porcos Ockham Pol. I 13. b eat omnis homo ad testificandum illud, unde possit et velit et audeat in ~is jurare, quod ei dabitur in manibus (Quad.) GAS 228; si quis falsum juramentum super ~a jurabit ‥ (Ib.) Ib. 339. c summum vero sacerdotem, qui semel in anno ~a ~orum cum sanguine victimarum ingrediebatur, ipsum intelligit esse pontificem magnum Bede Tab. 445D; propitiatorium vel ~um ~orum vel secretarium, vel pastoforum, gesceot bæftan þæm heahweofode Ælf. Sup. 186; hec pars atrium dicebatur, vel ~um ~i, vel sanctuarium sanctuarii vel ~a ~orum ‥ respectu hujus posterior dicebatur sanctum sancti, id est sanctius sancto Ad. Scot TT 673A; legalis sacerdos ‥ intrabat ‥ semel cotidie in ~a [sanctorum] cum incensa Gir. GE II 24 p. 284; cui soli ‥ licuit ingredi ~a ~orum Eul. Hist. I 82. d in quadragessima reliquie et cruces occultantur et velamen inter ~a ~orum et populum ponitur (Ælf. Const.) C. Jones, Ælfric's Letter to the Monks of Eynsham (1998) p. 122; velum suspensum habeatur inter ~a ~orum et clerum Miss. Ebor. I 53. e ea quae toto legis tempore latuerant et abscondita carnali Israhel fuerant novi testamenti cultoribus sunt patefacta ~a ~orum archana Bede Mark 282A; janua vite est, qua sola ad ~a ~orum, gaudia viz. superne visionis Dei, accessus patet J. Ford Serm. 105. 8.

1 sānctus, (8) a, um.

I part. de sancio.

II adj^t , ¶ 1 sacré, inviolable [en parl. des choses et des pers.], cf. Dig. 1, 8, 8 ; 1, 8, 9 ; officium sanctum Cic. Quinct. 26, un devoir sacré ; in ærario sanctiore Cic. Verr. 2, 4, 140, dans la partie la plus inviolable (la plus réservée) des archives ; tribuni plebis sancti sunto Cic. Leg. 3, 9, que les tribuns de la plèbe soient inviolables ; alicui aliquis sanctus est Cic. Phil. 2, 60, la personne de qqn est sacrée pour qqn ; sanctum habere aliquem Cæs. G. 6, 23, 9, tenir la personne de qqn pour sacrée ¶ 2 saint, sacré, auguste [en parl. des divinités, des temples] : Virg. En. 5, 576 ; Lucr. 5, 309 ; Cic. Rep. 5, 7 ; Tusc. 5, 36 ; sancti ignes Virg. En. 3, 406, les feux sacrés [des sacrifices] ; [en parlant du Sénat] Cic. Cat. 1, 9 ; [dʼAuguste, puis des empereurs] Ov. F. 2, 127 ; Plin. Min. Pan. ; etc. || vénérable, pur, vertueux, intègre, irréprochable : illo nemo neque integrior erat neque sanctior Cic. de Or. 1, 229, personne nʼétait plus honnête ni plus vertueux que lui, cf. Cic. Or. 34 ; homo sanctissimus Cic. Arch. 9, le plus probe des hommes, cf. Læl. 39 ; Verr. 2, 5, 49 ; perfidia plus quam Punica, nihil veri, nihil sancti Liv. 21, 4, 9, [en lui] une perfidie plus que punique, aucune franchise, aucune probité ¶ 3 [langue relig.] a) subst. m. , un saint, des saints : Vulg. ; b) subst. n. , sanctum sanctorum Vulg. , saint des saints.

sānctus, a, um (p. adj. v. sancio)

1. geheiligd, gewijd [arae; fontes; lucus];
2. heilig, onschendbaar, onverbrekelijk, onaantastbaar [fanum; oracula; officium; ius iurandum; fides]; — subst. sānctum, ī n iets heiligs;
3. eerbiedwaardig, verheven [nomen poëtae; vates; patrum consilium; dies feestdag; eloquentia];
4. onschuldig, onberispelijk, gewetensvol [mores]; kuis, rein [coniunx; virgo Vestaalse maagd];
5. vroom.

sanctus , a, um. adj. c. s.
聖。潔。無損。不可動者。

Suggest a Translation
See an image

, ut Sanctuarius. Vide in hac voce. , a Gall. Saint Omer, pro Sanctus Audomarus, in Charta Edwardi III. Regis Angl. ann. 1333. apud Rymer. tom. 4. pag. 557. . Expositio brevis antiquit. Liturg. Gall. apud Marten. tom. 5. Anecdot. col. 100 : Et pro hac causa in Quadragesima pro humiliatione non utetur (Stola Diaconus) sicut nec Alleluia in nostra Ecclesia Sanctus vel Prophetia, hymnum trium puerorum, vel canticum maris rubri illis diebus decantantur.... Alleluia vel Sancti tacentur ergo in pœnitentia. Ubi breves orationes illas intelligit Martenius quæ a verbo Sanctus incipiebant, quales cantabantur ante Prophetiam, ante et post Evangelium.

sānctus adj.with comp.and sup.

P. of sancio, consecrated, established as inviolable, sacred, inviolable: campus: tribuni (plebis) sancti sunto: fides induciarum, L.: ius: (litterae) in aerario sanctiore conditae, i. e. in the special treasury, reserved for extreme necessity: hospites sanctos habent, Cs.: uxor, Ph.—Venerable, august, divine, sacred, pure, holy: sanctis Penatium deorum sedibus: polluerat stupro sanctissimas religiones: sanctior dies, H.: ignes (of a sacrifice), V.: amicitiae nomen, O.: pudicitia, L.—Pure, good, innocent, pious, holy, just, conscientious, upright: illo nemo in civitate sanctior: homines sanctissimi: sanctissimus et iustissimus iudex: sanctius consilium, L.: senatus, V.: amores, chaste: Virgines, H.: id, quod mihi est et sanctius et antiquius.

`/` `s`	Search
`←` `→`	Previous / next dictionary
`1` – `9`	Go to dictionary 1–9
`j` `k`	Next / previous word in the word wheel
`m`	Switch between Logeion and Morpho
`b`	Save or unsave this word
`Shift` `B`	Saved and recent words
`l`	Look up the selected word
`Esc`	Close suggestions or a panel
`?`	This list

Menu

Word wheel

BWL

Frieze-Dennison Vergil

Saved

Recent

Keyboard shortcuts