speculatio

spĕcŭlātĭo, ōnis, f. [speculor].

• A spying out, exploration, observation (late Lat.): speculationibus fidis doctus, Amm.26, 10, 4; 27, 2, 4: turris speculationis, Greg. Mag. in Job, 31, 85.—
• II A contemplation, speculation, Boëth. Consol. 4, 1; 5, 2; Aus. Mos. 326.

speculātio, ōnis, f. (speculor), I) das Ausspähen, Auskundschaften, Amm. 27, 2. § 2 u. 4: turris speculationis, Gregor. in Iob 31. § 85: Plur. bei Amm. 14, 2, 15 u. 26, 10, 4. – II) die Betrachtung, das Beschauen, Boëth. cons. phil. 4. pros. 1 u. 5. pros. 2: suis fruitur dives speculatio terris, Auson. Mos. 326.

1 speculatio [LL] 1 (act of) observation or watching. b (act of) seeing or witnessing. c (transf., act of) contemplation. d (for or as gl. on Sion). dat celeste logos speculatio, dans ea fisim Garl. Tri. Eccl. 100.  b de qua ~one [cf. II Petr. i 16] evidens subinfertur exemplum Bede Cant. 1108C; quid hac ‥ ~one [cf. Gen. ii 24] serenius, quid dulcius, quid fructuosius? et hec ~o sponsae quidem familiaris et de proprio experimento velut ad manum est J. Ford Serm. 98. 7.  c post activae perfectionem conversationis ad divinae gratiam ~onis ascenderint Bede Tab. 397C; haec ‥ vita divinae ~onis illos maxime recipit qui ‥ Id. Hom. I 9. 48A; insignis religionis homines ‥ Deus theoricis ~onibus dignaretur nondum hac vita carentes W. Malm. Wulfst. III 29; factumque est ut soli Deo ‥ jugiter occupatus, intantum ~onis divine culmen ascenderit, ut obscurissimas ‥ quaestiones ‥ perspiceret Eadmer V. Anselmi I 7; sicut ‥ ex splendore solis ‥ solem sentimus antequam illum mane videmus, sic ex mentis nostre ~one Deum sentimus Alex. Cant. Dicta 148; vanam transitorie laudis gloriam anima non potest querere, que vel ad modicum succensa est igne ~onis superne Rolle IA 226.  d ‘habitatio ejus in Sion’ [Psalm. lxxv 3], id est, in sublimi ~one futurorum bonorum Bede Cant. 1124A; ‘ex Sion’ ‥ id est ~one vitae aeternae Alcuin Exeg. 630D; ‘accessistis’ [Hebr. xii 22], id est, ad altitudinem in qua vel de qua videtur Deus. ‘Sion’ enim ~o interpretatur Lanfr. Comment. Paul. 403B. 2 (act of) consideration, examination, investigation. b (act or way of) finding out or coming to know. c (field of) intellectual enquiry. d (act or outcome of) theorizing, speculation, theory. e argument, view, (intellectual) position or outlook. 798 potestis ex hac ~one vestris demonstrare familiaribus quam jocunda est et utilis arithmeticae disciplinae cognitio Alcuin Ep. 143; cumque supernus inspector ab alto polorum fastigio, haec pia omniaque beati viri studia diutissima ~one conspiceret B. V. Dunst. 38; in ~onem gaudii ejus verba vertamus Eadmer Excell. B. M. 570C; a catholicorum theologis, quorum sublimior ~o est H. Bos. LM 1350B; in operibus nature subtilior est ~o eorum que insunt utpote simplicium, quam eorum que compositio sensui ingerit aut intellectui J. Sal. Met. 842C; fit ergo sacerdos laqueus ~oni [cf. Os. v 1] humilium, dum prave conversationis exemplo subditum sibi populum trahit in laqueum et ruinam P. Blois Serm. 734A; ita materia seu ejus ~o transcendit intellectum meum (Aston) Ziz. 330.  b quatuor diximus esse genera ~onum: quorum primum creaturarum est inspectio; secundum, divina visitatio; tertium, fidei cognitio; quartum, interna unctio Ad. Scot Serm. 127D.  c incorporeorum ~ones ‥ veluti mathematica theoremata et theologiam Bern. Comm. Aen. 43; [mathematica] est ‥ prima ‥ ~onis pars, sub se quadrivium ‥ continens Alb. Lond. DG 11. 13.  d inventionem dicte ~onis Neckam NR II 173 gl. (v. dulcarnon); que est compositio philosofica que subest ~oni metaphisici dicentis lignum constare ex materia et forma? Id. SS III 79. 2; cujus [sc. musice] ‥ amplexus practicos clerimoniae ~onibus anteponens Collect. Ox. I 46; verum in ~one, bonum autem in operatione consistunt. ‥ verum dicere non est verum in ~one, set in opere Bacon VIII 100; plura quam digna de musicae ~one et musice speculatoribus perutilia brevi ut potero nitar explicare sermone Odington 42; numeros his adjungo secundum priorem ~onem Ib. 82.  e 1166 horum verborum Hylarii subtilissima ~o est, difficilis intelligentia, sed arbitror quod in Greca lingua peritis planiora sunt J. Sal. Ep. 169 (194); utilissima est hec ~o, in qua magnitudinis et multitudinis, que duo totum orbem complectuntur et ambiunt, natura discutitur Id. Pol. 439B; necessarie erant tradiciones patrum ‥ ut ‥ unam in regularibus observanciis haberent conformitatem et in extirpandis viciis certam ~onem Obs. Barnwell 36. 3 question, matter for examination. utrum voluptas eligenda sit, vel non, ethica ~o, propter se utilis. utrum mundus aeternus, vel non, ~o quidem phisica est J. Sal. Met. 872D.

2 speculatio [CL speculum+-ari+-tio], (act or process of) reflection. b (understood as) reflection, (act of) repelling or sending away (cf. Arist. Phys. 243b26–30 σπάθησις and spatulatio). rigebat cibus [Mide regis] aurea ~one coruscus Osb. Clar. V. Ed. Conf. 1; omnes radii visuales talis ~onis in eodem puncto concurrunt cum catheto Peckham Persp. II 44.  b ~o [cf. Aquinas In Phys. 7. 3. 9: spathesis idem est quod ‘spathatio’ et ideo alia littera quae dicit ‘speculatio’ videtur esse vitio scriptoris corrupta quia pro ‘spathatione’ posuit ‘speculationem’] reducitur ad pulsionem. et intelligit per speculationem aliquid speculi quo repercutit radios usque ad oculum — radios, dico, generatos a corpore colorato usque ad speculum, vel radios a visu usque ad rem coloratam Ric. Cornw. Phys. 204.

spĕcŭlātĭō, ōnis, f. (speculor), ¶ 1 espionnage : Amm. 27, 2, 2 ; [par ext.] rapport dʼun espion ¶ 2 contemplation : Boet. Cons. 4, 1 ; 5, 2.