Firma
Firma, f. , v. Firmus || Firma Augusta, v. Astigi : Plin. 3, 12.
petensseu actor facit in jure de bona conscientia, suæque causæ bonitate, unde
Firma jurisappellatur a Practicis Hispanis : Jurisconsultis,
Juramentum calumniæ. Consuetudines Catalaniæ inter dominos
Natura feudi est, quod ille, pro quo
tenetur, possit eum sibi retinere pro fatiga, et in hoc casu debet facere Firmam ille
alius pro quo tenetur immediate, et accipere tertium. Libertates concessæ urbi
Barcinonensi a Petro Rege Aragon. ann. 1283. MSS. : Nemo potest reptare aliquem de
batallia in Curia Barcinonensi, nec Curia consuevit recipere Firmam, nisi tantum de
treugis fractis, vel bausia, vel traditione. Alia Charta ejusdem Petri pro
Barcinonensibus : Statuimus, quod querelator quicunque fuerit Firma juris utrique
facta, si juraverit se non habere Advocatum, etc. Vide Foros Aragon. pag. 137.
140. etc. et Michael. del Molinoin hoc verbo. Hinc
directumseu jus habere. Eædem Consuetudines Catalaniæ cap. 48.
Et vassallus veniet coram domino, et
dicet : Domine, paratus sum Firmare Directum : licet sibi contradixerit aliis
vicibus, vel velit esse paratus stare cognitione judicis sui super defectu servitii
debiti, seu super Firma, quam contradixerit ei, non tenetur dominus ejus recipere Firmam
suam, etc. Usatici Barcinonenses MSS. cap. 18 : Omnes homines debent
Firmare Directum Senioribus suis, ubicumque Seniores illorum eis mandaverint in
suo. Cap. 23 : Magnates seu Milites, si contenderint Firmare Directum
Senioribus suis, sicut eis facere debuerunt, et propter hoc seniores apprehenderint
potestatem de suo castro, vel emparaverint eis suum fevum, non debent illis reddere nec
castrum, nec fevum, donec eis Factum Directum habeant, et redirectas omnes missiones,
quas Senior fecerit per apprehensionem castri, et per ejus custodiam et emparamentum
fevi. Si aliter illis dederint potestatem, non Firment eis Directum, donec habeant
castrum recuperatum, nisi senior habuerit guerram, ad quam castrum opus habeat, aut
stationem in ipso castro. Cap. 36 : Potestatem de suo castro et
Firmamentum de Directo nullo modo contradicat homo Seniori suo, sicut debet dare ei
potestatem, et facere directum, quod quamdiu contradixerit, baudator suus erit.Ferme, est venir par le defendeur toucher à la main du Bayle, en
affirmant qu'il a bon droit. Contreferme est par le demandeur en mesme maniere aussi
qu'il a bon droit, etc. S. Martinus Dumiensis Episc. lib. 4. de Virtutibus cap.
4 : Nihil tibi intersit, an Firmes, an jures. Firmare, pro
affirmare, usurpat lex 1. Cod. Th. de His, qui per metum judic. (11, 34.) Vide Firmare 1. suo loco.
Fermerolim nostri, pro
paciscidixerunt. Le Roman
de VacceMS. :
La fille au Duc Huon ont à Richart Fermée.
Infra :
Ni ont mie longues Fremailles,
S'emprés furent les espousailles.
Vide Firmare 7. suo loco.
Tous chevaulchantz vers la cité,
Qu'avant qu'ils viegnent à l'entrée
Leur convenance ont si Fermée, etc.
Firmare directum. Conventio inter Carolum I. Andegav. Comit. Provinciæ et Cives Massil. ann. 1257. 14. Non. Jun. :
Et quod
Rectores dicte universitatis et Consiliarii et Syndici, per quos dicta
civitas regebatur, fuerant pluries citati et moniti per Aquensem curiam, et a Senescallo
Provinciæ requisiti, ut venirent in curia Aquensi Firmare secundum formam dictæ pacis,
videlicet parere et cognitione dictæ curiæ obedire pro quæstionibus quæ fiebant contra
eos... et cum nollent Firmare, ut tenebantur, curia prædicta ut Firmarent magnas
imposuit eis pœnas.Tosti igitur furibunde discedens a Rege et a fratre suo, perrexit ad Hereford,
ubi frater suus corrodium regale maximum paraverat : ubi ministros fratris sui
detruncans, singulis vasis vini, medonis, cervisiæ, pigmenti, morati, siceris, crus
humanum, vel caput, vel brachium imposuit : mandavitque Regi, quod ad Firmam suam
properans cibos salsatos sufficienter inveniret, alios secum deferre curaret.
Eadem verba habent Matthæus Westmonaster. Ranulfus Cestrensis, et Henricus Knyghton.
Brompton. vero aliis rem explicat : Mandavitque Regi, quod ad Festum suum
properans, cibos salsatos sufficienter inveniret, etc. Trevisa, qui Ranulfum
Anglice vertit, tho his Festeetiam habet. Clarius Ordericus Vitalis lib. 4. pag. 514 :
Verum postquam tuta sunt opinati, conviviis provincialium, quæ vulgo Firmam
appellant, illecti, ad terram egrediuntur, ambo Comites ex improviso eos invadunt,
epulas cruore confundunt, etc. Atque ita capiendam hanc vocem in Domesdei, ubi
crebro occurrit, censet Spelmannus : Comes Meriton Borne T. R. E. (id est :
tempore Regis Edwardi) reddebat Firmam unius noctis. Alibi :
Tempore Adeldredi patris Regis Edwardi reddebant hæc tria maneria dimidiam Firmam
noctis. Rursum : Reddit Firmam trium noctium, hoc est, 100. libr.
Ibidem : Tunc reddidit hoc manerium 10. noctes de Firma, modo 100. libras ad
pondus, et 100. solid de gersuma. Alio loco : Reddebat unum diem de
Firma, et valebat 95. libr. 6. den. et post valuit 50. libr. modo 3. Alibi :
Hæc tria maneria... reddunt Firmam unius diei... de hoc manerio ablatæ sunt
terræ, quæ redd. Canonicis T. R. E. Firmam 4. septimanarum. Ubi Firma noctis, pro cœna, ut
Firma diei, pro prandio :
Firmadenique 7.
septimanarum, pro
pastutantidem temporis videtur usurpari : ita tamen ut ejusmodi
pastus, quemadmodum nostris dicuntur, in redditus pecuniarios interdum conversos fuisse, ex laudatis locis liquido appareat. Quæ quidem priscum morem, qui in Anglia diutius perstitit, arguunt, annuos prædiorum redditus non ad certam duntaxat annonariam, sed ad rerum, quæ ad victum conducunt, præstationem redigendi. Sic tamen ut non pro libito imponerentur ii a dominis prædiorum, sed specierum, quas quilibet agri modus deberet, numerus vel qualitas Legibus præscriberentur. Quippe Ina Rex in suis Legibus cap. 70. statuit, ut ex 10.
hidisterræ, seu aratris vel carrucatis, exhiberentur
mellis dolia 10. panes 300. cervisiæ Wallicæ, i. potentioris ambræ 30.
cervisiæ tenuioris ambræ 30. boves adulti 2. aut verveces 10. anseres 10. gallinæ 20.
casei 10. butyri ambra 1. salmones 5. fodri seu pabuli libræ 20.
anguillæ 100. Quod si hæc ad unam hydam seu carrucatam
reducantur, erunt pro qualibet, mellis dolium 1. panes 30. vervex 1. gallinæ 2. anguillæ
10. etc. Hæc porro in Anglia obtinuere etiam post Normannorum ingressum, atque adeo usque
ad Henricum II. quod potissimum discere est ex libro Scacarii Anglici, cujus auctor
creditur Gervasius Tilleberiensis, Marescallus Arelatensis, cujus etiam liber exstat de
Otiis Imperial. MSS. Locum a Spelmanno, verbo Firma, et Seldeno in Notis ad Eadmerum, descriptum, cum rem haud adeo tritam doceat, hoc loco perinde describimus :
Sicut traditum habemus a patribus, in primitivo Regni statu post conquisitionem,
Regibus de fundis suis non auri vel argenti pondera, sed sola victualia solvebantur, ex
quibus in usus quotidianos domus Regiæ necessaria ministrabantur : et noverant, qui ad
hoc deputati fuerant, quantum de singulis fundis proveniebat. Cæterum ad stipendia et
donativa militum, et alia necessaria de placitis militum vel conventionibus, et ex
civitatibus, vel castellis (a quibus agricultura non exercebatur) pecunia numerata
succrescebat. Toto igitur Regis Willelmi tempore, perseveravit hæc, intitutio, usque ad
tempora Regis Henrici filii ejus : adeo ut viderim ego ipse quosdam, qui victualia
statutis temporibus de fundis Regiis ad Curiam deferri viderint. Certumque habebant
Officiales domus Regiæ, a quibus Comitatibus triticum, a quibus diversas species
carnium, vel equorum pabula, vel quæque necessaria debebantur. His vero solutis secundum
constitutum modum cujusque rei, Regii Officiales computabant Vicecomiti, redigentes in
summam denariorum : Pro mensura, scil. tritici ad panem centum hominum solid.
unum. Pro corpore bovis pascualis solid. unum. Pro ariete vel ove iiii.
den. Pro præbenda 20. equorum similiter iiii. den. Succedente vero tempore
cum idem Rex in transmarinis et remotis partibus, sedandis tumultibus bellicis operam
daret, contigit ut fieret sibi summa necessaria ad hæc exempla numerata pecunia.
Confluebat interea ad Regis Curiam querula multitudo colonorum, vel (quod gravius sibi
videbatur) prætereunti frequenter occursabat, oblatis vomeribus in signum deficientis
agriculturæ. Innumeris enim molestiis premebantur occasione victualium, quæ per plurimas
Regni partes a sedibus propriis deferebant. Horum igitur querelis inclinatus Rex
definito magnorum concilio destinavit per Regnum, quos ad id prudentiores et
discretiores cognoverat, qui circumeuntes et oculata fide fundos singulos perlustrantes
habita æstimatione victualium, quæ de aliis solvebantur, redegerunt in summam
denariorum. De summa vero summarum, quæ ex omnibus fundis surgebat in uno Comitatu,
constituerunt Vicecomitem illius Comitatus ad Scaccarium teneri, addentes, ut ad scalam
solveret, hoc est, propter quamlibet numeratam libram 6. den. Rati sunt enim tractu
temporis, de facile posse fieri, ut moneta tunc fortis, a suo statu decideret. Nec eos
fefellit opinio : unde coacti sunt constituere, ut Firma maneriorum non solum ad scalam,
sed ad pensum solveretur.Si cirliscus homo forisbanniti Firmationis accusetur,
per suam ipsius weram neget. Editio Saxonica cap. 29. habet feorminge : ubi
Lambardus ita vertit : Paganus si accusetur fugitivo subministrasse cibum,
etc. Apud Somnerum feorming et feornuong, est cibariorum exhibitio.firmisAnglicis inditum nomen
firmævillis vel prædiis elocatis.
datio ad Firmam, pro contractu, quo sub annuo reditu fundi ad aliquot annos possidendi dantur. S. Anselmus lib. 3. Epist. 100 :
Ecclesias vero non do laicis, cum do eis
mea maneria ad Firmam, etc. Henric. Huntindonensis in Will. Rufo :
Episcopatus et Abbatias vendebat, aut in manu sua retinens, ad Firmam dabat,
etc. Will. Malmesbur. ann. 1089 : Rex Willelmus Ecclesias et Monasteria
fere totius regni Angliæ in manu sua Pastoribus defunctis retinens, gravi omnia
depopulatione vastabat, et instar Firmarum Laïcis commendabat. Ecclesiam ad Firmam
ponere, apud Simeonem Dunelmensem ann. 1100. Ad Firmam vendere seu in custodiam tradere, in Edicto Philippi
Pulcri ann. 1302. inter Probat. Hist. Lugdun. pag. 86. col. 1.Ut omnis evagandi
licentia Monachis adimatur, strictius prohibetur, ne reditus, quos Obedientiarias
vocant, ad Firmam teneant. Adde cap. ult. ext. Ne Prælati vices suas, etc.
Promittimus vobis et Ecclesiæ vestræ annuatim nomine
Firmæ sive canonis.... in Trajecto solvere decem marcas Colonienses
legales.Pacht, col. 1454.
Firmaa
Balliviaseu nuda administratione distinguitur in Edicto Philippi Pulcri ann. 1302. inter Probat. Hist. Lugdun. pag. 85. col. 1 :
Item jurabunt Senescalli et
Baillivi, quod a Bajulis, Vicecomitibus, Præpositis, aut aliis subditis officiis suis,
sive sint in Firma, sive in Baillivia, non recipient gistum, pastum, etc.Blanca Firma, seu
Alba Firma, est, inquit Spelmannus, census annualis, qui Centenario sive Domino hundredi penditur. Ideo
Albadicta, quod non ex more prisci sæculi, in annona, quæ nunc
Blake mailenuncupata fuit, (hoc est, census vel firma nigra) sed argenteo, quasi
censu albo, reddebatur. Normanni dicunt
Blanche Ferme, nos Galli voce latioris notionis,
Fermes à l'argent, id est, prædia, quorum census, non annona, sed numerata pecunia exsolvitur :
Albumenim, ut Græci recentiores
Coloni noverint a patribus suis edocti quantum de
Alba Firma pro singulis libris solvere teneantur. Infra : In libro
judiciario (nempe Domesdei) in quo totius regni descriptio diligens
continetur, et tam de tempore Regis Edwardi, quam Regis Willelmi, sub quo factus est,
licet singulorum fundorum valentia exprimatur, nulla prorsus de Alba Firma fit mentio.
de Albo Firmæ.
Unde probabile videtur, quod facta illa descriptione tempore jam dicti Regis, de Albo
Firmarum fuerit a studiosis ejus constitutum, propter causas, quæ inferius
annotantur. In Regiam Majest. lib. 2. cap. 41. § 4. et cap. 47. § 4. opponuntur
Soccomanniet
alii libere tenentes per Albam FirmamMilitibus, tanquam plebei, Nobilibus. Vide Dealbare.
Episcopi Glasguenses teneant de nobis dictas terras,... reddendo
inde annuatim... nobis,... hæredibus et successoribus nostris unam rosam rubeam, ad
festum nativitatis beati Johannis Baptistæ apud Glasgu, nomine albæ Firmæ, si petatur,
et orationum suffragia devotarum tantum pro omni alio onere.ubi terræ aut tenementa sic tenentur, ut
natura feudi per feoffamentum mutetur a servitio Militari in certa servitia annua, ita
ut nec maritagium, nec relevium inde requirere possit, nec aliud servitium in
feoffamento expressum. Tenere per Liberam Firmam, in Fleta lib. 2. cap. 71. § 13.Manufirmæ. Charta S. Ludovici ann. 1252. tom. 4. Hist. Harcur. pag. 1353 :
In feodo iv. sextaria frumenti, et ad Firmam mobilem
octo modios.bona, quæ habent
citra mare ad Firmam nobilem, primo trium vel 4. annorum cum incremento, et demum, vel
ex nunc, si sufficienter fieri possit, in perpetuam emphyteusim tradantur, etc.Capitulum seu devotus Conventus Monasterii S. Victoris dedit ad facheriam Puræ
Firmæ, et irrevocabilis nobili viro Marqueto... quamdam vineam de novo
acquisitam.Notum facimus universis... quod nos
Firmam Perpetuam concessimus... quatuor viginti quinque acras. Charta ann. 1239.
apud Kennett. Antiquit. Ambrosden. pag. 223 : Notum sit ... quod Abbas et Conventus
Glowcestr. crediderint ad perpetuam Firmam omnes decimationes.Exceptis Rectis Firmis meis, etc.
Ferme droit, in Consuetud. Britanniæ art. 369. Vide
Commentatores.Rex autem Ethelredus cum
mœstitia et confusione ad Firmam suam in Comitatu Salopiæ jacebat.Si quis ad Ecclesiæ mansionem pro qualicumque
culpa confugiat, quæ ad Firmam Regis non pertinet, etc. Saxonica Editio habet
cyninges feorme, quæ verba Lambardus de villa regia, Somnerus, de
victusvel
mensainterpretantur.
Firmamdebitus. Litteræ Edwardi Regis Angl. ann. 1369. inter Anecd. Marten. tom. 1. col. 1509 :
Et quod procurator Firmas sive
Apporta quæ de terris et possessionibus illis solvi debent ad terminos statutos bene et
fideliter solvet, et de arreragiis, si quæ fuerint, de Firma dictarum terrarum et
possessionum, de tempore quo ultimo fuerunt in manibus nostris respondebit.
Statuta Synod. Eccl. Trecorensis ann. 1372. apud eumdem tom. 3. col. 1123 : Et si
contigerit ipsum ad longum tempus suum beneficium affirmare, et ante tempus Firmam
accipere, et infra terminum ; beneficio cedat, vel decedat, vel beneficio canonice
privetur, et alteri in beneficio seu in fructibus ejus jus competat, et dicta Firma et
solutione non obstante. Kennett. in Glossar. ad calcem Antiq. Ambrosden. :
Hugo de Plesseys concedit pro se et hæredibus
suis, quod omnes homines teneant terras suas in eodem manerio pro eadem Firma per quam
eas prius tenere consueverunt. HincVillani metunt annonam 16. diebus in Augusto, et Sokemans
iv. supradicti portant Firmam ad Wincestre. Id est, fructus ex
conventione reddendos.Ita tamen quod si Prior de
Petrariis jam dictam domum alicui laico ad medietariam vel ad Firmam Commiserit.Item, prohibemus districte, ne aliquis Clericus futuros reditus alicujus Ecclesiæ
nostræ diœcesis emat, Recipiendo ad Firmam ipsam Ecclesiam cum reditibus ipsius Ecclesiæ
sub certo pretio, sine nostro consilio et assensu, nisi Prior seu Rector ipsius Ecclesiæ
ad studium Theologiæ ire voluerit. Et tunc etiam regularibus vel laicis Ecclesiam ad
Firmam, id est à Presfoch, concedere non præsumat.MadoxFor mul. Anglic. pag. 65 :
Cum Radulphus de Basset... nuper concessit et ad Firmam dimisit D. Priori et
Conventui de Chacombe... sub certis conditionibus ; et Solvendo viginti quatuor libras
ad Firmam per annum.cui terra conceditur ad terminum annorum: qui quidem
nihil juris vindicare potest præter usumfructum, ait Fleta lib. 3. cap. 12.
§ 7. lib. 5. § 21. nostris Illi vero
responderunt... terras et tenementa Firmariis tradidisse. Ordericus Vitalis lib.
11. p. 805 : Qui municeps erat et vicecomes et Firmarius Regis.
Super fructibus ejusdem beneficii jus his in
eis per Firmarium sub pœna dupli, etiam excommunicationis, et centum librarum usualium
nobis applicandarum nullatenus molestetur seu impediatur.MadoxFormul. Angl. pag. 335. Marten. tom. 6. Ampliss. Collect. col. 611. et Kennett. in Gloss. ad calcem Antiquit. Ambrosden.
Firmiter inhibemus ne Capitula collegiata... Fermarii, coloni, subditi,
vel debitores sibi aliquid non persolvant.Firmariiexcipiuntur. Chronicon Andrense pag. 414 :
Donavit... decem (raserias frumenti) ad mensam Monachorum,
5. autem ad Firmariam, 5. vero ad hostellariam,
de WythamOrdinis Cartus. ann. 1318. apud
MadoxFormul. Anglic. pag. 316 :
Hac tamen conditione
omnia ista supradicta dictus Johannes percipiet in nostra Firmaria a nobis et
successoribus, quod ipse dum potens ut habilis fuerit ad laborandum,
etc.Infirmaria, conclave infirmorum, ut ex allatis locis colligendum existimo. Vide Firmatarius.
Item, volumus et
concedimus eisdem quod Præpositi nostri, Firmarii seu Censarii non judicent neque taxent
emendas quas petent a subditis suis. Compendium jurium et consuetud.
Universitatis Paris. per Robertum Gouletfol. 11. verso :
Omnes supradictos
officiarios voluerunt Christianissimi Reges Franciæ... esse et fore perpetuo ab omnibus
subsidiis, obventionibus vectigalibus,... immunes, expresse receptoribus subsidiorum et
vectigalium, omnibus Firmariis et aliis Officiariis Regiis prohibentes, ne hujusmodi
officiarios aliquo modo molestent.Allocatus noster potest capere vadia
competentia pro suo servitio Firmarum et taliarum. Lit. ann. 1370. tom. 5.
Ordinat. reg. Franc. pag. 348 : Dominus rex... ordinavit quod electi super facto
subsidiorum... compelli nequeant ad faciendum Firmas per eos traditas retroactis
temporibus et imposterum tradendas, bonas et solubiles, ob defectum fidejussorum aut
alio quovis modo ; nec non Firmas in manu regia receptas ;... negligenter levando dictas
Firmas, etc. Vide infra Firmancia 2.Ob dictus episcopus, inter alia jura sibi in dicta villa nostra
Parisiensi spectantia, jus coustume piscium marinorum, thelonei pannorum, pedis
furcati, pedis rotundi, pedagii pontis de Charentonio et de Malo Molendino, pedagii
Parvi Pontis, trillerii Castelleti, corii et allute, gallice cordouen,
oleorum et pinguedinum, bladi, chantelagii, rotagii vinorum, quinquallerie, frapperie,
peliparie seu pelleterie et lingerie, curagii tellarum et canabii, fructus et
accuminis, que firme decem septem in numero erant ab illo tempore semper
habuerat et adhuc habebat. (Cart. N. D. Paris III. 305. an. 1487).