apocrisiarius
ăpocrĭsĭārĭus or ăpocrĭsārĭus, ii, m. [ἀποκρίνομαι, to answer; ἀπόκρισις, an answer] (late Lat.),
- a delegate, deputy, who performs a duty in the place of another, esp. of a high Church officer, called also responsalis, Julian. Epit. 6, 26; cf. Just. Nov. 6, 2; Hon. Aug. G. Anim. 1, 185.
apocrisiārius, ī, m. (ἀποκρίνομαι, Bescheid geben), der Stellvertreter eines hohen Kirchenbeamten, Iulian. epit. 6, 26.
Constantinopolim ~ius ab apostolica sede directus
accersivi quendam apocrisarium [(] nostrum Leonem ‥ et misi eum illuc cum litteris nostris exhortatoriis : apocrisiarium W. Malm. GR II 166
Constantinopolitanus episcopus ‥ †apocrypharios Rome, qui ad ejus correpcionem missi fuerant, ‥ verberibus affecit
Romeorum imperator una cum Constantinopolitano patriarcha et aliarum patriarchalium sedium ~iis
obtinuit ‥ novi regis constitui cancellarius; et tantum quidem principem talis ~ius optime decuit
huic [episcopo ] ‥ annulus quasi †ypocrifario, id est secretorum sigillatori, traditur
a chawnceler , cancellarius, secretarius, †apocripharius
apocrisarius Brunstanus nomine ‥ ad sancti mausoleum accedit(
ăpŏcrĭsĭārĭus, ĭī, m. (ἀπόκρισις), mandataire : Vict. Tonn. Chron. p. 202, 28.
Imperator .... Apocrisiarium suum sibi admodum
carissimum illuc dirigere curavit, etc. Willelmus Tyrius lib. 2. cap. 19 :
Ipse cum paucis Constantinopolim ingressus,... præcedentibus eum Imperialibus
Apocrisiariis, suam Imperatori presentiam exhibuit. Idem lib. 18. cap. 24 :
Insuper et de Imperiali latere mittitur illustris Apocrisiarius, etc. Ita
vocem, responsaPrincipum deferrent.
Responsaenim non modo Rescripta Principum ad supplicantium libellos, sed etiam quævis decreta et mandata appellabant. Sic Justinianus Nov. 25.
negotia: nam et
Responsorumappellatione negotia, quæ inter personas invicem dissitas peragebantur, donarunt Scriptores inferioris ævi, ut suo loco dicetur.
Apocrisiarius, Secretarius, Consiliarius, vel etiam dicitur Cancellarius,
quia ipse est Secretarius Regis, vel Imperatoris, et ejus secreta scit. Penes
eum cura erat annuli Regii, quo diplomata et regia præcepta subsignabat. Honorius
Augustod. in Gemma animæ lib. 1. cap. 185 : Huic (Episcopo) dum
regimen committitur Ecclesiæ, baculus quasi Pastori, et annulus velut Apocrisiario, id
est, secretorum sigillatori, traditur. Proinde idem fuit Apocrisiarius, qui
Referendarius: nam et Referendarium servasse annulum regium supra ostendimus, in verbo Annulus. Id præterea firmat Frigebodus, scribens, S. Audoënum fuisse
Apocrisiarium Regis ; quem Gesta Dagoberti cap. 39. et 43. et
Aimoinus lib. 4. cap. 41. Referendariimunus obiisse narrant. Ordericus Vitalis lib. 12. initio, Gelasium PP. quem Cancellarii munus antea gessisse ait,
Apocrisiarium
Præsulum mox vocat. Responsalis negotiorum Ecclesiasticorum dicitur
ab Hincmaro lib. de Ord. Palatii cap. 13. idque officii gerebat, quod Constantinopoli
Apocrisiarius Romanæ Ecclesiæ, cujus instar erat : neque enim a Sede Apostolica delegabatur,
Apocrisiarius, quem nostrates
Capellanum, vel Palatii custodem appellant, omnem Clerum sub cura et dispositione sua
regebat. Cui sociabatur summus Cancellarius, qui A secretis olim appellabatur ; erantque
illi subjecti prudentes et intelligentes ac fideles viri, qui præcepta Regia absque
immoderata cupiditatis venalitate scriberent, et secreta illius custodirent.
Adde cap. 19. et 20.Propterea sancimus, si quando propter Ecclesiasticam occasionem inciderit
necessitas, hanc aut per eos, qui res agunt sanctissimarum Ecclesiarum, quos
Apocrisiarios vocant, aut per suos œconomos, notam Imperio facere aut nostris
administratoribus, ut impetrent quod competen est.Responsalemfacere tenerentur : quod indicat eadem Justiniani Novella cap. 3. dum prohibet ne Metropolitæ, vel Episcopi Imperatorem adeant, nisi a
ReferendariaEcclesiæ Constantinopolitanæ,
vel ab Apocrisiario cujusque diœceseos sanctissimorum Patriarcharum exhibeantur.
In quo
confirmabit (confirmavit) privilegia Leonis quondam Imperatoris facta ab
Epiphanio quondam religioso notario et scriniario et Apocrisiario sanctæ Ravennatis
Ecclesiæ, qui directus est a venerandæ memoriæ Damiano Archiepiscopo, ut confirmatæ
sacræ essent præcedentes formulas ab ipso Leone Imperatore. Non ergo id juris
ita Patriarchas spectavit, ut non aliquando et Metropolitani suos habuerint Apocrisiarios,
qui suæ Ecclesiæ negotia etiam apud Orientis Imperatores agerent. Papiri Diplomat. pag. 219. not. 4. De Apocrisiario Roma Ravennam misso, vide infra in fine hujus vocis.
Responsalessuos delegabant, ex ordine potissimum Diaconorum desumptos.
Diaconorum enim, ut ait Alcuinus lib. de Divin. Offic. cap. Quid Significent vestimenta,
est ire ad Comitatum: unde in sandaliis suis ligaturam habent perinde ac Episcopi, quorum munus est
huc illuc discurrere per parochiam, ut ait idem Alcuinus. Huc etiam fortasse spectant Glossæ Isidori, in quibus
Apocrisiariusdicitur
Minister Ecclesiæ Romanæ: seu munus
Apocrisiariidesignare voluerint, seu per
Ministrum, Diaconum intellexerint. Gesta sub nomine Acacii :
Tunc temporis Anatolius quidam Presbyter Alexandrinus apud Constantinopolim
morabatur. Hæc enim consuetudo prædictis est, ut ad Comitatum vicibus Clerici
dirigantur, ne quid forte causæ vel necessitatis emergat. Qui quidem Anatolius,
dum Apocrisiarii Alexandrinæ Ecclesiæ munere Constantinopoli fungeretur, ad Patriarchicam
in eadem Urbe Regia evectus est dignitatem : τῆς Ἀλεξανδρέων
ἐκκλησίας ἀποκρίσεις ποιούμενος, ut ait Theodorus Lector lib. 5. in VII. Synodo
act. ResponsaliumConstantinopolim morem Hincmarus Remensis in lib. de Ordine Palatii cap. 13. obtinuisse ab ipsis Novæ Romæ incunabulis tradit, quanquam id alii longe postea invaluisse contendunt ; nec nisi circa Justiniani tempora auditum
Responsaliumin Urbe Regia nomen, quos inter, hi a me obiter adnotati :
Dum jussione Pontificis mei in Constantinopolitanæ urbis Palatio Responsis
Ecclesiasticis observirem : verbi gratia, si quædam de fide oborirentur
quæstiones, aut componenda essent Ecclesiarum dissidia, aut alia ejusmodi negotia,
personam illi summi Pontificis induerent, ac supremo jure dirimerent, vel certe de iis ad
Pontificem referrent. Constantinus Imp. Epist. ad Leon. PP : Προτρέπομεν τὴν ὑμετέραν πανίερον κορυφὴν ἀνυπερθέτως ἐκπέμψαι τὸν παρ᾽ αὐτῆς
ὁριζόμενον Ἀποκρισιάριον, ἐφ᾽ ᾦ τοῦτον κατὰ την βασιλίδα καὶ θεοφύλακτον ὐμῶν διάγειν
πολιν, καὶ ἐν τοῖς άνακύπτουσιν, ἒειτε δογματικοῖς, ἕιτε κανονικοῖς, καὶ ἁπλῶς
ἐκκλησιαστικοις ἅπασι πράγμασι τὸ τῆς ὑμετέρας ἁγιωσὺνης ἐξεικωνίζειν πρόσωπον.
Exempla profert Anastasius Bibl. Domum Placidiæ, in qua Oratorium exstructum erat, quod
Altare sanctæ SedisRomanæ appellat, quia in eo sacris Liturgiis, more Latinorum, vacabant : de qua quidem Domo pluribus agimus in nostra Constantinopoli Christiana.
Pelagius Diaconus Apostolicæ Sedispost omnes Episcopos in Actis Concilii recensetur. Quandoque tamen, si extraordinaria a summo Pontifice ei delegaretur jurisdictio, in qua vices ipsius ageret, tunc cæteros, non Episcopos duntaxat, sed etiam Patriarchas anteibat : cujus rei exemplum profert Liberatus cap. 23. Nullam enim habebant jurisdictionem ex officii et muneris ratione, nisi a Pontifice imponeretur : cujusmodi est jurisdictio illa Responsalibus attributa apud Gregor. M. lib. 2. Epist. 46.
Responsaliumin Urbem Regiam quodam temporum intervallo, occasione hæresis Monothelitarum, cujus acerrimi propugnatores fuerant Sergius, Pyrrhus, et Paulus, Patriarchæ Constantinopolitani, Imperantibus Heraclio et Constante. Postmodum Vitalianus PP. electus
Responsalesquidem
juxta consuetudinemConstantinopolim misit, inquit Anastasius, qui Constanti electionem et ordinationem suam significarent : sed ii, Romanæ Ecclesiæ privilegiis denuo sancitis, statim domum reversi sunt. Sopitis denique schismatum dissidiis per Sextam Synodum œcumenicam, Constantinus Imperator a Leone II. PP. Apocrisiarium ad se mitti postulavit, sed cum plenæ Legationis auctoritate, ut liquet ex act. 18. VI. Synodi, i. e. qui emergentes de fide quæstiones et Ecclesiastica omnia negotia, illius vice, dirimendi jus haberet. Imperatoris postulationi acquievit Pontifex, et Constantinopolim misit
Constantinum Subdiaconum, nulla tamen concessa Legationis potestate. Tandem ineunte sæculo VIII. Iconoclastarum exorta in Oriente hæresis, Ecclesiæ Constantinopolitanæ cum Romana commercium abrupit omne, ita ut haud liberum fuerit summis Pontificibus mittere suos Responsales in Urbem Regiam.
Legatorum a laterevicem agerent, Patriarchis modum imponerent, facta curiosius indagarent, nutantes sublevarent, omnia denique exequerentur, quæ ad firmandas res Ecclesiæ idonea arbitrarentur. Vide Notas nostras ad Villehard. num. 194. et in verbo
Responsum. Habebant præterea summi Pontifices suos Apocrisiarios Ravennæ, ut eodem fungerentur munere erga Exarchos, quo Apocrisiarii Constantinopoli erga Imperatores : cum ii in Italia
ministerium Imperialis fastigii peragerent, ut est in Diurno Romano cap. 2. tit. 5. ubi etiam tit. 7. mentio fit
Apocrisiarii Ravennæ.
Apocrisiariatus sui tempore.
Apocrisiarius est, qui custodit Ecclesiæ thesaurum, et in cujus manu est,
quidquid ad altaria offertur, etc. Fuit igitur Apocrisiarii officium idem, quod
Thesaurarii, quod etiam firmat Papias :
Sacrista. Bernardus Mon. in Constitut. Cluniac. MSS. cap. 53 :
De principali Ecclesiæ custode, qui vulgo Sacrista, dignius vero et
honorabilius Apocrisiarius vocatur. Huic præterea portarum Ecclesiæ aperiendarum
et claudendarum munus incumbebat, et semper in Ecclesiæ morabatur excubiis, ibi
dormiebat et legebat, ut ait idem Udalricus : quod etiam observat Anonymus
Floriacensis lib. 4. de Miraculis S. Benedicti cap. 44 : Porro Apocrisiarius ipsius
sacri loci,... Laico cuidam, qui sub eo basilicæ excubias observare solebat,
etc. Tabularium S. Theofredi Velaviensis : Cui officium Apocrisiarii prius
in eo monasterio peragens, etc.