decanus
dĕcānus, i, m. [decem].
- A chief of ten, one set over ten persons (late Lat.).
- A Over soldiers, Veg. Mil. 2, 8.—
- B Over monks, a dean, Hier. Ep. 22, no. 35.—
- C The chief of the corpse-bearers, Cod. Just. 1, 2, 4; 9.—
- D As a judge, Vulg. Exod. 18, 21; Deut. 1, 15.—
- II A kind of officer at the imperial court, Cod. 12, 27, 1.—
- III In astrology, the chief of ten parts of a zodiacal sign, Firm. Math. 2, 4.
decānus, ī, m. (decem), der Vorgesetzte von zehn Mann, I) eig.: a) von zehn Soldaten, Veget. mil. 2, 8. – b) von zehn Mönchen, Eccl. – c) der Oberste der Leichenträger, Cod. Iust. 1, 2, 4 u.a. – II) übtr., als t. t. der Astrologie, das Haupt von zehn Teilen (aus den dreißig) eines Tierkreiszeichens, Firm. math. 2, 4, 1.
unumquodque signum dividitur in tres partes equales, et unaqueque constat ex x gradibus que vocantur facies et alio nomine ~i
facies signorum accipiuntur per divisionem cujuslibet signi in tres partes equales, et unaqueque constat ex x gradibus; que [partes ] vocantur facies et alio modo ~i
meminit ‥ hujus virginis et matris partum in primo Virginis ~o notatum fuisse
facies signorum distinguuntur per ~os
~us, i. princeps militibus veltyna aldor
erant ‥ dux populi Moyses et sub eo ‥chiliarche, ecatontarche, pentecontarche, †decacontarche [l. decarche ], id est millenarii, centenarii, quinquagenarii, ~i
sequantur quemlibet preceptorem x vicarii, et sequantur quemlibet vicarium ductores x, et quemlibet ductorem x ~i, et sequantur quemlibet ~um x homines
sapientiores ‥ imposuerunt justiciarios super quosque x friborghas, quos ~os possumus dicere; A. autem(tyenþe heved vocati sunt, hoc est ‘caput de decem’
~us episcopi, in cujus decanatu pax fracta fuerit, reliquos x [solidos habebat ]
docente consilio a ~ibus facto ‥ reliquias ossium sancti Cudberhti ‥ probatissimi viri de sepulchro proposuerunt elevare
in primo anno illic veniens cubicularius fuit aecclesiae, et in secundo erat ~us in monasterio
constitui debet aliquis frater qui totius claustri sub ~o [AS p. 433: ] curam geratdecane
[Deus ] elegit ‥ reges, pontifices, duces, ~os, praepositos caeterosque ecclesiae suae rectores
discipuli Dunstani ‥ electi ut essent ‥ praepositi, ~i, abbates, episcopi, etiam archiepiscopi
Egelnothus [ob. 1038 ] ‥ ecclesie Christi ~us. erant enim tunc temporis Cantuariensis ecclesie monachi quasi canonici cathedrales ‥ prepositum suum ~um vocabant, quem nos post adventum Lamfranci priorem appellamus
Justinianus ‥ fecit ecclesiam Constantinopoli ‥ et in ea psallentes dccccl ~os, i. e. canonicos
de adventu Normannorum ‥ Dudo Veromandensis ~us studiose scripsit
~us B. Marie Rothomagensis et canonicus ejusdem ecclesie de prebenda de A‥. habuerunt ‥ consuetudines suas liberas
ego ‥ Stephanus ~us Andegavensis
magister E. Lamberti, ~us S. Martini Turonensis
hac declaratur inscriptione Ægelwinum ~um Wigornensis aecclesiae ‥ terram ‥ emisse
dignitas ~i est et omnium canonicorum ut episcopo in nullo respondeant nisi in capitulo [etc. ]‥. ~us omnibus canonicis et ‥ vicariis praeest quo ad regimen animarum et correctionem morum
[W. ep. Dunelm’, ob. 1096 ] monumentum apud monachos habet quod ‥ priorem loci hoc insigni extulerit ut in toto episcopatu ~us et vicedominus esset
[archiepiscopus ] statuit ~um, thesaurarium, cantorem, dans cuique digne et ecclesie ‥ et personarum honore
dominus W. ~us et ceteri canonici S. Pauli
nullus in ~um nisi presbyter ‥ constituatur(
rex [Will. I ] quemdam externum monachum super eos [monachos de Ely ] constituere voluerat ex eis pro quibus ‥ miserat de gente Francorum monachis, ut in omnibus ecclesiis Anglorum ~os constitueret et prepositos
mandamus quatinus omnes suffraganeos nostros vocetis ut veniant London’ ‥ et vocent ~os cathedralium et archidiaconos suos(
~i officium est, cum omnibus canonicis et vicariis in animarum regimine, morum correctione et juredictione premineat, causas omnes ad capitulum spectantes audire et judicio capituli terminare ‥
Sarum presul adest, hic qui fuit ante decanus, / Jon Chaundler dictus
Jocelinus ~us [? Menevensis ]
magister Gwydo ~us ecclesie Bangor’
P ‥. archiepiscopus Ardmacanus ‥, Joseph ~us et capitulum
~o et capitulo ecclesie Dublin’(
[teste ] magistro J. Alleyn, ~o Dubliniensi
[teste ] A[iulfo ] ~o [S. Andree ]
~us pro majore parte anni tenetur continue residere vel interpollatim
ecclesie cathedrali Abbirdonensi necnon ~o et canonicis ibidem residentibus
~us eum [canonicum ] instituet ‥; absente autem majore ~o, subdecanus ‥ id exequetur
testibus S. ~o majore [et al. ] ego S. ~us Moraviensis ecclesie subscribo
statuisti quod major ~us sicut in Saluberiensi ecclesia eligatur(
domino W. ~o majori Linc’
H. [de Blois ] episcopus illius ecclesie [Wint’ ], tunc quidem ~us noster
Waltero ~o et canonicis S. Crucis de Waltham
Rogerus episcopus Sar’, ~us ‥ ecclesie [S. Martini London’ ]
varie sunt consuetudines in ecclesiis Anglicanis: quedam habent ~um, quedam non
ballivus [archiepiscopi ] de Otteley [Yorks ] et †decennus [MS: decanus ] tenuit in capitulo placita ad coronam regis spectancia
magister J. de Stratforde ‥, qui, cum, ~us Londoniensis existens, in artibus inter omnes clericos hujus facultatis reputaretur ‥ excellentissimus ‥
ad disposicionem unius eorum [capellanorum infra castrum de Belvere ], qui ut ~us inter eos habebitur
ad ‥ capellanum nostrum Ricardum Praty ‥, regie capelle nostre ~um
jurisdiccionem ‥ in foro ‥ consciencie ‥ exercet ~us capelle
~us de Arcubus
episcopus Lundoniensis inter alios episcopos est ~us ecclesie Cantuariensis
Londoniensis episcopus, archiepiscopi Cantuar’, immo tocius Anglie, ~us
J. episcopus London’, tanquam ~us ceterorum episcoporum provincie Cantuar’, bis convocavit episcopos apud Londonias ad tractandum de communibus negociis reipublice provincie Cantuar’
archiepiscopus aut episcopus London’, tanquam ~us episcoporum, cum aliquibus sibi associatis episcopis ‥ requirant [sic ] eum [episcopum arrestatum ]
habet ‥ archiepiscopus Cant’ in collegio episcoporum episcopos Londinense[m ] ~um, Winton’ cancellarium, Lincoln’ vicecancellarium ‥
~us episcopi
[teste ] Waltero ~o de Rudestein
venerunt duo ~i episcopi Cicestrie ‥ locutique cum abbate obtulerunt ei litteras domini pape A., instantes ut responsum ejus super his ‥ archidiacono Cicestrie H. referrent
ecclesia de Cadendona est in dominio canonicorum‥. ~us loci colligit denarium B. Petri et solvit archidiacono
Willelmus ~us patrie ‥ testatus est quod interdictum ville factum fuit pro decimis feni ‥ et non molendini
~us dicitur qui decem presbiteris ad minus est prelatus
[clerici ecclesie ] statim ~o suo plebano et postea, simul cum eo, loci illius archidiacono miraculum hoc significarunt
statuimus ut ~i rurales nullam causam matrimonialem ‥ audire presumant [gl. ]: sc. racione officii sui ‥; nam, cum tales ~i rurales non sint perpetui ‥, racione consuetudinis prescribere non possunt‥. alia racio hujus constitucionis potuit esse quia, ut communiter, tales ~i rurales sunt imperiti et juris ignari Lyndw. 79 m
precipimus ‥ archidiaconis ‥ quatenus constitutionem [contra concubinarios ] ‥ faciant per se vel eorum officiates vel saltem per ~os rurales ‥ recitari [gl. ]: sunt hi ~i temporales ad aliquid ministerium sub episcopo ‥ exercendum constituti ‥ nec habent institucionem canonicam tanquam in beneficia ‥; et dicuntur ~i eo quod decem clericis sive parochiis presunt Lyndw. 14 e
a tempore ‥ Stephani quondam archiepiscopi Cantuar’, qui archidiaconatum Cantuar’ contulit Simoni fratri suo et in augmentum jurisdiccionis dicti archidiaconi concessit eidem archidiacono et successoribus suis creacionem omnium ruralium ~orum vestre diocesis Cantuar’
T. Lyes, ~us de Aukland
nunciantes ex parte ~i et capituli finium illorum [de Elvein et Melenith ] quod eorum ecclesias ‥ visitare non deberet
estimatio ecclesiarum decanatus Landavie facta per Eneam rectorem de Magh’an, ~um [et al. ]
ut nullus ‥ episcopus, archidiaconus, ~us aut eorum officiates in ecclesiis vestris ‥ [(excommunicationis ] sententiam audeat promulgare
testibus ‥ R. ~o de Thevidal’, P. ~o de Cludesdal’ ‥
episcopo de N. vel archidiacono, ~o vel eorum officiali
quod statutum circa officium ~orum ruralium ‥ debite execucioni demandetur
predictus abbas et quisque successorum ejus sit ~us de omnibus ecclesiis que date sunt ecclesie sue in Derbisira
necesse est ut monachi sint ~i, quia, si abbas discessisset, nisi monachus est ~us non esset aliquis qui ministros regis ausus est excommunicare
qui [abbas ] cum auctoritate ipsius episcopi ~um instituet predicte leuge circa monasterium adjacentis
de officio ~orum: de scholaribus aliqui de discretioribus eligantur, qui sub ‥ custode tanquam ejus coadjutores ‥ agere teneantur; adeo ut numero cuilibet vicenario vel etiam decenario ‥ presit unus
scholares ‥ sub custode et aliis prepositis, vicenariis, et ~is ‥ mensam communem habeant
statuimus ‥ ut quotannis, cum primarius lector eligitur, ~us eciam, qui quasi morum et discipline magister sit, ‥ eligatur(
v socii ‥, qui sub ‥ custode ‥ scholarium et sociorum curam et regimen habeant ‥, quos ‥ sic prefectos ~os volumus nuncupari
duos praeponimus humeros, i. e. duos ~os ‥, eritque eorum officium sociorum scholasticorum doctrinae providere, virtutis et studii incrementa augere [etc. ]
per nomen ~i et canonicorum collegii Thomae Wolsey cardinalis Ebor’
ego juro quod ero obediens facultati arcium et ~o ejusdem(
facultatem, ~os, procuratores, nacionum regentes et scholares in ‥ universitate
magister J. Mayr, ~us facultatis theologiae universitatis S. Andree
[transgressor ] puniatur secundum arbitrium aldirmanni, feryngmannorum, ~i et aliorum confratrum gilde
[teste ] J. Fowlare, ~o gilde [] Haddington
~us gilde dicte civitatis[] S. Andree
quos dies ‥ volumus assignari ~is dictarum artium [lathomorum, carpentariorum etc. ] et magistris fabrice dicti altaris ‥ pro apprenticiis et introitibus magistrorum ad libertates dictarum artium et dele dewites predictis ~is ‥ propterea debitis
~um artis ‥ pistorie
aldermannus habebit ij laginas servisie die generali, quilibet scabinus unam laginam servisie, ~us unumpotel
dĕcānus, ī, m. (decem), dizenier, sous- officier qui commande à dix soldats : Veg. Mil. 2, 8 || dizenier [dans un monastère] : Hier. Ep. 22, 35 || chef de fossoyeurs : Cod. Just. 1, 2, 4 || décan [génie qui préside à dix degrés du Zodiaque] : Firm. Math. 2, 4.
Erant Decani 10. militibus præpositi, qui nunc Caput
contubernii vocantur. Vincentius Belvacensis lib. 30. cap. 73 : Est etiam
statutum Chingis-Cam illius primi, quod per Millenarios, Centenarios, ac Decanos, eorum
exercitus debeat ordinari. Thwroczius in Chronico Hungar. parte 2. cap. 2 :
Centurionesque ac Decanos more solito constituerint. Agunt de Decanis
militaribus, Isidorus lib. 3. Orig. cap. 3. Modestus de Vocab. rei milit. Rufus in Legibus
militarib. etc.Si Decanus relinquens Decaniam suam de hoste ad domum suam
refugerit, etc.Nuntiatum est, quod ad Basilicam Portianam de Palatio Decanos
mittebant. Joann. Chrysost. in Epist. ad Heb. cap. 7. Hom. 13 : Καὶ τῶν λεγομένων Δεκανῶν τὸπον ἐπέχοντες ἐν τοῖς βασιλείοις
εἰσί. In Synodo ad Quercum objectum eidem Chrysostomo quod Decanoscontra Severianum concitasset, apud Phot. Cod. 59. Marcus Diac. in Vita S. Porphyrii Episc. Gazensis n. 39 :
Nos accersit Cubicularius Amantius per duos Decanos, ut iremus in
Palatium. Basilii Diaconi supplicatio in Concilio Ephesino part 1. cap. 30. §
3 : Κᾀκεῖθεν τυπτόμενοι παρὰ τοῦ ὄχλου τῶν δεκανῶν, ἀπηγόμεθα ἐν τῷ
δεκανικῷ. Corippus lib. 3. de Laudib. Justini vers. 157 :
... Jussuque regentis
Acciti proceres omnes, scholaque palati est
Jussa suis astare locis : jamque ordine certo
Turba Decanorum, Cursorum, in rebus Agentum, etc.
Ita porro dicti videntur quod ex Decanis militaris custodiæ ad id muneris
proveherentur : de iis est titulus in Codice Th. et Justin. Collegiatiappellantur in l. un. C. de Collegiat. et Cartoprat. lib. 11. (18.) Gloss. Basilic. :
Copiatæin Cod. Justiniano.
Decuriones, vel Decani, qui sub ipsis
Vicariis (pagorum) quædam minora exercent, minoribus presbyteris titulorum
possunt comparari. Hincmarus Epist. 4 : Comites et Vicarii, vel etiam
Decani plurima placita constituant. Vide Cathwlphum in Epist. ad Carolum M.
Legem Wisigoth. lib. 2. tit. 1. § 26. lib. 9. tit. 2. § 1. 4. Legem Longob. lib. 1. tit.
25. § 50. 73. lib. 2. tit. 38. § 2. Nemo etiam comes,
vicecomes, sculdasio, gastaldius, Decanus publicæ, et imperialis aut regiæ partis infra
muros Cremonenses, vel foris circa civitatem per quinque miliaria placitum
teneat. Alia Joan. de Castell. dom. de S. Hilario, ann. 1324. in Reg. 62.
Chartoph. reg. ch. 361 : Item Decanus villæ per dictos habitantes eligetur seu per
saniorem partem eorumdem ;... debetque dictus Decanus in dicta villa adjornamenta
facere, gagia Ubi apparitoris officium
describitur, quo sensu occurrit non semel, a Germ. et Fland. Dienst, officium, servitium. Charta præpositi de Marisiaco ann. 1318. in Reg. 56. ch. 238 :
Feismes
asavoir, dire et senefier par nos Doians et sergens establis de par nous à ce faire,
etc. Pactum inter Joan. de Joinvilla dom. de Valle color. et habitat. ejusd.
loci ann. 1330. in Reg. 66. ch. 501 : Item que il n'aura que dous Doyens en laditte
ville, qui soient creu sur les diz habitans,... sauf tant que les sergens que les bonnes
gens de laditte ville esliront pour garder les bois de ladite ville, seront creu, ainsi
comme on a acoustumé. Lit. remiss. ann. 1452. in Reg. 181. ch. 231 : Ung
appellé Estienne, lors maire de Waxancourt au ban d'Espinal, pria et requist le
suppliant qu'il feust son Doyen. Vide infra Dienstmannus et Decanus 6.Decuriaspartitæ erant.
Decuriæex decem viris constabant, quorum singuli uniuscujusque sistendi fidejussores erant, et si quis eorum aliquid dedisset damni, id omne reliqui resarcire debebant. Qui Decuriis præerant, seu novem aliis, Decuriones, Saxonice
Decanos Friborgivocitant Leges Edwardi Confessoris.
Centuriæ in Decanias vel Decimas... distinguuntur.
Adde cap. 8. et Leges Wisigoth. lib. 9. tit. 2. § 4. Vide Decenna, Friborgh, Hundredus.Partidæ, 1. part. tit. 5. lege 4 :
Decan es el
primero personaje, el mayor en algunas Eglesias Cathedrales, a fuera del Obispo,
etc. Gervasius Doroberniensis in Episcopis Cantuariens. in Egelnotho :
Erant tunc temporis Cantuariensis Ecclesiæ Monachi, quasi Canonici Cathedrales,
Monachorum quidem habitum gerentes, sed regulam non adeo plane observantes... Præpositum
suum Decanum vocabant, quem nos post adventum Lanfranci Priorem appellamus. Idem
in Ceolnotho : Æstuabat enim animo quid in tali faceret articulo, cum non videret
Monachos nisi 5. ubi cum Decanus esset, quem nos Priorem vocamus, etc. Radulfus
de Diceto in Henrico II : Quam in Ecclesiis Cathedralibus, ubi Canonici divinis
mancipantur obsequiis, Decani sibi vendicant dignitatem ; hanc si Monachorum Conventus
in Episcopali sede præmineat, sibi jure possunt vendicare Priores. Concilium
Arvernense sub Urbano II. et Londoniense ann. 1127. apud Continuatorem Florentii Wigorn. :
Nullus in Decanum nisi Presbyter, nullus in Archidiaconum nisi Diaconus
constituatur. Concilium Coloniense ann. 1260. cap. 9 : Consistente autem
penes Decanos Ecclesiarum, potestate, lege, ac gubernatione canonicæ disciplinæ
exercenda, etc. Constitutiones Odonis Legati in Cypro ann. 1248. cap. 9 :
Statuimus ut in Nicosiensi In quibusdam Ecclesiis Decani dignitatis suæ
possessionem ineunt superpellicio induti, gladio cincti, pera instructi, calcaribus aureis
pedes revincti, cum accipitre super pugno. Vide Historiam Ecclesiæ S. Aniani Aurelian.
pag. 92. 111. et in Probat. pag. 50. Quale autem sit officium Decani, vide Statuta
Ecclesiarum Leichefeldensis et Londinensis, in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 241. 243.
247. 335. 336. 347. Dean, in Charta ann. 1262. ex Chartul. Latiniac. fol 183.
Deiens de l'iglise S. Maclo le Bar sur Aube, in Ch. ann. 1250. ex Chartul.
Campan. fol. 90. v°. Charta ann. 1325. in Lib. nig. 2. S. Vulfr. Abbavil. fol. 114. r° :
Disoit lidis Jehan de Friencort... que decair devoient li dit Dien et capitles de
le complainte qu'il avoient faite. Mre Jacques d'Andelaincourt grantz Dienz
de Laingres, in Ch. ann. 1350. ex Chartul. S. Benigni Divion.Episcopus Londonicensisdicitur
Cantuariensis Archiepiscopi Decanus, in Provinciali Cantuar. lib. 5. tit. 15. Ubi Lindwodus observat Archiepiscopum Cantuariensem in Collegio Episcoporum, Episcopos Londoniensem
Decanum, Wintoniensem
Cancellarium, Lincolniensem
Vicecancellarium, Sarisberiensem
Præcentorem, Wigorniensem
Capellanum, denique Roffensem
Cruciferariumhabere.
Decanumet
Præcentorem; et ante
Succentoremrecensetur. Obtinet etiam in Ecclesia S. Pauli Londinensis, de cujus officio, vide Statuta ejusd. Ecclesiæ in Monastico Anglic. tom. 3. pag. 337.
In Ecclesia BB. Martyrum Gervasii et Protasii assignata est prædictæ
Ecclesiæ S. Joannis (de Vineis) in perpetuum Prebenda eodem ordine, quo
solet præbenda Decaniæ Scholarum, etc.
Decanis Facultatumvide Savin. Histor. Jur. Roman. mediis temporibus tom. 1. cap. 21.
Christianorum, in Charta Stephani Episc. Tornac. ann. 1192. apud Miræum tom. 2. pag. 1202.
Quidam in quibusdam partibus sub pretio statuuntur, qui
Decani vocantur, et pro certa pecuniæ quantitate Episcopalem jurisdictionem exercent,
etc. Inquisitiones synodales cap. 69. apud Reginonem lib. 2. cap. 5 : Si
in unaquaque Parochia Decani Innocentius III. cap. 7. de Offic. Archidiaconi :
Archipresbiteri autem, qui a pluribus Decani nuncupantur, ejus
(Archidiaconi) jurisdictioni se noverint subjacere.Decanus publice sedis, eadem notione, in Ch. ann. 1097. tom. 1. Hist. Trevir. Joan. Nic. ab.
Hontheimpag. 449. col. 2.
Decani Christianitatum, in Pontif. Senon. Ms. ubi de consecrat. chrismat.
Et semper de Kalendis in Kalendis mensium, quando Presbyteri de
Decaniis simul conveniunt, conlationem de pœnitentibus suis habeant, etc. Capit.
Caroli C. tit. 5. § 3 : Qui autem (Presbyteri) longius ab urbe
commanent, statuant Episcopi loca convenientia per Decanias, sicut constituti sunt
Archipresbyteri, etc. Vide Leges Edwardi Confess. cap. 32. ¤ Dedimus.... parrochialem ecclesiam de Crociaco.....
salvo tamen in omnibus jure tam episcopi, tam archidiaconi, quam Decani
ruralis .
Si major fuerit congregatio, eligantur de ipsis
Fratres boni testimonii et sanctæ conversationis, et constituantur Decani, qui
sollicitudinem gerant super Decanias suas, in omnibus secundum mandata Dei, et præcepta
Abbatis sui. Qui Decani tales eligantur, in quibus securus Abbas partiatur onera sua ;
et non eligantur per ordinem, sed secundum vitæ meritum et sapientiæ doctrinam.
De ejusmodi Decanis agunt præterea S. Isidorus in Regula cap. 14. S. Fructuosus in Regula
cap. 12. Magister in Regula cap. 11. S. Augustinus lib. 1. de Morib. Eccl. Cathol. cap.
31. S. Hieron. Epist. 22. Cassian. lib. 4. Instit. cap. 7. et 10. Adelbertus Abbas
Heidenheimensis in Relat. pag. 365. Supplex libellus Monachor. Fuld. Carolo M. porrectus §
11. apud Browerum lib. 3. Antiq. Fuld. Chronicon Casinense non uno loco, Concil.
Moguntiac. ann. 813. cap. 21. Itinerarium S. Willibaldi num. 25. Fulbertus Carnot. Epist.
21. etc. Vide Haeftenum lib. 3. Disquisit. Monast. tract. 6. disq. 4. 5. 6.Ut senior Decanus reliquis Decanis præponatur, et Abbate vel Præposito præsente
locum proprium teneat. De Decano isto majore cap. seq. : Ut Præpositus,
Decanus, Cellarius, de eorum ministerio, nisi causa utilitatis aut necessitatis, non
removeantur. De ejusmodi Decanis majoribus intelligendus Continuator Aimoini
lib. 5. cap. 42 : Robertus Comes cupiditate magis ductus, quam de cura animarum
sollicitus, Abbatiam S. Germani accepit, seque Abbatem vocitari fecit, statuens Decanos
qui curam haberent Monachorum. Et petrus Diac. lib. 4. Chron. Casinensis cap.
45 : Demum ab Oderisio Abbate Monasterii hujus Decanus ordinatur. Cap. 77 :
Mallem Decanus esse Casinensis, quam Cluniacensis Abbas. Adde cap. 52.
Chronicon Abbatiæ Trudon. lib. 8 : Bozo Decanus, quia sic tum in illo veteri ordine
appellabatur, qui modo in isto Prior vocatur. Vide Eckehardum Jun. de Casib. S.
Galli cap. Doyennesse, in Charta ann. 1444. ex Reg. 177. Chartoph. reg. ch. 2 :
L'abbesse, Doyennesse et
chapitre de l'église de S. Pierre de Remiremont. Vide in Decanus 5.Decania quoque, in qua rigor correctionis esse deberet, cuiquam levissimo
timidissimoque tradebatur.Cum alias in nullo esset utilis... a Salomone
operariorum positus est Decanus. Bertholdus Monachus de Abbatib. S. Galli :
Post hunc electus est... Waltherus Decanus operis, et tenuit ipsam Abbatiam,
etc. Horum, ni fallor, mentio est apud Petrum Venerabil. lib. 1. Epist. 28 :
Quia brevem ferramentorum et rerum Monasterii Abbas non habet, eum vel superbum
vel negligentem dicitis : et quare alio in loco legitur, Decani tales eligantur, in
quibus securus Abbas partiatur onera sua ? etc. Vide Operarius.Procuratores villarumitidem dicuntur in Monasteriis, apud Udalricum lib. 1. Consuetud. Cluniac. cap. 46. et lib. 3. cap. 5. ubi ita :
Ejus autem (Prioris Majoris) suffraganei ad temporalia sunt illi
fratres, qui sunt villarum provisores, et quos pro more nostro Decanos appellamus,
etc. Quæ verba hausit a Bernardo Mon. in iisd. Consuetud. MSS. cap. 3. Walateus Decanus ejusdem villæ solvit inter utrasque festivitates
porcellos 11. et fol. 123. col. 1 : Regenulfus Colonus et Decanus...
habet de terra arabili bunaria viii. Grangiismonasticis maxime in Hispania obtinuit.
Et insuper donamus nos ipsam Decaniam de
Balagario usque ad castrum de Puig alt ; quod ascendit de rivo meritario, et vadit in
latus usque ad episcopatum Ausonensem.Damus vobis Monasterium proprium fundatum in honore S. Vincentii, etc... et
insuper damus vobis illud cum suis Decaniis, scilicet Monasterium fundatum in honore S.
Mametis, quod est inter villa Alara et Eveia, etc. Alia Sanctii Regis Navarræ
æræ 1214. apud eumdem tom. 3 : Dono vobis libertatem et concedo, ut ab hac die
inantea nullus homo sit ausus domus vestras, vel Deganias, vel cabanias, quas modo in
regno meo habetis... molestare, intrare, frangere... præsumat. Infra : Et
domos vestras, et Deganias, et collazos, atque Charta alia æræ 1153. tom. 4 : Iste Prior ordinavit
familias, et Decanias, unamquamque suo servitio congruam, ad honorem et excellentiam
Clericorum, intra tam dignam deservientium aulam, etc. Alia Bermundi II. Reg.
æræ 1035. apud eumdem tom. 5. pag. 439 : Et omnes hereditates, quas testavit amica
nostra Domina Teresia ad Palumbario quæ in Ambas mixtas, etiam Decanias et Ecclesias,
quas fuisse ædificatas et factas, cum ganato et homines de Palumbario. Mox :
Mandat jussio nostra, ut ibi serviat, sicut et sancto Laurentio, cum omnes suas
cuintiones, et Deganias cunctas, alteras Deganias quæ sunt in Bubalo, in Linia,
etc. Adde pag. 444. b. 468. b. Sandovallium in Episcopis Pampilon. fol. 35. 74.
Codex Irminonis Abb. Sangerman. f. 45. col. 1 : Habet in Villamilt mansum
indominicatum cum casa et aliis casticiis sufficienter. Habet ibi culturas inter majores
et minores inter totas tres, Decanias xxi. habentes bunnar.
cccclvi. quæ possunt seminari de modiis frumenti md. Et f.
123. col. 1 : De Decanaria Ragenulfi. Ragenulfus colonus et Decanus... habet de
terra arabili bunaria viii. Paulo alia notione
intelligendus Baraterius lib. de Feudis tit. 4. § penult. : Si quis pro villicaria,
et, ut ita dicam, pro Decania, vel aliis quibuscumque angariis.... feodum
acceperit. Ubi Decaniaspecies est Beneficii laici, seu villicaturæ, ab Ecclesia dependentis ; dicitur etiam
Simon filius defuncti Girardi, dicti Decani, quondam servientis Monasterii S.
Dionysii recognovit, quod venerabilis Odo ejusdem Monasterii Abbas concesserat dicto
Simoni de mera gratia Decanatum, quem præfatus Girardus pater quondam ipsius Simonis
tenuerat, hoc modo videlicet quod idem Simon eumdem Decanatum teneret, et haberet,
quamdiu Abbati B. Dionysii, quicumque fuerit, videbitur quod bene ac fideliter serviat
Monasterio, et residentiam faciat in terra Monasterii apud S. Dionysium. Etiam idem
Simon recognovit coram nobis, quod in prædicto Decanatu nihil hæreditario jure
reclamaret, fide data in manu nostra firmavit. Alia ann. 1332. ibid. :
Recognoverunt se vendidisse Ecclesiæ S. Dionysii in Franciam totam Sergenteriam
suam de Morenciaco villa quæ vocatur Decanatus pro 40. libris Paris. etc.Decania, Certa quantitas agrorum excolendorum, jurisdictioni decani subjecta.
Decanus junior, ap. Irminon. Brev. 9. sect. 58. et 210. Guerard. pag. 85. et 105. Uti apud Longobardus
decaniet
saltariijungi solent, ita
Decanus et forestarius, ap. Irminon. Brev. 13. sect. 99. pag. 149. Vide Cancian. Barbar. Leg. tom. 4. pag. 219. Capitul. de villis cap. 10. et supra in Decanus 3.
Olimparlam. Paris. ad ann. 1302 :
Jacobus
de Tornodoro præfectus vigiliarum, seu Decanus excubiarum urbis Senonensis, Lit. remiss. ann. 1371. in Reg. 102. Chartoph. reg. ch. 287 :
L'humble supplication... de Robinet le Keux, joene homme, boucher demourant à
Soissons, contenant que comme en icellui mestier de boucherie soit accoustumé chascun an
eslire un certain officier, appellé le Doyen dudit mestier,..... comme audit office soit
necessité aucunesfois faire plusieurs ou aucunes escriptures, etc. Vide Caput excubiarum in Caput
3.DECANUS
DECA´NUS(Fr. doyen, Eng. dean), the head of ten men. The word does not seem to occur before the time of Constantine, and then, except in its ecclesiastical use, only in the Eastern empire. It perhaps took the place of the classical decurio at a time when the latter word had acquired its special meaning in the colonies and municipia. We may distinguish three senses.
1. A petty officer commanding a contubernium of ten men (Modestus, § 9; Veget. de Re Mil. 2.8 and 13). The latter says that in his time (the end of the 4th century) the name caput contubernii had superseded decanus.
2. Officials at the court of Constantinople, but of no higher than menial rank (Cod. Theod. 6.12; principis famulationibus adhaerentes, Cod. Justin. 12.27, 2). St. Chrysostom instances the ὕπαρχος (= praefectus praetorio) and δεκανὸς as at opposite ends of the social scale (Hom. xiii. in Ep. ad Hebr.) Like other officiales, they were under the orders of the MAGISTER OFFICIORUM.
3. The members of a guild or confraternity at Constantinople, charged with the burial of the dead (Cod. Justin. 1.2, 4and 9; Just. Novell. xliii. praef.). The institution appears to be a distinctly Christian one, and to have organised what had been previously a matter of casual charity, the decent burial of the poor. These decani are probably identical with the κοπιᾶται, so called from their pious labours. (Cf. Dict Chr. Ant. s. vv. Copiatae, Decanus.) (Daremberg and Saglio, s. v.; Ducange, s. v.)
[W.W]Decānus
(Fr. doyen, Eng. dean). The head of ten men. The word does not seem to occur before the time of Constantine, and then, except in its ecclesiastical use, only in the Eastern Empire. It perhaps took the place of the classical decurio at a time when the latter word had acquired its special meaning in the colonies and municipia. We may distinguish three senses.
(1) A petty officer commanding a contubernium of ten men (Modestus. 9).
(2) Officials at the court of Constantinople, but of no higher than menial rank (Cod. Theod. vi. 12). St. Chrysostom instances the ὕπαρχος (=praefectus praetorio) and δεκανός as at opposite ends of the social scale. Like other officiales, they were under the orders of the magister officiorum.
(3) The members of a guild or confraternity at Constantinople, charged with the burial of the dead (Cod. Iust. i. 2, 4 and 9). The institution appears to be a distinctly Christian one, and to have organized what had been previously a matter of casual charity—the decent burial of the poor.