domanium
feudumvel
manerium, unde cætera pendent, et cui fidem præstant et homagium ; alibi solum significat dominium seu jus Domini in territorium et census propter clientelam ex eo percipiendos : alias tandem quasvis possessiones ad Dominum pertinentes significat. Exempla non referam de re notissima. Illud unum hic observabo, de Domaniis Regum, quæ Lege regni dicuntur alienari non posse, scriptum esse in Fleta lib. 3. cap. 6. § 3 :
Res
quidem Coronæ sunt antiqua maneria, Regis homagia, libertates, et hujusmodi : cum
alienantur, tenetur Rex ea revocare, secundum provisionem omnium Regum Christianorum,
apud Montem Pessollomam, anno Regis Eduardi filii Regis H. quarto habitam : hoc
est, vel anno 1275. desinente, vel anno 1276. Si huic credimus Anglico Commentatori, non
tam juri regnorum, quam Regum consensui prohibitio alienationis regiorum domaniorum erit
referenda. Verum quidem est, Seldenum Dissertat. in Fletam cap. 10. n. 4. pag. 140. ultimæ
edit. contendere nullam fidem ei Scriptori habendam esse : sed quantivis pretii
testimonium ejus esse, satis indicant Edicta plerorumque Regum alienationem prohibentia
post annum 1276. Unum aut alterum hic referam. Primum est Jacobi Siciliæ Regis anno 1285.
imperantis : Circa donationes, inquit , diligenti consideratione
pensantes, quam Regiæ dignitati expediat, ac si fructuosum et utile,
absque fidelium nostrorum gravamine, curiæ nostræ Domania alienari aliquatenus
non debere, provisionis præsentis (reflorebit). Ex ipsis Regibus nostris Philippus cognomento Pulcher, qui
regni habenas suscepit anno 1285. Præceptum edidit, teste Johanne le CoqQuæst. 348. quo alienata omnia Coronæ dominia repetebat. Eum imitati sunt Philippus Longus et Carolus Pulcher ; hujus Edictum sic se habet :
Karolus Dei gratia Franciæ et
Navarræ Rex Ballivio Matisconensi, vel ejus locum tenenti, salutem. Recordationis
inclytæ charissimus Dominus et Germanus noster Rex Philippus, cum matura deliberatione
consilii, male alienata de Domaniis dicti regni sui, sub donationis, permutationis, vel
alterius tituli nomine ad hujusmodi Domania reducenda decrevit : et propterea edici
fecit generaliter, ut quicumque de Domaniis ipsis quicquam tenerent, in eos, vel illos,
a quibus causam haberent suos titulos exhiberent deputatis, in negotio alienatorum
hujusmodi, Parisiis in Camera computorum, cum intimatione, quod dicto termino
exhiberent, quod ex tunc omnia, quæ de prædictis Domaniis tenerent, ad manum regiam
ponerentur, etc. Nos autem dicti Domini vestigiis inhærentes, etc. Mandamus vobis,
quatenus in nominatos in titulo, qui jam litteras suas exhibuerunt, qualitercumque
alienata fuerint ad manum nostram ponatis, ac de alienatorum ipsorum nobilitate,
conditione et valore perquiratis : et faciatis etiam ex parte nostra publice proclamari,
quod omnes qui de Domaniis ipsis quicquam tenent, qui nondum suas exhibuerunt litteras,
infra festum B. Remigii, Parisiis in Camera computorum deputatis prædictis exhibeant, ut
visis ipsis, fiat ulterius quod videbitur expedire, etc. Datum Vicenis 5. Aprilis ann.
Dom. 1231. Hæc Edicta post meliorationibusseu incrementis.
non mutabile, in Consuetud. Tricass. art. 186. et 187.
Domaine muablevel
non muable.
Mutabilemodo augetur, modo minuitur, ut sunt locationes prædiorum, quæ pro tempore mutantur :
non mutabileconstans est et fixum, ut sunt quidam census fundo dominico annexi, v. g. certæ præstationes frumenti, siliginis, avenæ, caponum, etc. quæ quotannis Domino pendi solent.
Concessimus......