fiscus
fiscus, a woven-basket
- I For olives in the oilpress, Col. 12, 52, 22; 54, 2.—Far more freq.,
- II For keeping money in, a money-basket, or, as we say, a money-bag, purse (cf. aerarium): fiscos complures cum pecunia Siciliensi a quodam senatore ad equitem Romanum esse translatos, Cic. Verr. 1, 8, 22: mulus ferebat fiscos cum pecunia, Phaedr. 2, 7, 2; Suet. Claud. 18.—Poet.: aerata multus in arca Fiscus, i.e. much money, Juv. 14, 259.—
- B In partic.
- 1 The public chest, state treasury, public revenues: quaternos HS, quos mihi senatus decrevit et ex aerario dedit, ego habebo et in cistam transferam de fisco, Cic. Verr. 2, 3, 85, § 197: qui fiscum sustulit, id. ib. 79, § 183: de fisco quid egerit Scipio, quaeram, id. Q. Fr. 3, 4, 5 Manut.; Eutr. 2, 16; Vulg. 1 Esdr. 7, 20. —
- 2 In the times of the emperors, the imperial treasury, imperial revenues, emperor's privy purse (opp. aerarium, the public chest or treasury): quantum pecuniae in aerario et fiscis et vectigalibus residuis, Suet. Aug. 101; 40; id. Claud. 28; id. Ner. 32; Sen. Ben. 7, 6: fisci de imperatore rapti, Tac. A. 1, 37: bona in fiscum cogere, id. ib. 6, 2; Dig. 39, 4, 9 fin.: fortasse non eadem severitate fiscum quam aerarium cohibes, Plin. Pan. 36 et saep.: Judaicus, the tax paid by the Jews into the imperial treasury, Suet. Dom. 12: quidquid conspicuum pulchrumque est aequore toto res fisci est, Juv. 4, 55.
~os,tœnelas
publicani ‥ qui conductores sunt vectigalium ~i vel rerum publicarum
~o, puplico domini[o ] Caesaris
~i,cynedomes
~us vel saccus publicus,biggyrdel saccus vel ~us,kingesgafoles bigerdel
hic ~us,gurle , i.bigurdel
tributis et cunctis rebus ad regium ~um reddendis
dolens per servorum potestatem tam immania ~i detrimenta fieri
dum aufert ~us quod sibi vindicat Christus
transtulit ad sedem se Cartusiensis ad edem: / sic cepit Cristus, voluit quem tollere fiscus / quem Cristus duxit, fiscus sine jure reduxit
volucres celi et pisces maris communes esse audieras, sed he [fere ] ~i sunt, quas venatica exigit ubicumque volant
munitus ab omnibus secularibus servitutibus, ~is regalibus, tributis majoribus et minoribus
sine ~o regali
~us,gafolgyld
rex Guillelmus omne regnum suum diligenter investigavit et omnes ~os ejus ‥ describi fecit
Ludovicus ‥ rex Aquitanie cum omni bonitate de ~is sui juris ‥ monasterio dedit
Geroius ‥ postquam Hilgonis ~um ‥ optinuit
ut si eidem forisfacerent, non eos per domos eorum sed per alium ~um castigaret
plerique Francorum, qui binis cogebantur dominis obsecundare pro ~is quibus abunde locupletati sub utriusque regis turgebant ditione
Normannia ~us regalis erat
Goredus ‥ pertransiens per regni sui pagos orientales, suo ~o totam Heliensem insulam applicavit
perrexit mulier Mauro futura ~us diaboli
- 1. mand;
- 2. geldmandje, kas;
- 3. (ttv. de republiek) staatskas; ➤ sprw.: ~ non erubescit;
- 4. (in de keizertijd) keizerlijke schatkist, fiscus; ➤ bona in -um cogere innen.
Fiscus saccus est, unde et fiscinæ et fiscellæ dicuntur. Jo. de Janua :
zona.
Quidquid etiam de præfatis rebus Monasterii jus
Fisci exigere poterat, totum ei concedimus Monasterio.De Fiscis et villis, quas constat dominio
Ecclesiæ a fidelibus olim fuisse contraditas, et nunc potestati sæcularium subditas,
etc.
Regembaldus Abbas innotuit nobis qualiter eadem et Fisca sibi pertinentia
sub Manillone et Mundeburde atque immunitatis tuitione progenitores nostri priscis
temporibus constituissent. Charta Bernonis Episc. Matiscon. ann. 930. vel 931.
tom. 4. Gall. Christ. inter Instr. col. 275 : Expetiit ab eo D. Albericus Comes
illustris ex rebus aliquid terrenis subtrahi S. Vincentii Matiscon. Fiscum videlicet
unum in pago Lugdunensi cum adjacente Ecclesia SS. Amoris et Viatoris. Codex
MS. Irminonis Abbatis Sangerman. fol. 126. col. 2 : Pertinet autem eadem terra
per suggectionem ad Fiscum Spicarias.Nondum adhuc illo tempore Suevia in Ducatum erat redacta :
sed Fisco regio regulariter parebat, sicut hodie et Francia. Chronic.
Reichersperg. ann. 1088 : Admontense Cœnobium his temporibus fundavit,... quia
Fiscus Episcopalis erat.Fiscierant privilegia ; ex quibus unum memoratur in Charta ann. 1315. ex Reg. 53. Chartoph. reg. ch. 50 :
Ex fisci privilegio continente : Fiscum posse rem communem in solidum ratione
partis suæ, solum et in solidum vendere.Magna expectatione susceptus (Gilbertus) cœpit avaritiæ
crimini deservire, multa perquirens, pauca largiens. Moriens siquidem nihil divisit, et
infinitam thesauri copiam Rex Henricus in ejus deliciis invenit. Ocreæ etiam Episcopi
auro et argento refertæ in Fiscum allatæ sunt.Franci, autem, qui in Fiscis aut villis nostris commanent, etc.
Adalbertus Floriac. in Hist. Translat. S. Namque
idem ager Floriacensis Fiscus regius erat. Flodoardus lib. 1. Hist. Rem. cap.
20 : Manens juxta regii villam Fisci, quam Rosetum vocant. Chronicon S.
Petri Vivi pag. 761 : Locum Mauriaci, qui Fiscus regalis et capella Regum Francorum
est. Henricus Huntindon. lib. 6 : Normannia Fiscus regalis erat.
Concessimus ad ipsum titulum Pastoralem curtem seu Fiscum juris
proprii et regalis.Fiscales villænude dicuntur quæ ad Regium domanium pertinent, in Conventu apud Andelaum ann. 587. sub Guntramno Rege, tom. 1. Capitul. col. 13. apud Marculfum lib. 2. formul. 52. et in Append. ad Marcam Hispan. col. 792.
Actum Madoallo Fisco Dominico. Data xiii. Calendæ Februarii anno
iv. regni nostri. Capitulare Wormatiense cap. 8 : Ut de
rebus Ecclesiarum quæ ab eis per triginta annorum spatium sine ulla interpellatione
possessæ sunt testimonia non recipiantur, sed eo modo contineantur sicut res ad Fiscum
Dominicum pertinentes contineri solent. Et infra : Volumus ut omnes res
Ecclesiasticæ eo modo contineantur sicut res ad Fiscum nostrum pertinentes contineri
solent. Codex MS. Irminonis Abbatis Sangerman. fol. 55. col. 2 :
Winegaudus tenebat de Fisco Dominico campos ii. ... Gondoinus tenet
de Fisco dominico jornales ii. Fiscusest : Prædium majus, indivisum, ejusdemque administrationis, partim a domino, partim ab ipsius obnoxiis cultum. Locos vide ibid. in indice.
Do ei Anassiacum, Fiscum meum indominicatum, cum appendiciis suis et
servis et ancillis. (Donatio Radulfi III, regis Burgundiæ, an. 1011, mus. arch. dep.
p. 43.)
Fisco sociante, socio, cogente, discutiente: Formulæ, quæ passim in veteribus Tabulis occurrunt, quibus res fisco publico adjuncta aut adjungenda innuitur. Appendix Codic. Theodos. Constit. 14 :
Facultatibus eorum Fisco nostro
Sociatis. Const. 19 : Non solum bona sua largitionibus nostris jussimus
Sociari, verum etiam, etc.
Fisci viribus Sociare, adsociare, in eod. Cod. Th. et apud Papianum tit. 9.
etc. Vita S. Romarici MS. : Villas eorum Fisco Sociari præcepit. Vita S.
Isidori Episcopi Hispaliensis n. 13 : Ecclesiarum prædia, quæ pater suus Fisco
Associaverat. Ita vocem Sociare, pro
adjungere, usurpat Edictum Chlotarii II. Regis in Concilio Parisiensi V. cap. 18 :
In exilio deportentur, et
facultates eorum propinquis hæredibus Socientur. Adde Capitulare 2. ann. 813.
cap. 6. Vide leg. 13. eod Cod. de Paganis, etc. (16, 10.) Chron. Farfense pag. 655. etc.
jungereusurpant. Charta ann. 1013. in Append. ad Marcam Hispan. col. 995 :
Libras decem
Fisco S. Petri jungendas, etc.Qui contra hanc
donationem a me factam venire præsumpserit, Sociante Fisco multam repetitionem componat,
id est, auri lib. 2. Vide Chartam seq. et 58. Tradit. Fuld. lib. 2. cap. 27.
Marculfum lib. 2. form. 4. 6. 7. 11. 18. 52. etc.Una cum Socio Fisco auri uncias tantas,
etc. Charta Rodulfi Archiepisc. Bituric. ann. 851. in Tabul. Belliloci :
Si litem, calumniam, sive aliquid oppositionis facere voluerit, cui litem
intulerit, auri libras 30. argenti pondera 60. una cum Socio Fisco coactus exsolvat, et
quod male petit, vindicare non valeat. Privilegium S. Amandi, descriptum tom. 2.
SS. Ord. S. Bened. pag. 1294 : Et insuper inferat vobis cum Socio Fisco auri libras
decem, etc.
Qui contra hanc
epistolam aliqua maligna cupiditate ductus calumniam aut repetitionem generare....
conaverit, inferat partibus Monasterii et Socio Fisco solidos d.
componat.Una cum Consocio Fisco auri
libras 30. argento pondere quingenta coactus exsolvat.Deinde
Cogente Fisco auri libras 15. argenti pondera 30. coactus exsolvat. Vide Chartam
Alam. 81. apud Goldastum, Baldricum lib. 1. Chron. Camerac. cap. 27. Tradit. Fuld. lib. 2.
trad. 38. 39. etc.Fisco Discutiente solidos triginta multæ componat. Ibid. col.
499 : Et ob hoc solidos tantos una cum Fisco Discutientibus multæ
componat.Ad ipsum
Monasterium restituat, et in Discutienti Fisco multa componat, id est, auri uncias duas,
etc. Aliis verbis in Charta 60 : Qui contra hanc donationem venire
tentaverit, Partibus Fisci multa componat, id est, auri uncias 6. etc.Si vero
Laicus fuerit et honestioris loci persona, medietatem facultatum suarum amittat Fisci
Viribus profuturam. Capitulare Ludovici Pii ann. 826. cap. 6 : Quod si
fecerit, domus illius Fisci Viribus addicatur. Quod non semel in iisdem
Capitularibus occurrit.Dum et ante
hus annis proavus noster Dagobercthus quondam Rex solidus cento exemtis de Massilia
civitate sicut ad Cellario Fisce potuerant esse exactati, ad Basileca peculiaris patroni
nostri domni Dionysii, etc.Feudum, beneficium, præsertim vetustioribus Scriptoribus : quia in primæva feudorum institutione Principes
terras fiscales, seu patrimoniales
Fidelibussuis seu subditis concedebant in beneficium et feudum, idque ad vitam. Unde fisci nomen retinebant, quia non omnino alienatæ erant, sed censebantur semper esse de dominio donatoris ac
feofatoris. Unde non desunt, qui voce
feudumconfectam ex
fiscusputant : ita ut cum nostri
fiescpro
fiscodicerent, vocem
fiesc, in
fiefverterint, unde postmodum
feudumformarint. Vetus Lapis in Ecclesia S. Germani Pratensis Parisiis :
Hic pausante sancto Germano, in
die translationis, dedit ei Rex Pipinus
Fiscum Palatiolum cum appenditiis suis omnibus. Annales Franc.
Metenses ann. 847 : Deditque illi Comitatus et Fiscos plurimos. Adde ann.
885. 887. Baldricus Noviom. lib. 2. cap. 35 : Ipsum locum in Fisco tenebat.
Ordericus Vital. lib. 10 : Plerique Francorum, qui binis cogebantur dominis
obsecundare, pro Fiscis, quibus abunde locupletati sub utriusque Regis turgebant
ditione, etc. Vetus Charta apud Marcam in Hist. Beneharn. lib. 4. cap. 11. num.
1 : Dedit ei in Fiscum et filiis suis, et suæ progeniei 12. conductus, etc.
Tabularium Dolensis Monasterii in Biturigib. : Concedimus etiam, ut quicunque ex
nostris casatis vel feodatis partem aliquam sui Fisci sive casamenti, quod a nobis
habet, dare voluerit, libere hoc agere possit, etc. Tabular. S. Sulpitii
Bituricensis circa ann. 1000 : Quod si forte evenerit, quod ipse vel hæredes ejus,
quod absit, defecerint, omnis Fiscus revertetur in proprium S. Sulpitii.
Epistola 297. ex iis, quæ habentur tom. 4. Hist. Francor. : Jam quod regiæ
dignitatis, et de Fisco Regis Francorum est, Regis Anglorum feudum impudenter esse
asserunt. Adde Monachum Sangallensem lib. 1. cap. 14. 16. Fulbertum Carnot.
Epist. 96. Odonem de Miracul. S. Mauri Abb. cap. 4. Diplom. Belg. lib. 1. cap. 8. Probat.
Hist. Guinensis pag. 45. 47. Prob. Hist. Monmorenc. pag. 67. etc.Presbyteratus, Domus cum certa agri portione, quam assignare solebant in Ecclesiæ dotem ipsius fundatores, quamque ab omnibus oneribus faciebant immunem. Hoc etiam nomine intelligenda jura Sacerdotalia, Gall.
manuattrectationibus, id est forte, matrimoniis. Tabularium Vosiense fol. 3 :
Concesserunt Deo et S. Petro
Vosiensi omnem Fiscum Sacerdotii ex eadem Ecclesia, ex baptisteriis scilicet, ex
pœnitentiis, ex manuattrectationibus, et ex omnibus quæ ad Fiscum Sacerdotii pertinent,
promiseruntque se nihil omnino quæsituros ex omnibus præter quartam partem
sepulturæ. Tabularium Angeriacense fol. 60 : Ego Elias Rufus concedo
Deo.... in præsentia D. Odonis Abbatis Ecclesiam Oixiaci, et Fiscum Presbyteratus, et
cemeterium, etc. Vide Feudum Presbyterale.Fiscusopponitur
proprietati:
Ergo dum et ille Episcopus, aut Abbas, aut inluster vir
Monasterium in honore ilius, in pago illo, aut super Proprietate, aut super Fisco,
noscitur ædificasse, etc. Quod quidem aliis verbis exprimitur in form. 12. et
33 : Villas illas, sitas in pago illo, quas de munere regio, aut de alode parentum,
vel undecumque ad præsens tenere videtur. Ubi villæ de munere regiopossessæ, sunt
fiscibeneficia, feuda :
alodesautem
parentum, ipsa
proprietas.
bona fiscaliageneratim vocabant beneficia quæ a Rege vel Principibus, aut etiam ab Ecclesiis, certis sub conditionibus ad vitam dabantur. Hæc a propriis seu patrimonialibus belle distinguntur in Charta ann. 1510. apud Rymer. tom. 13. pag. 285 :
Sub obligatione omnium bonorum nostrorum Patrimonialium et Fiscalium. Et
paulo post : Sub obligatione et ypotheca omnium bonorum nostrorum et præfatæ
serenissimæ Reginæ Castellæ filiæ nostræ Præsentium et Futurorum.
Ubi bona præsentiasunt patrimonialia,
futuravero fiscalia. Vide Notas Bignonii ad Marculfum.
Decano autem de Poscheriis et
posteritati suæ dimitto et dono totum illud, quod habeo in Fisco, et castellaniam de
Spoluca, et castellum novum, et castellaniam de Melgorio, et totum alium Fiscum, quem
habeo de comite Melgoriensi, ubicumque sit.fiscum, vel
beneficiumaut feudum alicui conferre. Flodoardus lib. 1. Hist. Remens. cap. 26 :
Angilrannus... traditionis hujus ignarus, a Rege Venderam sibi
potulat dari. Quod ubi Rex annuisset, audiens domnus Hincmarus Præsul, qui sedem tenebat
Ecclesiæ Remensis, hanc Infiscari villam, etc. Baldricus lib. 2. Hist. Camerac.
cap. 18 : Quod (Monasterium) postquam viris militaribus Infiscatur,
pro imminutione rerum, ad raritatem fratrum redigitur. Vita S. Theodorici
Remensis num. 13 : Is audiens villam Infiscari jure proprietatis, quæ ejus Ecclesiæ
subjecta dono regali dinoscebatur.Feodaliter, jure
fisciseu feudi possidere, passim in Tabular. Savigniac. et apud Stephanotium tom. 7. Fragm. Hist. MSS.
Quidam homines sui per successionem ab
antecessoribus Berlæi jure hæreditario Fiscaliter tenebant.Incursus hæresum, forefacturæ, commissa, pœnæ
Fiscales et publicationes bonorum.... ad nos et episcopum communiter
pertinebunt.fisci Servitiumdicitur, quod scilicet a fiscalinis seu qui
fiscoaut prædio deserviebant, debebatur. Capitul. lib. 6. cap. 108 :
Et
ipse Officio Fisci servire cogatur. Ibid. cap. 99 : Aut ipse in Servitio
Fisco nostro serviturus semper societur.Et in Comitatu prædicto Empuriense
ipsum alaudem quem dicunt Uliano cum terminis et adjacentiis suis et cum Servitio
Fiscale, et Ecclesias quæ ibi sunt fundatæ, etc.Fisco, seu prædio Principis deserviebant, erantque ei quodammodo addicti. Gloss. Saxon. post Leges Henrici I. :
Servis Fiscalinis, in Lege Longob. lib. 1. tit. 9. § 30.
Litisæquiparantur in lib. 3. tit. 20. In Capitul. Caroli M. lib. 3. cap. 16 :
De liberis hominibus uxores Fiscalinas regias habentibus. Acta Episcopor.
Cenoman. pag. 297 : Curiam antecessorum Episcoporum, quam Colonias vocant,
Fiscalinorum admodum plenam,... dedit Fulconi Andegavorum Comiti. Adde Aimoinum
lib. 3. Hist. cap. 56. et Rhenanum lib. 2. Rerum German. pag. 94.Servi Fiscalesappellantur. Tales reipsa exstitisse multa probant, ac 1°. quidem libertate caruisse diserte dicitur in Capitul. 3. Dagoberti tit. 6 :
Si minores personæ sunt quæ se inlicita conjunctione
polluerunt, careant libertate, Servis Fiscalibus adgregentur. Et in Capitul. 1.
Caroli M. cap. 4 : Et ut nemo fugitivos Fiscales suos, qui se injuste et cum fraude
liberos dicunt, celare neque abstrahere cum perjurio vel alio ingenio præsumat.
2° Si quid peccant, ictibus vapulant ; quæ servorum pœna est. Capitul. ann. 829. tit. 2 :
Si vero servi ecclesiastici aut Fiscalini nostri aut Comitum aut vassallorum
nostrorum hoc facere præsumpserint (denarium merum rejicere) sexaginta
ictibus vapulant. 3°. Si quando liberi homines uxores fiscalinas, aut feminæ
liberæ homines fiscalinos ducerent, lege cautum erat, adeo de servitute fiscalinorum
constabat, ne ii qui ducebant, ob ejusmodi conjunctionem, Liberorum juribus caderent.
Capitul. 2. Caroli M. cap. 22 : De liberis hominibus qui uxores Fiscalinas, et
feminis liberis quæ homines similiter Fiscalinos regios accipiunt, ut non de hæreditate
parentum, vel de causa sua quærenda, nec de testimonio pro hac re abiciantur.
4°. Ipsa distinctio exprimi videtur in Capitul. de Villis cap. 52 : Volumus ut de
Fiscalibus, vel servis nostris, sive ingenuis, qui per fiscos aut villas nostras
commanent. Et in Capitul. 5. Caroli M. cap. 15 : Ut homines Fiscalini
sive coloni, aut servi, etc.fiscalinosvel
colonosin Capitularibus nude vocatos sæpissime reperies, feudatarii, vassalli, tenentes, homines fisci erant, qui etiam, cum ad fiscum regium pertinebant,
homines regiidicebantur. Capitul. 4. Caroli M. cap. 21 :
Homo regius, id est, Fiscalinus, etc. Joachimus Vadianus lib. 2. de
Collegiis, etc. pag. 75 : Ex publicis autem servis Regii seu Fiscalini dicti
nostris quorum vectigal et usufructus ad fiscum pertinebat. Horum longe melior
conditio ; alios quippe servos ibi subditos terrasque possidebant jure proprietatis ; si
quidem ex Lege Wisigothorum lib. 5. art. 16. ipsis concessa est licentia et mancipia et
terras vendendi, modo conservis fiscalinis. Sed latius exinde patuit hæc licentia, ut liquet ex Charta Caroli III. Regis Franc. pro Monasterio Compendiensi in Tabulario ejusdem :
De fiscis quoque nostris donavimus licentiam ; ut si quis Fiscalinus de
alode suo voluerit tradere vel vendere, vel ad S. locum, vel illius loci Canonicis, ut
liberam potestatem id faciendi habeat. Adde Beslium in Pictav. pag. 365. et 368.
Quodnam vero præcipuum fuerit illorum servitium discere licet ex Capitul. lib. 5. cap.
303 : Pro nimia reclamatione quæ ad nos venit de hominibus ecclesiasticis seu
Fiscalinis, qui non erant adjurnati quando in Cinomannico pago fuimus, visum est nobis
una cum consultu fidelium nostrorum statuere ut quicumque de prædictis hominibus quartam
facti tenet, cum suis animalibus seniori suo pleniter unum diem cum suo aratro in campo
dominico aret, et postea nullum servitium ei manuale in ipsa hebdomada a seniore suo
requiratur.In pago Prisgaudi Nuningavilla, cum suis appenditiis,..... mancipiis,
servis et ancillis, colonis et Fiscaliciis, tam de equestre quam pedestre ordine, banno,
etc.
Fiscalinis, Alsat. Diplom. num. 101.
Fiscales, in laudata Lotharii Charta.
Ficalesedidit
Laguillein Hist. Alsat. pag. 4.
Fiscalini. Capitulare de Villis cap. 52 :
De Fiscalibus
vel servis nostris, sive ingenuis, qui per fiscos aut villas nostras commanent.Fiscalini, in Capitul. ad Leg. Salicam ; sequioribus vero sæculis, vassalli, interdum
tenentes, qui
homines fiscidicuntur apud Eckeardum Juniorem de Casib. S. Galli cap. 1. pag. 43. et mox :
Nam victimas et
cætera, quæ libebat sponte nolentibus dare Fiscalibus, vi quidem auferebant.
Tabular. S. Dionysii de Capella in Biturigib. Ch. 27 : Ut quidquid omnes Fiscales
mei eis dare voluerint Monachi, perpetuo habeant. Et Ch. 30 : Dimisi
omnes Ecclesias, quas hactenus ego et Fiscales mei injuste possidebamus : si vero
Fiscales mei facere noluerint, quod ego facio, pro certo sciant, quod ego non ero eis
ulterius nec testis, nec defensor, nec adjutor.De terris vero vel
vineis, quas pro eodem tributo quicumque supradictorum curam publicam agentium vobis
privatis vel Fiscalibus Populis abstulit, etc. Ibidem pag. 705. in Confirmatione
ejusdem Flavii pro Concil. Tolet. XIII. : Sancitum est, ut omne tributorum
(l. tributum) præteritorum annorum usque in anno primo regni nostri quod
in privatis sive in Fiscalibus populis relucet, absolutionis perpetuæ debeat sanctione
laxari.In causis in quibus ex officio procedunt postquam
Fiscalis testes nominaverit, caveat susceptor ut Fiscali subministret pecunias, quibus
possit testibus ad ferendum testimonium venturis sumptus præbere competentes, idque in
actis redigatur ; tempore vero quo expensas taxabunt, faciant sibi a Fiscali rationem
reddi sumptuum erogatorum hujusmodi ; quos etiam taxent, et ex taxatione, eos Fiscalis a
reo recipiat susceptorique restituat. Specialius Fiscalisdicitur Promotor, cujus est in judicio Inquisitionis libellum accusati delicta complectentem Inquisitori judici præsentare, testes producere, etc. de quibus consulendi, qui de Inquisitione data opera scripserunt.
Fiscalini, apud Burchardum Wormaciensem in Lege familiæ :
Jus
erit familiæ, ut de weregeldo Fisgilini hominis quinque libræ ad cameram reddantur, et
duæ libræ et dimidia amicis ejus contingant. Occurrit ibi semel ac iterum.Super
quibus trina conficerentur scripta, quorum unum apud Fiscanos, aliud sub custodia viri
fide digni... maneret.Ita dumtaxat
ut eumdem locum nostræ Fiscalitatis subicem..... manu semper potestativa
possideas.Si quis gravionem ad res alienas
tollendum invitaverit, et eum legitime jachtivum aut admallatum non habuerit, qui eum
rogat, ut injuste aliquid tollat, etc. Ubi ad marginem ex alio MS. Fiscare debeat. Est igitur
Fiscareidem quod
confiscare, in fiscum proprium redigere.
Auxit ipse Abbas Fiscatis
suis solidos, fiscis fiscos superaddens et solidos. Tabularium Burguliense fol.
122 : Ecclesia ipsa de fisco meo est, me ignorante de Fiscato meo homine ipsam olim
pretio acquisistis.Ut concederemus eis
quemdam Fisculum nostrum, Blandonium nomine, qui est in pagos Leuvensi, cum capella et
pertinentiis ejus. Vide alia notione in Fisco.- FASC-.—Prop., a woven-basket; hence, a money-basket, money-bag, purse: fisci cum pecuniā: multus in arcā Fiscus, i. e. much money, Iu.—The public chest, state treasury, public revenues: quaternos HS in cistam transferam de fisco: qui fiscum sustulit.—The imperial treasury, emperor's privy purse(cf. aerarium, the public treasury), Ta., Iu.
FISCUSIn the republican period there was only one public treasury, the Aerarium populi Romani, or Aerarium Saturni, as it was called. On the establishment of the imperial power, there was a division of government between the senate as the representative of the populus and the emperor, and in consequence there was a division of the different branches of the public revenue into two departments. The treasury of the senate retained the name of Aerarium, while that of the emperor received the name of Caesaris fiscus or Fiscus. Fiscus was the large basket in which the Aerarium and great banks kept money (Lex repet. 5.67, 68; Cic. Ver. 3.8. 5, 197: cf. Mommsen, Staatsr. 2.958): in this sense it is opposed to the cista or chest in which private persons generally kept their money. Hence in the time of Augustus the word fiscus was applied to the central financial department of each branch (ratio) of imperial administration: thus we have the phrases fiscus Asiaticus (Orelli, Inscr. 2905), Gallicus (Henzen, 6651), Judaicus (Suet. Dom. 12), frumentarius (Orelli, 790), castrensis (Orelli, 2920), and so Suetonius opposes fisci in the plural to aerarium (Suet. Aug. 101); the word occurs in this sense as late as the time of Hadrian (C. I. L. 967). But the superior importance of the central imperial treasury led to the practice of appropriating the word fiscus to it. The first distinct use of fiscus in this sense is found in the writings of the younger Seneca (de Ben. 4.39, 3; 7.6, 3: cf. Juv. Sat. 4.54, res fisci est): fiscus is thus commonly opposed by Tacitus to aerarium (e. g. Tac. Ann. 2.47, 48; 6.2-Z2and 17). It is a question whether a central imperial treasury was established by Augustus, or whether it was not of later origin. Hirschfeld maintains that there is no evidence of the existence of such an institution under Augustus, but that there were only separate fisci at this time. He even thinks that there was no fiscus under Tiberius in spite of the language of Tacitus to the contrary, and attributes its establishment to Claudius. The common opinion, which we have adopted, is that the institution of a fiscus was an immediate consequence of the share in the government which Augustus undertook. It is true that the emperor's financial administration was not at first so centralised as it afterwards became, which is the explanation of the fisci ceasing in course of time to be mentioned.
The property of the fiscus was held by the emperor in his public capacity, to be employed for the benefit of the state. The law, however, made no distinction between the rights of the emperor over property intended for public uses and that which he held as a private person ( Res fiscales quasi propriae et privatae principis sunt, Ulp. Dig. 43, 8, 2.4: cf. Sen. de Ben. 7.6; Tac. Ann. 4.6, 15). Accordingly it passed with the inheritance of a deceased emperor to his heredes; and was at first administered by the emperor's freedmen and slaves, not by public officials: so, too, the emperor was under no legal duty to render an account of it, as would have been the case if it had been the property of the state. But as a matter of fact the administration of the fiscus was kept quite distinct from that of other imperial property, and was treated as public; accounts of it being published by some of the earlier emperors. Hence the res fisci are frequently opposed to the property which the emperor had acquired for his own use, either by title of inheritance (patrimonium principis) or by some other title (res privatae principis). Thus while the ownership of fiscal property was vested in the emperor, and not in the state, it was incumbent on him to make use of his rights over such property for the public good; and if his office had terminated, he might have been made responsible by law for failure of duty in this respect (cf. Tac. Ann. 13.14). In accordance with the system of personal government instituted by Augustus, the fiscus relieved the aerarium from many important public charges. At first the army and navy and the imperial provinces were its principal concern, but new burdens were gradually imposed on it, as of the city corn and water supply, of sacred and public buildings, of the banks and bed of the Tiber, the roads, bridges, and coinage (cf. Statius, 3.3). The income of the fiscus was derived from the provinces which were assigned to the emperor and from conquered territory, and especially from the land which he held in his own domain, which included Egypt. [PROVINCIA] The taxes of the senatorial provinces were also to some extent appropriated to the fiscus, and it was also augmented by contributions from the aerarium. Moreover sources of revenue were assigned to it which had previously belonged to the aerarium, as legata caduca by a constitution of Caracalla. (Ulp. Fragm. 17.2.) Gifts from Italian and provincial towns, penalties on account of frauds on the revenue, and forfeitures were also sources of its supply. The emperor frequently subsidised his treasury to a considerable extent from his own private property (cf. e. g. Tac. Ann. 15.18). The distinction between the fiscus and the aerarium became merely formal, as the republican treasury lost its independence. Augustus himself did not interfere with the constitution of the Aerarium populi Romani, but he created a special Aerarium militare to provide pensions for veterans, which was supported by the 5 per cent. succession duty (vicesima hereditatum), and the duty of 1 per cent. on sales (centesima rerum venalium). This subordinate treasury was administered by imperial officers called praefecti (Dio Cass.). Claudius was the first emperor who assumed the right of nominating an officer to the Aerarium populi. Nero, A.D. 56, appointed two praefecti aerarii Saturni. From the time of this latter emperor the distinction between the two treasuries lost its political importance, although the formal consent of the senate to grants of money out of the aerarium was probably required till the time of Diocletian (Frontinus, de Aquaed. 115). So long as the formal distinction existed, the law relating to each might be expressed by the terms jus populi and jus fisci respectively, as it is in Paulus (Sent. Rec. 5.12). From the time of Diocletian the word fiscus signified generally the treasury of the state, the emperor having concentrated in himself the sovereign power; and so the word fiscus had the same wide signification as aerarium in the republican period: accordingly the two words are sometimes used in the Corpus Juris and in earlier writings as synonymous; fiscus is, however, frequently interpolated in the Digest for aerarium. The administration of the fiscus was similar in many respects to that of the aerarium. It was conducted by imperial officers, called successively procuratores a rationibus, rationales, and comites, who had numerous assistants--adjutores a rationibus, tabellarii, &c. Hadrian first appointed its chief officers from the Equites instead of from his freedmen, according to the previous practice. The fiscus was represented throughout the empire by its procuratores, whose duties were regulated by imperial mandates. Private persons were in the habit of giving information (nuntiationes) to the fiscal officers of forfeitures and other claims due to the fiscus, in order that they might obtain a reward. Actions to which the fiscus was a party were maintained by means of its procuratores. Under Augustus such actions were tried in the ordinary way by a magistratus and a judex, like other suits of the same kind between private persons (Tac. Ann. 4.7, 15; Dio Cass.); but this subjection of the fiscus to the ordinary tribunals was not of long continuance. Tiberius in his later years began to remove fiscal causes from their cognisance, and by a senatusconsultum of Claudius jurisdiction over them was given to the imperial procuratores (Suet. Cl. 12; Tac. Ann. 12.60), though the governors of provinces also had a concurrent jurisdiction.. Each procurator probably had cognisance of the cases arising within his own department, and was competent to decide them himself, there being an appeal, however, to the emperor. Thus the consequence of this change was to exempt fiscal actions from the ordinary procedure of trial by judices, but the Emperor Nerva deprived the procuratores in Rome and Italy of their jurisdiction, and assigned it to a special praetor and judices. The office of praetor fiscalis does not seem to have been of long continuance. The fiscal procuratores had no power of inflicting fines or criminal punishments, or of taking cognisance of ordinary actions; but, as is shown by various imperial enactments and by notices of historians, they frequently paid little attention to these restrictions. Their arbitrary conduct is to be attributed, according to Mommsen, to the quasi-military position which they were allowed to maintain, soldiers being put at their disposal for the purpose of enabling them to enforce payment of taxes.
Hadrian instituted the office of advocatus or patronus fisci, whose duty was to act as counsel for the fiscus. An appointment of those who were to fill this office was made from the advocates attached to each court [ADVOCATUS]. Under Diocletian and his successors the fiscal procedure was altogether distinct from that of ordinary actions, the position of the emperor being changed. The fiscus, as the subject of certain rights, came to be legally regarded as a person, by virtue of the same fiction of law which gave a personal existence to corporations, and to the communities of cities and villages. But the fiscus on account of its relation to the emperor differed in many respects from other persons existing by fiction of law; and as an instance, it was never under any incapacity as to taking an hereditas, which, for a long time, was the case with corporations for the reason given by Ulpian. [COLLEGIUM]
The fiscus was privileged in various ways. Thus the rule applicable to the aerarium, that the time of usucapion or prescription did not run against it, was extended to the fiscus, and the claims of the fiscus had priority over those of other creditors. It was favoured, too, in being an exclusive right of acquiring certain things, and otherwise. The various ways in which property was acquired by the fiscus are enumerated in the Digest (Dig. 49, 14, 1), many of which may be arranged under penalties and forfeitures. Thus, if a man was led to commit suicide, in consequence of having done some criminal act (flagitium), or if a man made counterfeit coin, his property was forfeited to the fiscus. Treasure trove (thesaurus) which was found in certain places was also subject to a claim on the part of the fiscus. (Dig. 49, 15; Cod. 10, 1; Cod. Theod. 10, 1; Paul. Sent. Rec. 5.12; Fragm. veteris Jurisc.de jure Fisca, ap. Savigny, System, vol. ii.; Mommsen, Staatsr. 2.2, p. 957 ff., from which much of the information in the above article has been taken; Hirschfeld, Untersuchungen; Heimbach, art. Fiscus in Weiske's Rechtslexicon.)
[G.L] [E.A.W]The emperor's private purse, as distinguished from the public treasury (aerarium). It was instituted by Augustus, and was under the exclusive control of the emperor. The chief sources from which it was replenished were the entire revenues of the imperial provinces, the produce of unclaimed estates, and of confiscations. The main items of fiscal expenditure were the army, the fleet, and war material, the salaries of officials, the provision of corn for Rome, postal communication, and the public buildings. For the officials who administered the fiscus, see procurator; see also aerarium.