lar

lar [CL] 1 household god (of the ancient Romans). lares, dii domestici GlC L 60. 2 home, abode, household (usu. pl.); b (w. gen. or adj. indicating possession); c (in phr. lares or larem fovere, tenere; cf. fovere 5c); d (w. ref. to church, monastery, or sim.; cf. g infra); e (w. ref. to tomb as abode of the dead); f (of animal; in quot., w. ref. to shell of oyster); g (fig.; in quot., w. ref. to ‘bosom of the church’). culmen, opes ‥ / ‥, moenia, castra, lares, / ‥ / ‥ liquit amore Dei (Epitaph.) Bede HE V 7 p. 293; quaerentes ‥ / divitias, sedem sibimet, lucrumque laremque Alcuin SS Ebor 37; erat ‥ ejus provincie incola femina, cui non inops substantia familiares lares impleverat W. Malm. Wulfst. II 4 p. 27; fertilitas laribus si prevalet hec comitari, / hospitio poterunt venientes letificari D. Bec. 2234.  b paternorum penatibus larum H. Los. Ep. 29 (v. exhereditas); puellam intra lares suos receptam filie loco habuit W. Malm. GR II 139 p. 155; intra patrios lares Ord. Vit. V 10 p. 380 (opp. ib.: in exilio); lares egrorum et debilium ‥ beneficiis visitabat [sim. V. Edm. Rich P 1806C] J. Sal. Thom. 11 p. 307; nocte profunda de loco potationis proprios lares propriumque cubile repetens Ad. Eyns. Visio 21 p. 317; mors lares omnium furtim ingreditur Walt. Wimb. Sim. 184.  c jejunia continuans lares fovit et custodit Ord. Vit. VI 3 p. 11; 1281 etc. (v. fovere 5c); 1439 non sunt ultra numerum xliiij hospitum sive lares fovencium in villa illa Pat 444 m. 11d.; p1524 sexaginta honestos pauperes focum domum et larem in civitate Glasguensi tenentes Reg. Glasg. 540.  d [Petrus] abbas egregius primus laris extitit hujus R. Cant. Poems 29. 50; ad virgineos [sc. S. Werburgae] ~es Lucian Chester 59.  e revixit a funere et prodiit ‥ a sepulcrali lare J. Furness Kentig. 7 p. 174; corpus [Christi] ‥ / ‥ / in saxosi laris / specu deici J. Howd. Sal. 42. 5.  f cancer ‥ lapidem inter testas ostrei projicit ‥; sicque fit preda alterius pisciculus qui in lare recluso tutius latuisset Neckam NR I 36 p. 149.  g 1237 ad profugandum a laribus ecclesie putridum illud turpitudinis libidinose contagium Conc. Syn. 252. 3 a house (considered as building rather than residence). b (interior of) building. a domus vel lar, hus Ælf. Gl. 124. 14; largus ‥ hinc ‥ dicitur hic lar, -ris, pro domo, quod etiam pro igne dicitur, unde in antiquo proverbio dicitur ‘vidi larem in laribus’ Osb. Glouc. Deriv. 320; in lare quid sonuit? mihi fit pruritus in aure Babio 81.  b universum larem, tam chori quam transversarum capellarium, ecclesie, ‥ ac eciam inferius capitulum pavimentis ‥ complanavit Fordun Cont. VI 57 p. 375; larem dormitorii per lateres et alia pavimenta perpulchre ‥ perfecerunt Ib. p. 376. 4 a (also pl.) (domestic or other) fire, flame. b (destructive) fire, conflagration. c ‘fire’, light (of star). d (fig.) fire (of passion). a praeses ‥ in luxum labescit, ut cera ante larem liquescit [cf. Verg. Buc. 8. 82: igni] Aldh. VirgP 50 p. 305; ceu laris accensi crepitant incendia flammis Id. VirgV 2620; tum laribus torrent epulas Bede CuthbV 286; larem, ignem GlC L 61; 10‥ laribus, fyrum; larem, fyr WW; medium fornacis intrat ‥, carbones ‥ proicit ‥, lares aptat et intromittendis panibus temperat Ord. Vit. VI 3 p. 11; Osb. Glouc. Deriv. 320 (v. 3a supra).  b Aldh. VirgP 32 (v. ita 15b); en lare torrenti testis conflagrat iniquus Id. VirgV 950; incubuit precibus, ventosque laresque retorquens / voce pericla fugat Bede CuthbV 335.  c veluti ‥ / astra Olimpi ‥ / ardui orbi vegeto / larem librant lucifluam [sic] (Æthelwald) Carm. Aldh. 4. 19.  d corpus perspicuis castum purgabat in undis, / ingeniti fervore laris ne corruat ustum Frith. 566.