litteralis

littĕrālis (lītĕr-), e, adj. [littera],

• of or belonging to letters or writing (post-class.): commercium, epistolary correspondence, Symm. Ep. 4, 52: lectio, the reading of books, Cael. Aur. Tard. 1, 5: grammatica litteralis dicta, quod a litteris incipiat, Diom. p. 414 P.

litterālis, e (littera), zu den Buchstaben-, zum Schreiben gehörig, (eadem) vox et litteralis vel scriptilis appellatur, quia litteris comprehendi potest, Diom.: grammatice idcirco litteralis est dicta, quod a litteris incipiat, Diom.: litt. lectio, Bücherlesen, Cael. Aur.: litt. commercium, brieflicher Verkehr, Symm.

litteralis, literalis [LL] 1 concerned with letters or writing. tirocinium rudimentorum in scholis egit ~teralibus et librorum mella ‥ avidis medullis indidit W. Malm. GR V prol.; grama ‥ ~teralis eo quod litteras docet J. Sal. Met. 840B (v. gramma 1). 2 used for writing. pinxerunt soles ‥ in pellibus ~eralibus, ne res tam insolita a memoriis hominum laberetur M. Par. Maj. III 242n. 3. 3 written, in writing, conveyed by letter. b (lingua litteralis) written language (i. e. Latin). 801 pariter lusimus ~terali tessera Alcuin Ep. 215; 1054 quicunque ‥ quiddam suarum facultatum cuilibet loco sanctorum pro anime sue remedio donaverit, exinde ~terale testamentum nobilium personarum corroborationibus assignatum faciat CartINorm. p. 185; si saltem ~terali visitatione animos nostros pascamus Anselm (Ep. Anselm. 259) IV 172; ~terali memorie, non satis vocibus credens, mandari jussit Adel. ED 17; allocutionis jucunde juge desiderium ‥ presencia ~teralis sicut valet supplere curat Ad. Marsh Ep. 37; 1336 informacione ‥ ~erali Lit. Cant. II 134; 1345 tam verbalis quam ~teralis relacio (v. fidedignus 1b).  b 1284 in lingue ~eralis eloquio Peckham Ep. 589 p. 813. 4 of or concerned with letters, epistolary. est dictamen ~teralis editio Garl. PP 98 (v. dictamen 1b). 5 of or concerned with literature, literary. a796 laeto legebam animo, intellegens in eis vestrae vitae prosperitatem et ~teralis exercitii studium, ex quo dictantis eloquentia claruit Alcuin Ep. 34; filos ~teralis disciplinae Chr. Rams. lxi; ~erali eum scientia ‥ imbuendum Osb. V. Elph. 123; J. Cornw. Merl. pref. (v. exsculpere 1c); [nos] a teneris annis educavit ecclesia Walthamiensis liij annis et in gremio suo ~eralibus instruxit disciplinis Found. Waltham 11; ~teralis eruditionis appetitor Gir. RG II 2; s1235 monachi Rofenses elegerunt magistrum Ricardum de Wendene, virum in literali [v. l. liberali] sciencia eruditum M. Par. Maj. III 306; pecunia michi missa ‥ ad studium ~terale est expensa Dictamen 380; 1431 questiones ‥ ~erales (v. elongare 4e). 6 literal. quod illi omnem veteris instrumenti scripturam in qua ~eralem possunt sensum invenire, ad literam semper accipiunt, nisi manifestum Christo perhibeat testimonium (Bart. Exon.) P. Cornw. Disp. 148; objeccio ‥ quod mandatum de custodia sabati et consimilia essent solum litteraliter intelligenda, quia ~teralis sensus est per illa verba evidentissime significatus Gros. Cess. Leg. I 10. 1; virgo ‥ / cujus glosa facit nudum / quod velatum erat dudum / literali cortice Walt. Wimb. Virgo 3; preter sensum ~eralem potest vox significare tres alios sensus, sc. allegoricum, tropologicum et anagogicum Bacon CSTheol. 51; Duns Ord. I 98 (v. historicus 3a); secundum quosdam verus intellectus ~teralis multarum prophetiarum ‥ non potest sciri, nisi per revelationem novam Ockham Dial. 811; Wycl. Ente 109 (v. discentia); nunc autem solam ~teralem annotacionem tangens Capgr. Hen. 14. 7 learned. virum ~teralem, liberalem, et dapsilem Reg. Whet. I 5. 8 (as sb. n. pl.) secular matters. objicientibus eidem aliquibus quod nequaquam in ~teralibus vexerit cathedraliter Ad. Marsh Ep. 188.

littĕrālis, e (littera), de lettres, formé de lettres : Prisc. || qui a rapport aux lettres [caractères] : Diom. 414 || épistolaire : Symm. Ep. 4, 52 || de livres : litteralis lectio C. Aur. Chron. 1, 5, la lecture.