monetarius

mŏnētārĭus, a, um, adj. [moneta],

• of or belonging to the mint: FAMILIA, Inscr. Orell. 3226.—Hence, subst.: mŏnētārĭus, i, m., a master of the mint, Inscr. Mur. 968, 5: monetarii, minters, coiners (post-class.), Aur. Vict. Epit. Eutr. 35; Eutr. 9, 14; Vop. Aur. 38.

monētārius, a, um (moneta), zur Münze gehörig, Münz-, familia, die Münzarbeiter einer Münze, Corp. inscr. Lat. 6, 298. – subst., monētarius, iī, m., der Münzarbeiter, Münzer, Corp. inscr. Lat. 6, 2476*: im Plur. oft bei Aur. Vict., Eutr. u.a.

monetarius [CL] 1 (as adj.) of a moneyer, of a mint. 1091 extra domos ~ias (v. 1 domus 15b); 1306 falsor monete cum instrumentis ~iis [Cart. Glam.: monetarii] captus (Swansea) BBC 192 (= Cart. Glam. III 991). 2 (as sb. m.) moneyer, operator of a mint; b (as banker or moneychanger); c (as itinerant official or judge of monetary offence). 1084 vj libras reddidit pro me Theodrico ~io, pro dimidia terra quam tenebat Reg. Malm. I 328; ~ius habet unam [hagam] quietam quamdiu facit monetam (Berks) DB I 56rb; c1096 Dial. Scac. I 3F (v. falsarius 2a); si quis captus fuerit, sive ~ius sive alius, cum falsa moneta (Ch. Hen. I) GAS 522; ementulati sunt ~ii Diceto Chr. I 244; 1199 sciatis nos concessisse civibus ‥ exceptis monatariis et ministris nostris ‥ RChart 20b; ipsi ~ii apponent cuilibet libre vj d. de cupro ‥; de quibus vj d. ipsi ~ii dabunt operariis novam monetam fabricantibus iij d. RBExch 984; 1321 concessit eisdem custodibus, operariis, ~iis, et ministri[s] supradictis quod ‥ sint quieti de omnimodis tallagiis PQW 469a; 1465 computum ‥ monitarii (v. monetare 1b).  b est susceptus a quodam trapezeta ‥. paulo ante ~ius idem perdiderat cultellum ingentem Lantfr. Swith. 2; contra trapezetas quos vulgo ~ios vocant W. Malm. GR V 399; 1218 (v. cambium 2c); 1271 R. le S., nuper ~ius cambii archiepiscopatus Cantuarie Cl 371; publicanos, i.~e. ~ios curam habentes de tributis (Wycl.) MS Nationalbibliothek Vienna 1342 f. 1v; ubi ~ii illius terre monetam ‥ posuerant pro tutela Wals. HA I 265.  c 1200 nullus eorum debet placitare extra muros civitatis exceptis ~iis et ministris suis SelPlCrown 39; 1233 de ~iis et ministris cambiorum Land’ et Cantuarie. convocatis ‥ omnibus ~iis, assaiatoribus, custodibus, operariis, et aliis ministris de cambiis regis Lond’ et C. per visum ‥ illorum provideat quod tot et tales operarii sint in predictis cambiis qui sufficiant ad operationes regis faciendas Cl 230; 1248 videatis quod omnes predicti, tam ~ii quam custodes et assaiatores, tales sint quod pro eis possitis et velitis, tam de officio monete nostre, ibidem bene tractande quam de pecunia que eis liberabitur et eciam de proficuo ejusdem Cl 107; 1279 habere potuit placita in curia sua de ~iis et judicia eorundem PQW 198a; cognoscere denarios veros a falsis ‥ ad ~ios ‥ pertinere dinoscitur Ockham Dial. 404. 3 (as sb. f. or n.) mint. 972 unum ~ium in Stawmford in perpetuam libertatem concedimus CS 1258; a moneo ‥ hic monetarius, -rii, et hoc ~ium, -rii, i. locus monete Osb. Glouc. Deriv. 353; monetorium ‥ locus monete Ib. 364; Turkilus Hoche dedit sancto Petro Colingeham et ~ium in Stanford et terram [ibidem] ex ista parte aque H. Albus 70; 1205 exeat a ~ia nostra j penipeis Pat 54b; nos concessisse ‥ quod ~ia nostra et escambium nostrum monete nostre inperpetuum sit in civitate nostra Wintonie (Winchester) BBC 100; 1218 in officio ~ie nostre (v. cambium 2c); 1235 concessimus ‥ cuneum illum ~ie nostre Cantuar’ quem Thomas de Valencen’ ‥ tenuit KR Mem 14 m. 5; item dedit ‥ ~ium sive cuneum infra burgum sancti Edmundi (Edm.) NLA II 608.

mŏnētārĭus, a, um, de monnaie, relatif à lʼargent : CIL 6, 298 || -tārĭus, ĭī, m. , monnayeur, ouvrier qui fabrique la monnaie de lʼÉtat : Eutr. 9, 14 ; Vop. Aur. 38.