pallium
pallium, a cover, coverlet
Could not find pallioque in Logeion dictionaries.
pallioque neuter dative singular, neuter ablative singular of pallium
- I In gen.
- a A coverlet: et gravius justo pallia pondus habent, Ov. H. 21, 170: onerosa pallia jactat, Juv. 6, 236: tunc queror in toto non sidere pallia lecto, Prop. 5, 3, 31; Suet. Ner. 84.—
- b A pall: arrepto pallio retexi corpora, Ap. Met. 3, 9, 19; id. Flor. p. 342, 27.—
- c A curtain: quae festis suspendam pallia portis? Prud. adv. Symm. 2, 726.—
- II In partic., a Greek cloak or mantle, esp. as the dress of the Grecian philosophers. The Romans were accustomed to wear it only when they resided among Greeks. It was also the dress of the hetaerae, both Greek and Roman, Plaut. Mil. 3, 1, 93 (688); Ov. Am. 1, 4, 50; id. A. A. 1, 153: pallium in collum conicere (as was customary with persons about to exert themselves), Plaut. Capt. 4, 1, 12 (779): soleas mihi late: pallium inice in me huc, id. Truc. 2, 5, 26 (473); id. Capt. 4, 2, 8 (788): umerum pallio onerare, Ter. Phorm. 844: cum iste cum pallio purpureo talarique tunicā versaretur in conviviis muliebribus, Cic. Verr. 2, 5, 13, § 31: consularis homo soccos habuit et pallium, id. Rab. Post. 10, 27: amica corpus ejus texit suo pallio, id. Div. 2, 69, 143: cum pallio et crepidis inambulare in gymnasio, Liv. 29, 19: togam veteres ad calceos usque demittebant ut Graeci pallium, Quint. 11, 3, 143.—Fig.: solos esse Atticos credunt quādam eloquentiae frugalitate contentos, ac semper manum intra pallium continentis, speaking with calmness and reserve, Quint. 12, 10, 21; cf. id. 11, 3, 138.—Plur. for sing., Ov. A. A. 1, 153.—Prov.: tunica propior pallio est, the shirt is nearer than the coat, Plaut. Trin. 5, 2, 30 (1154): a togā ad pallium, of sinking from a high to a lower rank, Tert. Pall. 5.—
- B Transf.
- 1 The toga, and, in gen., an upper garment of any kind, Mart. 3, 63, 10; 8, 59, 9; 11, 16, 5; 11, 23, 12.—
- 2 Since the pallium was the philosopher's cloak, a philosophic career or habit: ad pallium reverti, Amm.25, 4, 4.
lineam ‥ quam habemus quando missas facimus in modum ~ii
purpureo induta ~io
modo ~ii laicorum(v.
ne scrutator majestatis opprimatur a gloria etiam vultum suum operit [sc. Elias ] ~io
dedit ‥ unam capam et unum ~ium et unam tunicam et unam supertunicam
unam bonam robam viz. tunicam, supertunicam, et ~ium cum penula de bissis ‥
adveniunt boni cives ‥ cum aureis ~eis longis
hoc ~ium, A.mantylle
~ium lineum subtile quo se puellae cooperiunt et meretrices maxime
inclina ‥ oculos ‥ ad benedicendam hanc viduitatis vestem ‥ . post haec imponis viduae ~ium
robbavit ei iij marcas et duo ~ia uxoris sue
de roberia ‥ j palii
domina ‥ ~ium purpureum quo induta fuerat expandit
~io rejecto sola camisia vestita
de garderoba regis faciant habere uxori B. le Bigot unam robam integram, viz. tunicam, supertunicam, ~ium, et capam cum pellura
accipe, puella, ~ium sive vestimentum
ut sacrificii caelestis sedem purpurea ac si coagulati cruoris ~ia attingerent
nec †radiebat rutulus [(l. radiabat rutilus ] / sicut solebat, Sirius, / quia nobis nigerrima / abscondunt polos pallia
celo demissa columna lucifera, denseque noctis dirumpens ~ia
te [sc. judicem terribilem ] ~io zeli amictum quasi ad ulciscendum
tunc [virgo ] sumat nos sub pallio / tegatque precum precio
ut sacre laudis pallio me decores
veris ‥ temperies que tam pratis tam pascuis ‥ ~ia polymitarie tunicacionis adaptare solet
exui ~ium falsitatis et nudatus sum tunica iniquitatis
licet propter alia, que pertinaciter sine omni ~io asserit, possit eum inter hereticos computare
jubent ne sublato ~io aperte tradantur
utile tamen tibi erit, cum ipsum sophisma quod te sub ~io verae rationis fallit, in sua fallacia nudum conspicies
quippe comperto, quod diabolus sub illo simulationis lateret ~io ‥ in certamen animatur
vicia ‥ latencia sub ~o virtutum
sub dissimulationis vestre ~io(v.
que [sc. verba ] sub ficte consolacionis ~io ‥ composita sunt
accipe ~ium quattuor initiis formatum, per quod intelligas quattuor mundi partes divine potestati esse subjectas
super extensum tapetum regalibus ornamentis expositis, sc. ~io quadrangulo auro texto, tunica, sandaliis, armillis, ense ‥ sceptro et corona rex indutus est
~ium regale(v.
de ~ii exactione quod sibi rex Ricardus ab ecclesia Lincolniensi asserebat deberi
palliata sc. sub pretextu regalis ~ii ambitione pontificali
deinde ~io regali induetur, quod quidem ~ium quadrum est et aquilis aureis per totum contextum
misit papa Gregorius ~ium Brittaniam Augustino jam facto episcopo
tibi sacri ~ei direximus munus quod beati Petri apostoli auctoritate suscipiens induaris(
Romam ivit ‥ et ‥ unum ‥ ~ium de altare Romano more accepit, alterum verum ‥ cum quo missam celebrare solebat Alexander ei papa ‥ porrexit
~io tamen nunquam est insignitus quod principale ac mysticum archipraesulatus insigne manus Romani pontificis ‥ ei denegavit ut minus idoneo
cum Romam profectus fuisset ut ~ium a sede apostolica susciperet
nec papa ‥ Eboracensi eum ~io insignire volebat
quem ‥ Cantuariensis ~ii fibula decorabat
~eum, quod est plenitudinis ocii pontificalis insigne
cum ~eum viz. insigne plenitudinis pontificalis ocii ex parte tua fuisset ‥ postulatum ‥ ~eum ipsum de corpore Beati Petri sumptum tibi ‥ duximus destinandum
recessit navigio Paulinus ad partes Cancie, sumpto secum pallio, unde ‥ usus ~ii per annos cxxv vacavit, donec Egbertus ‥ auctoritate speciali pallium recuperavit
duas capas de ~io(v.
ubi fiunt pretiosa scindalia et samitae et alia ~ia serico contexta
dedit ‥ unam crucem optimam et pulvinar ‥ de ~eo, duas quoque pelves argenteas
dedit ‥ casulam ‥ brudatam et alias tres optimas de pauleo
casula de ~io ‥ de pretio viij s.
hic ‥ contulit iij cappas de ~io
aurea contortis flavescunt pallia filis / quae sunt altaris sacri velamina pulchra / aureus atque calix gemmis fulgescit opertus
secretarius quoque ~io et honestis pannis altare decenter parare
~ium ad magnum altare cum leonibus, et quinta cappa quam in oblatione contulit
necessaria sacramento altaris: calix ‥ altare ‥ due ~ee
decorabitur magnum altare ~io sive fronterio precioso
albas, amictus, altarium ~ias et alia ecclesiastica indumenta integre et munde conservet
pro locione ~iorum altaris
ut quos in commercium carnis ecclesie jungit auctoritas ~io velentur altaris aut alio ab ecclesia constituto
prosternant se sponsus et sponsa super gradum ante altare et cooperiantur ~io vel alio panno
processerunt omnes ad ecclesiam. rege ultimo subsequente, portantibus iiij baronibus iiij cereos accensos ante eum, et aliis iiij ~ium in iiij hastis super caput ejus
~ium etiam quoddam, quod barones Doverie et Quinque Portuum de consuetudine antiqua in coronatione regis habuerunt ‥
hec oratio ‥ dicatur super nubentes sub ~io prosternentes
in stallo principali carpetis et pannis aureis substrato sub ~io aureo in dextera parte chori
pallia suspendit parietibus, atque lucernas / addidit ut fieret lumen in aede sacrum
ecclesiam ‥ aeditui ornaverunt cortinis et ~eis
in aula ‥ xij tepete cum totidem lintheaminibus, ‥ j ~ium de Hibernia
†palearibus [? l. paleis ],deadraegelum
abbatem ‥ assurgentem ‥ et a se ~ium projicientem ac residentem
corpus feretro imponatur et ~io cooperiatur
in sindone munda prius involvitur, deinde in ~io precioso collocatur
super sepulchrum ~ium misit versicoloribus figuris pavonum ‥ intextum
~ium quo sacratissima membra fuerant involuta pristinam venustatem et integritatem reservasse conspiciunt
~ium ad ponendum super feretrum mortuorum
unum ~ium donatum ad tegendum feretrum
- 1. (Griekse) mantel, ruim overkleed; ➤ sprw.: tunica propior -o (Plaut.) het hemd is nader dan de rok; a toga ad -um (in de betekenis: verlies van rang); -um in collum conicere;
- 2. (poët.; postklass.) omhulsel, bedekking; sprei;
- 3. (Mel.) (a) mantel die tijdens de kroning gedragen wordt; (b) schouderband v.h. ornaat v.d. paus en aartsbisschop.
In viris autem Pallii extrinsecus habitus, et ipse
quadrangulus, ab utroque laterum regestus, et cervicibus circumstrictus, in fibulæ morsu
humeris acquiescebat. Infra, de quatuor pallii angulis : Omnis
liberalitas studiorum, quatuor meis angulis tegitur. Nec uno loco Christianorum
fuisse proprium innuit, illudque describit ; hinc apud eumdem de toga ad Palliumtransire ; cum
toga, Gentilium fuerit : tametsi in controversiam cadat, an Christiani ab Ethnicis vestitu diversi fuerint, quod fuse disputat Baronius anno 197. Utcumque sit, Tertullianeum istud Pallium, ex iis fuit, quæ
Gloriosissimus Carolus ad nocturnas laudes pendulo et profundissimo Pallio,
(cujus jam usus et nomen recessit) utebatur. Cap. 36 : Nocturnum atque
pendulum Augusti Pallium adhuc nos retrahit. Ultimus habitus eorum erat Pallium canum,
vel saphirinum quadrangulum, duplex, sic formatum, ut cum imponeretur humeris, ante et
retro pedes tegeret, de lateribus vero vix genua contegeret. Quod quidem pallii
genus etiamnumΟἱ μὲν μοναχοὶ
στολιζόμενοι ἐπὶ τοῦ ἀριστεροῦ ἀναβάλλονται ὤμου, γυμνοῦντες ὅλον τὸ εὐώνυμον μέρος. οἱ
δὲ φοροῦντες κοσμικοὶ τὰς χλανίδας τὸ δεξιὸν μέρος τοῦ σώματος τοῖς πᾶσι φανερὸν
κατεστῶσιν. Quod vero PalliumSangallensis,
Sagumvocat Eginhardus, ubi de Carolo M. :
Sago Veneto amictus, et gladio semper accinctus,
etc. Infra : In festivitatibus veste auro texta, et calciamentis
gemmatis, et fibula aurea Sagum astringente, diademate quoque ex auro et gemmis ornatus,
incedebat. Sed in primis observationem exigit, quod idem Sangallensis scribit,
saphyrinicoloris fuisse, id est cærulei, quale est hodie Regum Franciæ liliis distinctum :
ut inde discant Heraldicæ artis magistri, unde hic color in armorum regiorum insignibus
manarit. Ejusdem etiam formæ fuit Regum Anglicorum Pallium : sic enim describitur a Thoma
Walsinghamo, ubi de coronatione Ricardi II. Regis Angliæ pag. 196 : Postea induit
eum Archiepiscopus regali pallio, ita dicens : Accipe Pallium quatuor nuntiis formatum,
per quod intelligas quatuor mundi partes divinæ potestati esse subjectas, nec quemquam
feliciter posse regnare in terris, nisi cui potestas regnandi fuerit collata de
cælis. Scribit Dionysius Halicarnassæus lib. 3. χιτῶνά τε πορφυροῦν, χρυσόσημον, καὶ περιβόλαιον πορφυροῦν, ποικίλον, οἷα
Λυδῶν τε καὶ Περσῶν ἐφόρουν οἱ Βασιλεῖς, πλὴν οὐ τετράγωνόν γε τῷ σχήματι, καθάπερ
ἐκεῖνα ἠν, ἀλλ᾽ ἡμικύκλιον. Vide Dissertationem 5. ad Joinvillam pag. 158.
Utebantur etiam Judæi palliis quadrangulis. Petrus Comestor in Histor. Eccles. cap. 19.
Numeror. : Quadratis tunc Judæi utebantur Palliis, et adhuc in angulis vestis
quadratæ in Synagogis suis habent fimbrias hyacinthinas ob recordationem legis datæ de
cœlo.Duplexappellatum vult
la Colombierein Theatro honoris pag. 572. quod ipsi pallio aliud palliolum assutum erat. Haud scio an non potius ob attextam pallio pretiosam pellem, Gall.
Cerea si pendet lumbis, et trita lacerna,
Dimidiaque nates Gallica Palla tegit.
De
vestimentis vero ecclesiasticis largitus est Pallia, quæ dicuntur fundata, tria.
Vide Fundatus 2.Cappa, vulgo
Adspiciebat, et ecce vir venerabilis canitie decoratus,
stolaque splendida indutus, super quam Pallio pluviali utebatur, Episcoporum more
ferulam manu ferebat. Est etiamPaille roé. Gesta Gaufridi Episc. Cenoman. tom. 3. Analect. pag. 390 :
Dedit etiam in primo reditu de Roma samitum, de quo fecimus
duas capas ; alia vice rediens unum Pallium rotatum.Palliatum et
pallidum, et recisis comarum fluentium jubis ad cutem tonsum videre tam infelix ille
populus, quam infidelis sine convicio atque execratione vix poterat. Idem lib.
4. ad Eccl. Cathol. : Licet religionem vestibus simules, licet fidem cingulo
asseras, licet sanctitatem Pallio mentiaris, non credis omnino, non credis.
Concilium Aurelian. I. can. 21 : Monachus, si in Monasterio conversus, vel Pallium
comprobatus fuerit accepisse, et postea uxori fuerit sociatus, etc.
Palliatas ordodicuntur monachi. Vide supra.
Post hæc imponas puellæ Pallium, et dicas,
Accipe, puella, Pallium, quod perferas sine macula ante tribunal Christi, etc.
Ita in Missali Franc. vet. pag. 412. Concil. Tolet. X. can. de viduis : Ut autem
nihil devocetur in dubium, Pallio purpurei vel nigri coloris caput contegat ab initio
susceptæ religionis. Vita S. Aldegundis Abbatissæ Melbodiensis cap. 4 :
Nimio vapore fidei accensa, a Pontifice B. Audeberto consecratum Pallium accepit,
seque in monasterio... retrudi præcepit. Collectio Canonum Hibern. lib. 43. cap.
10 : Virgines palliatæ, id est, velatæ.Ideo nubentes post benedictionem vita (vitta) uno invicem vinculo
copulantur, ne compagem, id est, fidem unitatis conjugalis disrumpant. Eadem vero vita
candida est, purpureoque colore permiscetur, quia candor est munditia vitæ, purpura ad
sanguinis posteritatem adhibetur, ut hoc signo et continentia, et lex continendi, ab
utrisque ad tempus admoneatur, post hoc ad reddendum debitum non negetur.
Hujusmodi nuptialis velaminis meminit Nicolaus I. PP. in Responsis ad consulta Bulgarorum
cap. 3 : Ut primum quidem in Ecclesia Domini cum oblationibus, quæ offerre debent
Deo per Sacerdotis manum, statuuntur, sicque demum benedictionem et velamen cæleste
suscipiunt ad exemplum videlicet, quod Dominus primos homines in Paradiso collocans,
benedicens eis dixit, Crescite et multiplicamini, etc... veruntamen velamen istud non
suscipit, qui ad secundas nuptias migrat. Et Joannes Sarisberiensis lib. 8.
Policrat. cap. 11 : Inolevit etiam consuetudo, ut quos in commercium carnis
Ecclesiæ jungit auctoritas, Pallio velentur altaris, aut alio ab Ecclesia constituto, ut
thorus, qui Christo conciliante construitur, sic in fide castitatis fragilitatis suæ
maculas protegat, ut totius sit probri aut coufusionis ignarus.Ille autem, adprehensa prædictæ mulieris dextra manu, circumvoluto Pallio, ut
mos nuptiarum compellit coram adstantibus conservis conjuge et prole, hilari vultu
tradidit illi (viro) in matrimonium. Eadem totidem ferme verbis
rursum leguntur ibid. pag. 497. col. 1.mettre les enfans sous le drap,
sous le poile,
Hac itaque de causa Comes Richardus Gunnorem Comitissam more Christiano sibi
copulavit, filiique, qui jam ex ea nati erant, interim dum sponsalia agerentur, cum
patre et matre Pallio cooperti sunt. Philippus Mouskesin Lothario :
Li Duc ki les enfans ama,
Gunnor adoncques espousa,
Et li fil ki ja furent grant,
Furent entre autredeus en estant,
Par dessous le Mantiel la mere
Furent fait loial cil trois frere.
Ubi observandum solo matris pallio opertos Gunnoris filios. Hujusce etiam ritus
meminit Robertus GrossetesteLincolniensis Episcopus in Ep. 13. ad Walterum Ralegium tribunalis Regii Præsidem :
Et ut seniorum relatione didici, consuetudo
etiam in hoc regno antiquitus obtenta et adprobata tales legitimos habuit et hæredes :
unde in signum legitimationis nati ante matrimonium consuerunt poni sub Pallio super
parentes eorum extento in matrimonii solemnizatione. Item Ralegius in Epistola
ad Robertum proxima : Ad confirmandam hanc legem, quod bastardus sub Pallio supra
parentes nubentes extento positus fuit bastardus, induxisti testimonium Richardi de Luce
(Justitiarii Angliæ sub Henrico II.) cujus testimonium quantam et qualem
habeat comparationem ad testimonia divinæ Scripturæ et canonicæ contrarium,
testificantia, lippis patet et tonsoribus. Subdit Seldenus, ex quo præallata ex
Roberto Lincolniensi eruimus ex ejus Dissertatione ad Fletam : Cæterum ritum eundem
ipsum sub Richardo II. quando autoritate Parlamentaria legitimi facti sunt liberi
Joannis Gandavensis Ducis Lancastriæ e Catharina uxore tertia ante matrimonium suscepti,
idque in ipsis Comitiis adhibitam alicubi me legisse memini. Vide
Legitimare, Mulier et Purificare.liberationes, quæ fiebant Officialibus regiis convivis, seu
commensalibus. Nam aliis
Pallia, aliis
Robædabantur statis anni tempestatibus, ut observatum a nobis ad Joinvillam Dissert. 5.
Droit de
manteau. Pallia Militum. Dominus Robertus de Curtiniaco pro Pallio xv. lib...
Pallia Clericorum Archiepiscopo Senonensi pro Pallio x. lib.
etc.Pallia Militum de
termino
Pentecost... Pallia Clericorum,... Robæ Valletorum et aliorum hospitii.
De suis vadiis et Palliis assignentur et
solvantur, in Statuto Johannis Reg. ann. 1361. tom. 3. Ordinat. pag.
483.Wadia et Palia, in Statuto Caroli V. Reg. Franc. ann. 1368. pro Officialibus Parlamenti. Vide, quæ ibi observamus.
Cumque Marchio se de hoc alicujus licet frivolæ Pallio
rationis excusaret, etc. Epist. Concil. Pisani ad Benedictum PP. ann. 1409. tom.
3. Concil. Hispan. pag. 642 : Hæc enim convocatio ad locum et terminum ante dictos
nullo valet colore difficultatis impediri, seu quocumque conficto Pallio differri,
declinari seu mutari. Vide Palliatio.Palla. Victor Uticensis lib. 1. de Persecut. Vandalica pag. 8 :
De Palliis altaris, pro nefas ! camisias sibi et femoralia faciebat.
Alcuinus Poemate 3 :
Plurima Basilicæ sunt ornamenta recentis,
Aurea contortis flavescunt Pallia villis,
Quæ sunt altaris sacri velamina pulchra.
Et Poem. 66 :
Pallia suspendit parietibus, atque lucernas
Addidit, etc.
Helgaudus in Roberto Rege Franc. : Dedit etiam et Pallia tria pretiosa in
ornatu Ecclesiæ, etc. Rupertus lib. 2. de Divin. offic. cap. 23 : Pallia,
quæ solenniter appenduntur templi parietibus. Chronicon S. Vincentii de Vulturno
lib. 2 : Per singulas denique columnas Palliorum cortinas pendere jussit
Regina. Hist. fundationis Monast. S. Clementis in insula Piscaria lib. 1 :
Fuerant etiam in ejus domo diversa Pallia auro et gemmis radiantia, quibus
parietes Ecclesiæ ornabantur, et fratres induebantur, quoties magna festivitas in
Ecclesia celebrabatur. Historia Episcopor. Autisiodor. cap. 50 : Dedit
Ecclesiæ Pallium ingens optimum, quod vulgo Dorsale dicitur. Gervasius
Dorobernensis in Descript. Ecclesiæ Cantuar. : In circuitu vero ad altitudinem
fornicis prædictæ via quædam facta est, qua Pallia et cortinæ possunt suspendi.
Eadmerus lib. 5. Histor. Novor. pag. 108 : Pallia valde bona quamplurima, ac
nonnulla alia decori domus Dei competentia juri Ecclesiæ perpetuo possidenda
concessit. Petrus Damian. lib. 6. Ep. 9 : S. Laurentii Monasterium a se
constructum nuper, ut dedicaretur, effecit, et duodecim ibi Pallia munificus
obtulit. Hariulfus lib. 2. cap. 10 : Insuper donavimus ibi Pallia optima
78. Lib. 3. cap. 3 : Pallia 78. vestimenta 49. viginti alia, cum Pallio
paratum unum. Chronicon S. Trudonis lib. 1. pag. 350 : Cussinos sericos
tres, Pallia 4. majora, et minora 44. item Pallium unum cum friso et margaritis.
Vide Vitam S. Willelmi Ducis cap. 21. edit. Mabillonii, Vitam S. Benedicti n. 28. edit.
ejusd. Mabillonii, Visionem Wettini Monachi num. 9. Leonem Ost. lib. 2. cap. 38. Honorium
Augustod. lib. 1. cap. 137. etc.Linostimus, quodnam fuerit ornamentum ambigitur inter eruditos. Mappulam seu
manipulumet
stolamsive orarium hac voce simul significari
manipulumesse putat Gavantus : cum Macris fratribus in Hierolex. lubentius crediderim orarium lineis staminibus et filis intextum (quod est
linostimum) intelligi debere. Vide Anastasium cum notis variorum tom. 3. pag. 81.
Olovera, id est, infecta mero vel vero conchylio seu murice, hoc est, purpura. Vide Holoverus et Oloforus.
Quælibet ars ordinet habere unum novum Pallium, pro qualibet arte, secundum
conditionem et qualitatem artis.Pallium, a pellibus, unde
fiebat : sed modo dicitur Pallium quoddam genus panni ex serico, et quilibet
mantellus. Hariulfus lib. 2. cap. 10 : Casulas de Pallio 30. fanones de
Pallio auro paratos 10. Lib. 3. cap. 3 : Fanones ad offerendum auro
parati 14. ex brandeo 3. ex Pallio 15... in sacrario ad tabulam cooperiendam vestimentum
lineum Pallio paratum. Liber ordinis S. Victoris Parisiensis MS. cap. 4 :
Casulam de Pallio non habeat. Ibidem : Absque aurifrisio et Pallio
et omnibus sericis. Vetus Charta in Hist. Monast. S. Nicolai Andegav. :
Et unam capam Pallii. Hugo de Cleeriis de Majoratu Franciæ :
Scamnum pulcherrimum fulcro Pallii, aut tapeto coopertum. Sugerius Abb.
in Ludovico VI : Ubi etiam aurum et argentum, et vasa concupiscibilia, et Pallia,
et Palliatas culcitras, et omne mobile, quod possidebat... egenis distribuens,
etc. Infra : Cappas de Pallio pretioso decem. Chronicon Trudonense
lib. 1. pag. 350 : Cappæ 33. pretiosæ de Pallio. Lib. 6. pag. 403 :
Similiter et cingulos duos, unum de nigro bonoque pallio,... alium, de Pallio
varii coloris valde bonum, etc... Cappam unam albi Pallii valde bonam, etc.
Arnoldus Lubecensis lib. 2. cap. 9 : Inde adducti sunt caballi fortissimi 30. cum
frenis argenteis et sellis optimis de Pallio et ebore compositis, quos Duci
dedit. Testamentum Riculfi Episc. Helen. ann. 915 : Roquos 4. unum
purpureum cum auro, et alium Palleum Græco,... et alios Palleos corporales quatuor,
Palleos 4. e brosdo unum,... cossino pallio uno, etc. Hugo Flaviniac. in Chron.
pag. 246 : Cum cappa una de Pallio, etc. Casulæ sine Pallio, auro et
argento, in Hist. de Exordio Ordin. Cisterc. cap. 17. Cucullæ fluxæ et Pallio ornatæ, in Vita S. Odon. Cluniac. lib. 3. cap. 1. Testamentum Guillelmi D. de Montepessulano ann. 1146 :
Donet... optima vestimenta, et unum lectum de
Pallio. Herimannus de Restaurat. S. Martini Tornacensis cap. 95 : Habeo
Pallium sericum, de quo mihi casulam vel planetam facere volo. Infra : Et
quid operis de serico facere possimus, simul inspiciamus. Fulcherius Carnot.
lib. 1. Hist. Hierosol. cap. 1 : O quam dignum erat et amœnum nobis omnibus cruces
illas cernentibus, vel sericas, vel auro textas, aut quolibet genere Pallii decoras,
quas in chlamydibus suis aut birrhis, sive tunicis peregrini... super humeros
consuebant.
Casulæ tres de
Pallio, cappæ ix. dalmatia quatuor de Pallio. Chron. Abbatiæ S.
Theofridi Calmeliac. apud Stephanot. tom. 3. Fragm. Histor. MSS. : Planetas
Sacerdotales ex serico Pallio x ... et alias de simplici Pallio
vii .palleum, pro
palliumdicebant. Glossæ antiquæ MSS. :
Dona magnifica et innumerabilia in Palleis et vasis argenteis, etc.
Anastasius in S. Zacharia P. : Pendentia vel inter columnas ex Palleis sericis
fecit. Ita fere semper in Cod. Thuano, ut monet Fabrotus ad pag. 110. 111.
Appendix MS. ad Hist. Turpini : In qua B. Romani basilica optima et pulcherrima
erat, Palleis et codicibus optimis, et crucibus argenteis, et testibus aureis
decorata. Encomium Emmæ Reginæ : Ingens allata est Palleali (f.
pallea) extento in gremio, quam ipse Rex suis manibus
imposuit. Fulbertus Carnot. Epist. 115 : Dabit vobis pro hoc negotio mille
libras denariorum, et centum Pallias . Lege palleas. Durandus lib. 1. Ration. cap. 3. num. 23 :
Ornatus Ecclesiæ consistit in cortinis, et aulæis, et
Palleis sericis et purpureis, et similibus. Et n. 24 : Altaris vero
ornatus consistit in capsis, in Palleis, in phylacteriis, etc. Chron. Trudon.
lib. 1. pag. 350 : Item pallium unum cum friso et margaritis. Item Palleas lineas
serico coopertas 10. Item Palleas lineas sine serico 98. Testamentum Arnaldi
Episc. Tolosani ann. 1159 : Cum salinis argenteis et candelabris, et omnibus meis
Palleis et cappis sericeis.
Et ego
Gotmarus episcopus dono ibidem cortina 1. Palleam ad honorem S. Mariæ... ad ipso
altare cooperiendum. Guidonis Discipl. Farf. cap. 23 : Ornent ecclesiam
hinc et inde parietes cortinis nec non Palleis.Pallium, in Monastico Anglic. tom. 1. pag. 210 :
Et duas
imagines magnas auro argentoque bene ornatas, et casulam unam per totam brudatam, et
alias tres optimas de Pauleo. Ita præferre MS. codicem monet editor. SicQui huic
ecclesiæ unum Paulium, et duas cappas sericas dedit. Occurrit præterea hæc vox
apud Anonymum de Miracul. S. Honoricæ apud Mabillon. tom. 6. Vitarum SS. Ordin. S.
Benedicti pag. 527. sed pro ipso pallio.pallio, seu ex serico. Charta Rudesindi Episcopi Dumiensis æræ 930. apud Anton.
Plumatios
digniores Paleos decem, alios subminores 8... almucellas morgones 6. fatoles. Paleos
duos, etc. Alia æræ 1062. ibid. : Nec non etiam et de lectuaria, certos
Paleos duos, vasos de argenteo 4. etc.
Et iste meminitus Bonutius dimitteret eidem omnem substantiam quam ille
defunctus supralibatus jussit distribuere pro anima sua, id sunt Palleos
xiv. de variis coloribus.Pallia 4. aurea, et 20.
sine auro, cortinæ Palleæ novem, facitergia decem, etc. Vide in
Fatoles.Factumque
est, ut nonnulli dorsa Paliosa habentes, cœperint difficultates opponere, etc.
Quo spectant primi versus Epitaphii Conradi Imper. Viennæ :
Qui vestes geritis pretiosas, qui sine fine
Non profecturas accumulatis opes,
Discite, quod paucis opibus post funera sitis
Contenti, saccus sufficit atque lapis.
Ita Paillenotione eadem usurparunt
Dessus un Paille li ont devant lui mis.
Alio loco :
Une Paille d'Andre li ont desor lui mis.
Rursum :
Buës i offre un vert Paille roez.
Idem Poeta :
Et le mantel à son col li pandi,
Riche d'orfrois, de Paille Alexandrin.
Rursum :
Bien fut vestuë d'un peliçon hermin,
Et par dessus d'un Paille Alexandrin,
A bandes d'or, mult belement li sist.
Alibi :
D'or et d'argent et de Pailles plaiéz.
MS. :
Qui donc vousist hermines et Pailes d'Orient.
Alter Poeta :
La ot maint Gonfanon de Paile Alexandrin.
Or, argent, et Pailles, sachiés tout est noiant.
Galterius Metensis in Mappa mundi MS. cap. 14 :
Envoya trés et pavellon,
Laines et Pailles riches et biaus,
Et mains autres soutiens joiaus.
MS. :
Qui portoient cendals et Pailes Effriquans.
Id est Africana pallia. Vetus Poema de Alberico Burgundo MS. :
Elle prinst Paille, et main riche Bezant.
Alibi :
S'il i trasmist maint Paille seignori.
Moult m'a doné or et argent,
Pierres et Pailes d'Orient.
MS. :
Ses chauces furent de brun Paile
Tranchiées à menue maille.
Et li donnoient
divers Pailles, et li mandoient diverses pieces d'or et d'argent, et pour le vestement
de li freres, et pour le mangier mandoient chascun jor Besant mult et Tarin, et en la
solemnelle feste honoroit lor refector de vaisselle d'or et d'argent. Statuta
MSS. Ordinis Coronæ spineæ edita a quodam Cælestino sub Carolo VI. : Et sur le cors
du defunt Chevalier esdites obseques aura un Paile de drap de soie, et au milieu une
couronne d'espines.
Percevalapud Borellum :
Si ot dedans la biere un corps,
Et lor le Paile par defors
Avoit une espée couchié.
poile, pro
paille, perperam appellatur. Gervasius Dorobernensis in Ricardo I. Rege Angliæ ann. 1194 :
Processerunt omnes ad Ecclesiam, Rege ultimo subsequente,
portantibus 4. Baronibus 4. cereos accensos ante eum, et aliis 4. Pallium in 4. hastis
super caput ejus. Joann. Villaneus lib. 12. cap. 111 : La Reina entro in
Vignone con Palio sopra capo. Matth. Villaneus lib. 1. cap. 20 :
Addestrati da Baroni sotto Palii ricchi d'oro.
Rex Fredericus... intravit Panormum per portam S. Georgii, vadens sub Pallio
usque ad palatium. Nicolaus de Jamsilla de Gestis Friderici II. Imper. apud
Murator. tom. 8. col. 505 : Itaque præordinato solemni Palleo, sub cujus
umbraculo Rex a maris litore, ubi descenderat in terram, usque ad civitatem
processurus erat ex consuetudine regiæ dignitatis, Rex sub eodem Palleo principem
secum simul procedere turbis circumquaque spectantibus voluit. Tabularium
Rothon. : Et erat Pallium super eum, quod habuerunt servitores sui in ingressu
cimiterii. D. de Maure, D. de Quebriac... portaverunt Pallium. Adde Marten.
tom. 7. Ampl. Collect. col. 901.Pal, pro
paille, seu
pallio. Monasticum Anglic. tom. 3. pag. 327 :
Alba cum apparatu de Pal, et parura, amictus de
Pal. Passim ibi.Poesleappellatur in Actis Capitul. MSS. eccl. Paris. :
La procession solennelle du Saint
Sacrement, faiste le 21. Janvier 1534. par le roy, le Poesle porté par
Mrs. le dauphin, duc d'Orleans, duc d'Angoulesme et duc de
Vandosme.Pro jure Pallii quondam
dom. Joannis Malfuison, etc. Ibid. ad ann. 1499 : Pro jure Pallii dom.
Joannis Viseux, etc. Chartul. Major. monast. pro pago Vindoc. ch. 102 :
Quo mortuo, prædicti filii ejus Guicherius atque Rodulfus portaverunt eum
tumulandum ad Majus monasterium, et in redemptionem unius tapeti, quod patri mortuo
superpositum fuerat, ut est consuetudo nobilium, dederunt ipsi filii monachis unum
campum alodi apud villam Gumbergenam. Pallia vero altaris ad hunc usum adhibere
vetat Concilium Urbicum in vet. Pœnitent. MS. ex Bibl. reg. fol. 85 : Non licet....
de velis nec de Palliis, quæ in sacrificio super altare ponuntur, corpora eorum
(mortuorum) cum ad sepeliendum vadunt, super feretrum ponere.
Vide Palla 2.paille, deducta vox
Palare, et
Paller, pro ædium parietes
palliisexornare,
Tapisser. Michael Carbonellus in Chronic. Hisp. pag. 27 :
La palau dels
marbres era ornat y Empaliat de draps de ras molt bells, etc. Monasticum Anglic.
tom. 3. pag. 330 : Unum frontale Palatum de cendalo et croceo.
Palatos quatuor lectos de media assisa, colorum rubei et
viridis, Palatos duos lectos rubei coloris, cum curtinis de media
assisa.de la FontaineArgentarii incipiens a 1. Julii ann. 1351 :
Autres parties d'une chambre à parer, Pallée de
draps d'or et de camocas. Infra : Pour dix pieces de cendaux azurez et
blans à faire courtines Paelées d'icelle chambre. Rursum : Et est à
savoir, que 12. draps d'or de deux sortes, c'est à sçavoir six ouvrées à
bestes et oiseaus sur champ azuré : les autres six ouvrez d'estranges feuillages
d'outremer sur champ blanc cendré, et 6. camocas azurez, desquels draps d'or et camocas
fu Pallée ladite chambre. Sane ex his, opinor, perspicue docemur, unde vox
pallé, in armorum seu insignium descriptionibus, originem ducat : cum certo certius videatur, ita in iis
palos, seu
paxillos, ut hactenus creditum est ac persuasum a viris Heraldicæ artis peritis. Ita insignia Regum Aragonensium
palliatasunt ex auro et rubeo, seu
Palliisaureis et coccinei coloris distincta.
Est autem Pallium de candida lana
contextum, habens circulum humeros constringentem, et duas lineas ab utraque parte,
videlicet ante et retro pendentes : a sinistris est duplex, a dextris simplex : habet
quatuor cruces purpureas, scilicet ante et retro a dextris et a sinistris. Infiguntur in
Pallio tres acus aureæ. Auctor Ceremonialis Romani lib. 1. sect. 10 :
Cura conficiendorum et conservandorum palliorum ad Subdiaconos Apostolicos
pertinet, qui ex lana munda et alba illa hoc pacto conficiunt. Sanctimoniales Monasterii
S. Agnetis, vel Religiosi qui sunt in illa Ecclesia, offerunt quotannis agnos duos albos
super altare illius Ecclesiæ in die festivitatis sanctæ Agnetis, dum in Missa solemni
cantatur Agnus Dei : qui Agni recipiuntur a duobus Canonicis Ecclesiæ Lateranensis, et
ab eis postea consignantur Subdiaconis Apostolicis, qui agnos ipsos in pascua mittunt,
quoad veniat tempus tondendi ipsos agnos opportunum. Ex his agnis lana tondetur, quæ
mixta cum alia lana alba et pariter munda reducitur in filum, ex quo Pallia hujusmodi
contexuntur latitudine digitorum trium, redacta in orbem, ita ut humeros præsulum
ambiant. A pectore et renibus particulam pendentem habet Pallium longitudinis palmi, et
in extremitatibus laminas plumbeas tenues ad parem latitudinem, et in fine orbiculatas,
nigro serico tectas, insutas supra pendentes particulas ante et post, et super humeros
utrosque. Sic confecta Pallia per Subdiaconos portant ad Basilicam Principis
Apostolorum, et per Canonicos Basilicæ ponuntur super corpora Petri et Pauli Apostolorum
sub altari majori : ubi factis ex more vigiliis illa per noctem dimittunt, deinde
restituunt Subdiaconis, qui in loco honesto ea conservant. Hinc Pallia de corpore B. Petrisumta passim dicuntur.
Vidi etiam, cum essem minister ceremoniarum, Sixtum papam IV. manibus
propriis dedisse Pallium patriarchæ CP. dom. Hieronymo Landi Veneto, tunc
archiepiscopo Cretensi, quod tamen, ut arbitror, non puto multum condecens esse, cum
traditio pallii proprie ad diaconum spectet, et ipsi Romano pontifici in sua
coronatione et consecratione nemo imponat pallium, nisi prior
diaconorum.Prior
S. Laurentii sacri palatii ponit Pallium super altare, quod ipse Prior
propria manu debet parare et statim Archidiaconus cum secundo Diacono dat in manu
Pontificis, et solus Archidiaconus dicit Pontifici : Accipe Pallium, plenitudinem
scilicet Pontificalis officii ad honorem omnipotentis Dei et gloriosissimæ Virginis ejus
Genitricis, et beatorum Apostolorum Petri et Pauli, et S. R. E. et nihil aliud.
Statimque ipse Archidiaconus cum Priore Basilicario aptat Pallium prædictum super
Pontificem, intromissis spinulis aureis tribus ante et retro, et sinistro latere, in
capite quarum sunt innixi tres hyacinthi lapides, et sic ornatus accedit Pontifex ad
altare, et ibi celebrat honorifice Missam. Jacobus Cardinalis de Coronat.
Bonifacii VIII. Papæ lib. 2 :
Pallia tunc humeris crucibus candentia nigris
Imposuit Levita rubens, quibus aurea puros
Sapphiros defixit acu.
Pallium ejus bysso candente contextum, nullis
fuisse cernitur acubus perforatum, sic ipsum circa scapulas obvolutum fuisse, non autem
confixum dignoscitur, sicut vetustissimis musivis vel picturis ostenditur. Et
cap. 84 : Pallio midiocri a dextro videlicet humero sub pectore super stomachum
circulariter deducto : deinde sursum per sinistrum humerum post tergum deposito, cujus
pars altera super eumdem humerum veniens, propria rectitudine, non per medium corporis
sed ex latere pendet. Ex quibus recte concluditur Pallium antiquum quoddam
vestimenti genus fuisse ab Omophorio Græco non multo diversum. Vide D. de Marca Concord.
lib. 6. cap. 6.bysso candente, hoc est, ex tenuissimo lino contextum scribit : hodiernum vero ex lana conficitur. Hanc mutationem tum materiæ cum formæ circa sæculum octavum accidisse existimat Ruinartius noster in Dissertatione de Pallio Archiepisc. quæ edita est tom. 2. oper. posth. Mabillonii ; unde pleraque desumta sunt, quæ eidem rei illustrandæ hic addenda judicavimus.
purpureis crucibusesse insignitas, cui adstipulatur Ruinartus in Dissert. de Pallio archiep. Olim quidem cruces purpureæ fuerunt, idque ex remotissima antiquitate arcessitur, raro nigræ ; sed postmodum nigri coloris cruces receptæ sunt. De rubeis autem illustre in primis monumentum est, quod de pallii S. Leonis Romani pontificis, cognomento Magni, reliquiis, inter ejus exuvias repertis ann. 1607. oculatus inspector literis consignavit :
Remanserat, inquit Bollandus
Apr. tom. 2. pag. 21. super humero dextro crux parva rubri coloris, quæ erat
pallii pontificalis ; item aliam crucem paulo longiorem ejusdem pallii juxta pectus in
parte dextera tenebat. In medio pectoris conspiciebatur aurea una spinula pallii infixa
planetæ ; de pallio vero nihil exstabat. Hæc refellunt, addit idem Rhodiginus,
Hugonem utramque Petri esse Cathedram, suamque quasi primogenitæ insignem
prærogativa, Pallium de altari Antiochenæ Ecclesiæ sua sibi sumsisse auctoritate :
sed postmodum eo resignato, aliud ei sumtum de corpore B. Petri, more solemni, per Priorem
Diaconorum traditum.Sancta Synodus tam in
seniori et nova Roma quam in Sede Antiochæ et Jerosolymorum priscam consuetudinem
decernit in omnibus conservari, ita ut earum Præsules universorum Metropolitanorum qui
ab ipsis promoventur, et sive per manus impositionem, sive per Pallii dationem
episcopalis dignitatis firmitatem accipiunt, habeant potestatem, videlicet ad vocandum
eos urgente necessitate ad conventum synodalem, vel etiam ad coercendum illos et
corrigendum. Cui sententiæ nihil omnino nocet exemplum Radulfi a Willelm. Tyrio
relatum ; is quippe e Latinis secundus Antiochiæ Patriarcha fuit, quos non iisdem
privilegiis potitos fuisse constat ac veteres Græcos.Rationale, concedatur. Vide Ruinart. in laudata Dissert. cap. 10. et infra Rationale.
Instanter, instantius et instantissime in Consistorio a Summo Pontifice
expetitum, ut est in Ceremoniali Romano, etc.Supplicat sanctitati vestræ Ecclesia Racusina, quatenus venerabili patri domino
B. electo ipsius ecclesiæ et de mandato sanctitatis vestræ consecrato, Pallium de beati
Petri tantum corpore sumptum, in quo plenitudo pontificalis officii, cum
archiepiscopalis nominis applicatione, confertur, concedatis, si placet ; et hoc
supplicat et petit instanter, humiliter et devote, et iterum hoc supplicat et petit
instantius.Beato vero Petro et Vicario ejus debitam
subjectionem et obedientiam ..... profiteor. Hæc circa sæculi Se non fore nec in consilio
nec in facto, ut Papa Gregorius successoresque ipsius, vitam, aut membra, aut papatum
perdant, aut capti sint mala captione, etc.Propter
longitudinem itineris non jam huc consecrandus qui electus est veniat, sed hunc
Episcopi, qui ab obeunte Archiepiscopo consecrati sunt, simul congregati constituant
sane interim in throno non sedentem, et præter Corpus Christi non consecrantem,
priusquam Pallium a Sede Romana percipiat, sicuti Galliarum omnes et Germaniæ et aliarum
regionum Archiepiscopi agere comprobantur. Ubi quod de Galliarum usu habet
Nicolaus penes fidem illius sit : certum enim est Johannem VIII. qui secundus ab ipso
Pontificatum obtinuit, e Galliis cum Italiam esset reversus, graviter conquestum esse in
Epist. ad Rostagnum Arelat. Archiepisc. quod Galliarum Metropolitani, nondum Pallio a Sede
Apostolica suscepto, dignitatis suæ munia exercere non dubitarent, ac si jurisdictionem
Metropolitanorum non censerent Pallio annexam : Proh dolor ! cum in Galliæ partibus
essemus, inter cætera unum valde prohibendum invenimus. Metropolitæ antequam Pallium a
Sede Apostolica suscipiant, consecrationem facere præsumant, quæ antecessores nostri et
nos canonico decreto ne fieret interdiximus. Eo tandem auctoritatis pervenit
Pallium, ut electo Archiepiscopo, uti supra observatum est, ante illius susceptionem nec
dignitatis munia exercere, nec nomen habere permissum fuerit ; quin et sigillo proprio
caruisse docet Charta Johannis Archiep. Arelat. ann. 1233. tom. 3. Analect. pag. 502 :
Et quoniam sigillum proprium non habemus, cum nondum Pallium fuerimus assecuti,
etc.Palliiprivilegia pro varietate temporum, personarum et locorum diversa fuerunt ; potiora adnotabimus. Præcipuum est ut qui Pallio decoratur cæteros antistites ejusdem ordinis præcedat, adeo ut Archiepiscopi eum ordinem inter se servent, quo a Sede Apostolica Pallii usum acceperunt ; quod egregie firmatum fuit occasione celebris controversiæ, quæ orta est inter Harduinum Perefixium Archiepisc. Paris. et Henricum
de la Mothe d'HoudancourtAuscensem. Pallio annexa pontificalis officii plenitudo, atque Archiepiscopalis nominis appellatio ex hodierna disciplina : unde Episcopi qui eo donati fuerunt, interdum nomen Archiepiscopi sibi assumsere, ut Mettenses : Pallium iis tantum concessum est qui aut sedis dignitate aut virtute cæteris præeminerent.
Palliiusus ad solemniores solemnitates restrictus passim legitur, ne, ut est in Concilio VIII. cap. ult. hujusmodi cultu per fastum aut superbiam abuterentur Metropolitani : quæ quidem sacra festa designantur in Epistolis Pontificiis, scilicet Nativitas Domini, festivitas S. Stephani, S. Joannis, Circumcisio Domini, Epiphania, Dominica Palmarum, Cœna Domini, Sabbatum sanctum, Pascha, Feria secunda post Pascha, Ascensio Domini, Pentecoste, tres (alias quatuor) festivitates S. Mariæ, Natalis B. Joannis Baptistæ, solemnitas omnium Apostolorum, Commemoratio omnium Sanctornm, Dedicationes Ecclesiarum, Consecrationes Episcoporum, Ordinationes Clericorum, Ecclesiæ propriæ principales festivitates, et anniversarius consecrationis
Palliipræterea usum in Imperatoris et aliorum Magnatum et Principum sepulturis Patriarchæ Constantinop. indulsit Innocentius III. ut in ejus Gestis legitur pag. 102. cum alias id interdictum sit, nisi hoc in privilegio contineatur expressum, Extr. cap. Si Episcopus, etc. Ejus etiam usus erat in Synodis. Vide Hist. Archiepisc. Bremens. ann. 1179.
Pallium autem fraternitati tuæ ad Missarum tantum solemnia celebranda ex more
concedimus, quo in subscriptis tibi solummodo licebit uti diebus, duobus scilicet diebus
in Nativitate Domini, in Epiphania, in omnibus B. Mariæ festivitatibus, in Cœna Domini,
in Resurrectione Domini duobus diebus, in Ascensione Domini, in Pentecosten, in
Nativitate B. Johannis, in Natalitiis Apostolorum omnium, in festo B. Martini, in
solemnitate SS. martyrum Justi et Pastoris ac Pauli confessoris, in consecratione
episcoporum ecclesiarum, in ordinatione clericorum.corruptelam, quam consuetudinem dicendum esse scribit Innocentius III. PP. Id tamen ob frequentes barbarorum excursus apud Hispanos invaluisse probabile est ; cum enim Archiepiscopi propriis sedibus pulsi in alienis provinciis degere compellerentur, iis ad solatium Archiepiscopalis honor servatus est ; quod processu temporis in jus abire cœpit.
Hic denique venerabilis Præsul Hincmarus, pro suæ sanctitatis ac
sapientiæ reverentia, per interventionem Lotharii Imperatoris, Pallium ad cotidianum
suscepit usum a quarto Leone Papa, a quo jam aliud perceperat in designatis sibi
solennitatibus debite fruendum. Quem cotidianum Pallii usum nulli unquam
Archiepiscopo se concessisse, vel deinceps concessurum esse idem Papa in Epistola tunc
ad eum directa testatur.Honorifice a Sede Apostolica susceptus (Lanfrancus)
unum quidem Pallium ab altari Romano more accepit, alterum vero in indicium sui amoris,
videlicet cum quo Missam celebrare solebat, Alexander ei Papa sua manu porrexit.
Ubi alterum pallium in pignus amoris concessum, nihil nisi Alexandri in Lanfrancum
benevolentiam probat.utrum liceret sibi pallium suum alii Metropolitano
commodare , si contingeret ipsum sine Pallio suo ad Ecclesiam sibi
(Archiep. Rotomag.) commissam in aliqua præcipua solennitate venire et in
eadem Ecclesia Missarum solennia celebrare : respondet , non videri esse
conveniens, ut Pallium suum alii commodaret, cum Pallium suum non transeat, sed quisquam
cum eo debeat sepeliri.
Palliumsæpe aliis concessum legitur quam Metropolitanis ; Episcopis scilicet, quibus id privilegii indulsere Summi Pontifices, quod quibusdam personale, i. ad vitam, aliis reale fuit, id est, eorum Ecclesiis concessum. Verbi gratia ad vitam concessum legimus, aliquot Episcopis Metensibus, Urbicio scilicet, Chrodegango, Angilranno, Drogoni, Walæ, Roberto, et Stephano Barrensi, uti tradunt Chronicon Trudonense, Chronicon Metense editum a D. Luca Acherio, et Meurissius in Episcopis Metens. quorum etiam aliquot inde Archiepiscopi nomen ac titulum usurparunt, atque in iis Chrodegangus, ut ex ejus Chartis colligitur, Angilrannus in Capitulari Francofordiensi ann. 794. cap. 53. quæ quidem dignitas ei ascribitur, non quod fuerit Archicapellanus Palatii, ut censet vir doctissimus, sed quod pallio donatus fuisset a Summo Pontifice. Vide Joannem VIII. Papam Epist. ad Walam Metensem Episc. in nova Conciliorum editione pag. 239. Concessum etiam Heduensi et Hispalensi a Gregorio Magno lib. 7. ind. 3. Epist. 114. 118. et 127. item Actardo Nannetensi, ab Adriano II. Papa Ep. 11. ut et Theodulpho Aurelianensi, ut ipsemet testatur :
Solius illud opus Romani Præsulis extat,
Cujus ego accepi pallia sancta manu.
Unde se ipsum non semel ArchiepiscopumAurelianensem inscribit in Chartis quæ habentur apud Hubertum in Hist. S. Aniani Aurelian. Vide Chronicon Montissereni ann. 1161. Idem pallii privilegium indultum aliquot Cenomanensibus Episcopis pariter legimus, qui ex eo Archiepiscopos sese inscripserunt, ut testantur Acta Episcoporum ejusdem urbis edita a doctissimo Mabillonio tom. 3. Analector. atque in his Bertichramnus, pag. 112 :
Prædictus autem Dominus Bertichramnus Archiepiscopus erat, et Pallium, sicut mos
est Metropolitanorum, ferebat, atque omnibus Episcopis totius regni præerat et
proderat. Eadem Acta de Aigliberto Episcopo : Jam dictus enim domnus
Aiglibertus Archiepiscopus et Magister totius regni cunctorum Episcoporum, ducendo et
gubernando, Palliumque, ut mos Metropolitanorum est, deferendo, etc.
de BelsunceMassil. a Clemente XII. PP. mense Sept. 1731.
Palliumepiscopis aliquando concessum, qui sedis dignitate aliis præeminerent ; inter quos episcopus Tullensis, ut docent Statuta MSS. ejusd. eccl. ann. 1497. fol. 80. v°. ubi et pallii forma describitur :
Sciendum est etiam quod quandocumque contigit nostrum Tullensem
episcopum missas et officia solemnia celebrare, utitur superhumerali, ratione dignitatis
decanatus quem gerit, quia decanus aliorum episcopatuum existit, id est, Trevirensis,
Metensis et Virdunensis ; et de hoc privilegiatus ab antiquo exstitit, nec unus alter
invenitur per totam Ecclesiam, nisi unus in Græcia. Et dicitur superhumerale ab humero,
quia superhumerale ponitur postcasulam ; et est stola larga fimbriata circuiens humeros
desuper, cum duobus manipulis dimissis ante et retro et circa spatulas ex
utraque parte, sive in modum scuti rotundi, lapidibus pretiosis cooperti, qui
significant honorem et onus pastoris.Palliumdeferunt omnes Episcopi apud Græcos. Luitprandus in Legatione :
Scimus, immo videmus Constantinopolitanum Episc. pallio
non uti, nisi S. Patris nostri permissu : verum cum impiissimus Albericus, quem non
stillatim cupiditas, sed velut torrens impleverat, Romanam civitatem sibi usurparet....
Romanus Imperator filium suum Theophylactum Eunuchum Patriarcham constituit, eumque cum
Alberici cupiditas non lateret, missis ei muneribus satis magnis, effecit ut ex Papæ
nomine Theophylacto Patriarchæ mitterentur, quorum auctoritate cum ipse, tum successores
ejus absque Paparum permissu palliis uterentur. Ex quo turpi commercio vituperandus mos
inolevit, ut non solum Patriarchæ, sed etiam Episcopi totius Græciæ palliis utantur.
Quod quam absurdum sit, censore opus non est. Vide Synodum VIII. cap. 14. Greg.
III. Ep. 1. Concil. Matisc. I. cap. 6. Synod. Ravenn. sub Joann. VIII. cap 3. Plura de
Pallio, ejus forma, et significatione habent Gregorius M. lib. 7. ind. 2. Epist. 131.
Clemens II. Papa apud Baronium ann. 1047. n. 12. Diurnus Romanus cap. 4. Amalarius lib. 2.
de Eccles. offic. cap. 23. Rabanus lib. 1. de Instit. cleric. cap. 23. Innocentius III.
Papa lib. 1. Myster. missæ cap. 10. 63. Jacobus de Vitriaco in Histor. Occid. cap. 35.
Bruno SigniensisLuitbertum Moguntiacensis Ecclesiæ Archiepiscopum, Paternitatis vestræ largitate
Palliatum, etc. Gesta Innocentii III. Papæ : Palliavit dictum
Archiepiscopum, et fecit eum Primatem totius Bulgariæ, etc. Occurrit ibidem pag.
69. 112. et apud Ericum Upsaliensem lib. 3. Hist. Suecor. ann. 1196. Vide Joann. VIII.
Papam Epist. 24.Comes Goffredus.... affirmavit ex antiquo esse consuetudinem
in Andecavensi regione, ut si comes Andecavensis fecerit castellum in medio quarumlibet
parrochiarum terræ suæ, ecclesia ipsius castelli tantum de circumjacentibus parrochiis
obtineat, quantum Palliis, vel fossatum, ant alia firmitas illius castelli in circuitu
occupaverit. Ubi legendum videtur Pallicium.
- palla, a cover, coverlet: onerosa pallia iactat, Iu.—A Grecian cloak, mantle: umerum pallio onerare, T.: Pone adprendit pallio, T.: purpureum: cum pallio inambulare, L.
-
…, sic hanc Tertiam dilexit ut eam secum ex provincia deportaret. ac per eos dies, cum iste cum pallio purpureo talarique tunica versaretur in conviviis muliebribus, non offendebantur homines neque moleste ferebant abesse a foro magistratum, non…
Cicero, in Verrem
-
…ipsis autem Valentinis ex tam inlustri nobilique municipio tantis de rebus responsum dedisti, cum esses cum tunica pulla et pallio. quid hunc proficiscentem, quid in ipsa provincia fecisse existimatis qui, cum iam ex provincia non ad triumphum…
Cicero, in Verrem
-
…fortunas atque famam libidini regiae commisisse. fecerat temere, fateor ; mutari factum iam nullo modo poterat ; aut pallium sumendum Alexandreae ut ei Romae togato esse liceret, aut omnes fortunae abiciendae, si togam retinuisset. deliciarum causa…
Cicero, pro Rabirio Postumo
-
…ille P. Rutilius qui documentum fuit hominibus nostris virtutis, antiquitatis, prudentiae, consularis homo soccos habuit et pallium ; nec vero id homini quisquam sed tempori adsignandum putavit ; Postumo crimen vestitus adferet is in quo spes fuit…
Cicero, pro Rabirio Postumo
-
…amicae esse amictus amiculo. is cum esset proiectus inhumatus ab omnibusque desertus iaceret, amica corpus eius texit suo pallio. ergo hoc inerat in rebus futuris et causas naturalis habebat, an, et ut videretur et ut eveniret…
M. Tullius Cicero, De Divinatione
-
…sua vigilantia pacem in Sicilia dicit fuisse, in hac officina maiorem partem diei cum tunica pulla sedere solebat et pallio. haec ego, iudices, non auderem proferre, ni vererer ne forte plura de isto ab aliis in…
Cicero, in Verrem
-
…concedunt in amore iuvenum praeter stuprum, tenui sane muro dissaepiunt id, quod excipiunt ; conplexus enim concubitusque permittunt palliis interiectis. Hic Laelius Praeclare intellego, Scipio, te in iis Graeciae disciplinis, quas reprendis, cum populis…
M. Tullius Cicero, De Republica
-
…moribus, quae de rebus publicis dicerentur, ; se tenere ; sed anulum, quem haberet, pallium, quo amictus, soccos, quibus indutus esset, se sua manu confecisse. Scilicet nimis hic quidem est…
Cicero, de Oratore
-
…multis diebus non esset, tum se tamen in conspectum nautis paulisper dedit. stetit soleatus praetor populi Romani cum pallio purpureo tunicaque talari muliercula nixus in litore. iam hoc istum vestitu Siculi civesque Romani permulti saepe viderant. posteaquam…
Cicero, in Verrem
-
…dignitatis sonum. Non. M ut, quem ad modum scribit ille, cotidiano in forum mille hominum cum palliis conchylio tinctis descenderent. Non. M in his, ut meministis, concursu levissimae multitudinis et aere congesto funus…
M. Tullius Cicero, De Republica
PA´LLIUMAt all periods of Greek life the characteristic outdoor garment, both of men and women, was a mantle or shawl, consisting of a rectangular piece of cloth. Such mantles were known generally as e)piblh/mata or περιβλήματα, or more specially as ἱμάτια. Ἱμάτιον is derived from the root ϝες or ἑς (cf. vestis). The cognate word εἷμα is used in Homer of clothes in general, and ϝέα occurs in the celebrated inscription from Gortyn in the same sense. The early form εἱμάτιον is found in an inscription from Andania (Dittenberger, No. 388, 16), with which ἑμάτιον in another inscription (Roehl, I. G. A 395 a) may be compared. The older sense of the word, meaning raiment, was retained in the plural at all periods of Greek literature.
Apart from the name, the use of the cloak or shawl is, as has been shown in the article PALLAas old as the art of weaving. The garments of men no less than women were woven on the domestic loom, τετυγμένα χερσὶ γυναικῶν, and all of the same rectangular shape. As a consequence the sole difference between the dress of men and that of women lay in the size and material, but not in the shape of their garments. The earliest method of wearing such clothes is undoubtedly as a cloak fastened round the body with a pin or clasp and a girdle. This was the dress of women in the Homeric age [PALLA], but men had already at that time adopted the linen shirt as an under-garment. Some attempt has of late been made to gather, from the representations on objects found at Mycenae and other early sites, the nature of pre-Homeric dress, but the Greek character of those which are clear enough to give definite information is too doubtful to allow of even the most general conclusions. Other attempts to settle the question by an appeal to Egyptian, Assyrian, and Phoenician monuments have been made, but have, at the present state of our knowledge, no claim to serious consideration. In Homer, the dress for men is a mantle, worn over a shirt of linen (χιτών; TUNICA), which is called either χλαῖνα or (φᾶρος. The women, on the other hand, are clad in the πέπλος, but the veils which are worn over this cannot be classed as shawls or mantles. There can be no doubt that both the χλαῖνα and φᾶρος were rectangular pieces of cloth, worn without being altered in shape by any cutting or sewing.
The χλαῖνα [LAENA] was of wool, and had a thick nap (οὔλη, Il. 10.134). Those worn by great folk were dyed red (Il. loc. cit.; Od. 14.500, 21.118), or purple (Od. 4.115, 154; 19.225), but it was the dress of the poor man no less than the rich, for it was worn by the swineherd Eumaeus (Od. 14.529) and by the servants of Penelope's suitors (Od. 15.331). It was fastened round the neck with a brooch or pin (Od. 19.226), and, as the brooch is not always mentioned, it is possible that it may also have been worn without, simply wrapped round the body. Two forms of it are mentioned, the first the ἁπλοΐδες χλαῖναι (Il. 24.229), the latter the χλαῖνα διπλῆ (Il. 10.134; Od. 19.225). There can be little, if any, doubt that the latter form is the same as the δίπλαξ, a garment often mentioned (Il. 3.126, 22.440; Od. 19.245); the only difference between the δίπλαξ and the χλαῖνα being that the former is the latter doubled. That the older commentators were wrong in understanding the difference to be one of pattern is shown by a passage in the Odyssey (13.224), where Athene, disguised as a youthful shepherd, is described as δίπτυχον ἀμφ' ὤμοισιν ἔχων εὺεργέα λώπην, which shows that it lay in the folding. It might be thought perhaps that the δίπτυχος λώπη is a different garment, but there is no reason to suppose that it has any more definite meaning than the later λῶπος: it is in fact a general word for clothing. The δίπλαξ may have been larger than the simple χλαῖνα: but from the analogy of the use of shawls it seems reasonable to suppose that the same garment could be used either way. The larger size would be a simple explanation of the fact that the δίπλαξ was occasionally highly ornamented. Thus Helen (Il. 3.125): μέγαν ἱστὸν ὕφαινε Δίπλακα μαρμαρέην· πολέας δ'ἐνέπασσεν ἀέθλους Τρώων θ' ἱπποδάμων καὶ Ἀχαίων χαλκιχιτώνων· and Andromache (Il. 22.440) wove a δίπλαξ with a pattern of θρόνα ποίκιλα, though what these were it is impossible to determine.
Φᾶρος is a word of disputed origin. Curtius derives it from φέρω, but Studniczka, following Krall, prefers to derive it from the old Egyptian p (h) aar, meaning a winding sheet, while Fraenkel proposes the Semitic root ἀ far (or ἁ far), but these are from the nature of the case only conjectures. Whatever its derivation may be, the word is used in Homer in a general sense, referring to a textile fabric for women's garments, swaddling clothes, winding sheets, and as a substitute for sails (and in a more special sense for a man's garment). These different uses lead us irresistibly to the conclusion that the material was of linen, not wool; and this is fully confirmed by the epithets ἀργύφεος, λεπτός, νηγάτεος, and ἐϋπλυνὴς applied to it, all of which are appropriate for linen, but not for wool.
The description of the φᾶρος which Penelope weaves (Od. 24.147) is also only applicable to linen. As a man's garment it was worn in place of the χλαῖνα, by the princes and men of rank, never by the poor or ordinary folk. It is also worn by both Calypso and Circe, and it is a moot point whether this implies that ladies ever wore it. The epithet μέγα would seem to imply that it was larger than the χλαῖνα. It does not seem to have been worn double. It was dyed purple in Od. 8.221.
Of the way in which the mantle was worn in the ages which followed the Homeric, literature gives us but little information. The garments, however, mentioned in Hesiod and the Hymns, are the same as in Homer, and there is nothing to lead one to suppose that the fashion of wearing them had changed in any essentials. The sad want of any notices, except the most general, in the Lyric poems, is much to be lamented, for they lived in an age when great changes in costume were taking place, as may be learned from many protests against the growing luxury, and from the repressive enactments of early codes. It is not indeed until Thucydides that any clear account of the nature of this change is to be found. He, in his prefatory sketch of Greek civilisation (1.6), distinguishes broadly three periods: (1) that when weapons were worn in ordinary life (τοῦ σιδηροθορεῖν); (2) that of a leisurely mode of life, when ease and luxury were possible (τῆς ἀνειμένης διαίτης); (3) that of moderation in dress (τῆς μετρίας ἐσθῆτος). The Athenians, he says, were the first to give up wearing arms and to adopt the leisurely mode of life, while it was the influence of the Spartans that brought about the revolt against luxury and the return to simplicity of the third period,--a reform which took place in the middle of the fifth century; for he adds that it was not long since elderly gentlemen in easy circumstances gave up the long linen shirt (which the Ionian still wore) with the archaic head-dress--a remark which is borne out by the mockery in the Knights of Aristophanes (425 B.C.) of the ancient costume (Ar. Eq. 1323 and 1331). This of course only applies to the dress of men, but Herodotus (Hdt. 5.87, 88) informs us that about the middle of the sixth century the Athenian women gave up the old woollen shift and adopted the linen one.
In both cases it is very important to remember that the changes described took place only within a restricted area, some of them in fact only at Athens. Thus the old ππλος of wool was still worn in the Peloponnese in the sixth century, and that of linen in Ionia during the fifth; while in the more out-of-the-way parts of Greece, in Aetolia and Thessaly, the costumes were probably almost the same as in the times of Homer and Hesiod. All these changes can be traced with the greatest distinctness in the monuments of the art of the seventh and sixth centuries B.C.
The most important of these remains, both as being the most numerous and as giving the best representations, are the vases of the blackfigured and early red-figured styles. Next to these come statuettes of bronze and terra-cotta, and reliefs in stone or metal plate. Least important are the statues in the round; for these, if male, are mostly nude, and, in any case, are of a too conventional type to be good evidence. In the earliest of these monuments we find the men clad either in a long shirt with a mantle, with its ends hanging in front at an equal length from each shoulder, or without shirt and in a mantle folded double and thrown over the shoulders in the same symmetrical way. The former is worn by old men generally, and by others in a time of peace; the latter is the costume of youths and warriors.
There can be little doubt that the long mantle is the χλαῖνα, most probably worn in the same way as in Homeric times. The doubled mantle may perhaps be the δίπλαξ, but this is by no means the way of doubling it. The Homeric χλαῖνα was fastened with a brooch or clasp, but nothing of the kind is shown by the vasepaintings. This, however, does not necessarily disprove its use, for it is very rare to find fibula of a woman's πέπλος shown, and yet it was absolutely indispensable. It is besides difficult to see in what other way than by a clasp the χλαῖνα can have been kept in place in this symmetrical style of wearing it.
The women on vases of this class are clad in the πέπλος, and wear a veil, which falls from the head symmetrically over the shoulders, and down the back is practically a shawl. Both this and the symmetrical mantles of the men are well shown on the Francois vase at Florence.
On vases rather later than these one finds that the women assume the mantle, probably owing to the adoption of the linen shift, which made a warm shawl an absolute necessity. The way in which the change came about is shown by the characteristic fashion in which the shawl appears fastened with a brooch or brooches, but only at one shoulder, leaving the other shoulder and arm free and the breast bare; the mantle being in fact a πέπλος with the brooch at the closed side loosened. This is by far the commonest costume on archaic statues and statuettes, in marble, terra-cotta, and bronze from Rhodes, Athens, Magna Graecia, Etruria, and in fact all the In places where objects of archaic art are found. It is peculiarly well-suited for the formal elegance of the period, the Ionic shift of linen showing at the bared breast and shoulder, in contrast with the folds of the woollen shawl, which hangs diagonally down in artificially arranged plaits. It is well seen in many of the statues discovered on the Acropolis in 1886 (Rhomaidis-Cavvadias, Les Musées d'Athènes), on the Athene of the Aeginetan East Pediment, and in countless vase-paintings. (Cf. Furtwängler in Roscher's Lexicon of Mythology, s. v Aphrodite.) In Graeco-Roman times, this costume is important, because adopted as an archaic trait by the archaistic artists of that time. Instances of its use in this way are very numerous: the Artemis from Pompeii (cf. Studnizcka, in Bulletino del Inst. 1888), the Dresden Pallas, and the Minerva from Herculaneum. It is generally known as the Spes costume, early archaeologists having wrongly imagined that it was as peculiar to Roman statues of that goddess.
Scarcely less characteristic of archaic and archaistic art is the symmetrical wearing of the χλαῖνα. This is seen on the Hermes Kriophoros of Wilton House, Oinomaos in the East Pediment from Olympia, on the figures of Athene on late Panathenaic vases, and of Poseidon on the various coins. It is also a common motive on the flying statues, and reliefs of the Hellenistic time, and is usually wrongly explained as being a χλαμύς.
Early in the sixth, if not in the seventh century B.C., the manner of wearing the cloak which prevailed in classical times begins to appear in works of art. In it the symmetrical fashion, in which the ends are thrown over the shoulders, has been given up, and the cloak is wrapped round the body, being thrown over the left shoulder across the back, and under or right arm, according to the desire of the wearer to cover or keep his arm free. At first this fashion was confined to men, but by the fifth century it had become almost universal for women. The cloak thus worn is generally own as the ἱμάτιον: but, as will be shown further on, this is but a very special use of the term, the sole difference between cloaks wrapped round the body in this fashion and cloaks worn in other fashions (e.g the τρίβων) being the immaterial one of size.
At this period, as indeed at every other, such a ἱμάτιον was the indispensable outdoor dress of the Greek; and to appear without it in one's under-garment was indecent, and anyone so dressed was spoken of as naked (γυμνός). In primitive times the cloak had probably been the sole garment of both sexes, and it remained so among some of the Dorians and the poorer working classes down to the close of Greek history. In Homer's time men of quality had already adopted a shirt (χιτών), and we have seen that women followed their example somewhere in the sixth century. By the fifth century, however, it had become so much the exception to wear a cloak without an undergarment that to do so (to be ἀχίτων ἐν ἱματίῳ, Diod. 11.26) was a sign either of great poverty or determined asceticism. This of course does not apply to warriors or hunters, who wore the old garb, even to late times.
In Athens much importance was attached to the nice adjustment and elegant wearing of the ἱμάτιον. Indeed the way in which it was worn was regarded as an infallible guide to the character of its owner. To leave the left shoulder free instead of the right was a true sign of a barbarian, as can be seen from the horror with which Poseidon in Aristophanes' Birds(1567) greets the outlandish god Triballos, who had put it on ἐπ' ἀριστερα, instead of ἐπὶ δέξια. Even Plato, in the Theaetetus(p. 175), speaks of one who is not a gentleman as ἀναβάλλεσθαι οὐκ ἐπισταμένου ἐπὶ δεξιὰ ἐλευθέρως. The length it ought to be worn was considered a point of great nicety; and though Quintilian (11.3, 143) says that it was customary in antiquity to wear the cloak long enough to touch one's boots, vet Alcibades offended many by wearing it down to his ankles (Plut. Alc. 1; cf. Demosth. F. L. p. 442.314):. Theophrastus decides that it must come down low as the knees. In the time of the early Attic orators it was apparently the custom to keep the right hand wrapped in the folds of the ἱμάτιον when speaking, an attitude which is seen in the well-known statue of Sophocles. Aeschines says (c. Timarch. § 27) that the custom had disappeared in his time; Cleon being, according to Plutarch (Nicias), the first to disregard it.
We must beware of assuming that the ἱμάτιον was a distinct garment, differing specifically from the χλαῖνα and other forms of cloak. The word originally was perfectly general, denoting clothes of all kinds; and even when its meaning grew more restricted in classical times, it only meant a cloak or over-garment as opposed to the shirt or under-garment. Fashion, however, only recognised one peculiar mode of wearing it as worthy of a gentleman, and this particular mode has in the usage of modern times usurped the name.
Among the specific garments worn at this time, the χλαῖνα [LAENA] is the most important. It was still made of thick woollen stuff (Arist. αϝ. 493), and was used as a winter cloak (ἱμάτιον χειμέρινον, Hesych.) or as a blanket, though it was finer than the σισύρα, which was also used for this purpose (Ar. Vespae, 1138; Ranae, 1459). It is frequently mentioned and its compounds are numerous.
The χλανὶς was a much finer garment and of Milesian wool; it was worn in hot weather by men, at other times by ladies, old men (Arist. Eccl. 848), and effeminate persons. It is first mentioned by Simonides, but χλάνδια (= χλανίδια, which are among the festival robes in Arist. Lys. 1188) and χλάνισκα are among the robes in the Komos of the Heraeum at Samos (cf. C. Curtius, Inschriften und Studien zur Geschichte von Samos).
The λῃδάριον was also a summer garment, as we see from Arist. Av. 715, where the swallow is said to announce ὅτε χρὴ χλαῖναν πελεῖν καὶ λῃδάριον πρίασθαι. The word is a diminutive of λῇδος (cf. λῄδιον in an Attic inscription, C. I. 155, 45).
The ξυστὶς was also a garment of fine quality worn by women of quality at festivals (Arist. Lys 1189), which would have been intended rather to complete a gorgeous costume than to form an essential part of it. In Theocr. 2.74, however, it is an ordinary over-garment. It was also worn by men (Arist. Nub. 70), especially on state occasions, and seems to have been used on the stage for the attire of heroic personages.
The ἐφεστρὶς was somewhat similar to the ξνστίς, and also worn by both men and women. In Xen. Symp. 4, 38, it has the epithet παχεῖα, from which it would appear that it was not so light as the ξυστίς.
The ἐφαπτίς, according to the Scholiast on Clemens Alexandrinus (4.128, ed. Klotz), is a more costly form of the χλαῖνα, was used by hunters and warriors, and is very probably the garment which is often seen wrapped round a hunter's arm. Polybius uses it (quoted by Athen. 194 f) as a translation of the Latin sagum.
The ἀμπέχονον (Theocr. 15.39), ἀμπεχόνη, and ἀμπεχόνιον do not seem to refer to any special form of ἐπίβλημα or mantle, but to be quite general. The same is the case with λώπη and λῶπος.
Pollux (7.47) divides χλαῖναι into ἁπληγίδες and διπληγίδες (cf. C. I. Afr. 1.405). The varieties of the ἱμάτιον hitherto described come under the former head, while under the latter are grouped varieties in which the mantle was worn folded double and pinned by a clasp or brooch round the neck. Such forms were the natural dress of poor folk and those who led an active life. Lycurgus (c. Leocr. § 40) tells how, in the panic which followed Chaeronea, aged citizens went about with their mantles doubled and pinned
Lady in outdoor dress. (From a terra-cotta in the British Museum.)
(διπλὰ τὰ ἱμάτια ἐμπεπορπημένους). For the TRIBONsee that article.
It is only necessary to mention in this place that the τρίβων, though not regarded strictly as a ἱμάτιον (inasmuch as it was not an over-garment, but a sole garment, supplying the place of χίτων and ἱμάτιον), yet belongs in form to the cloak and not to the shirt.
The dress of the common people was probably not very different from this, but often consisted of skins or of the ἐξωμίς. The ἐξωμὶς is a hybrid garment, at once cloak and shirt (χιτὼν ὁμοῦ καὶ ἱμάτιον, Hesych.), worn by men in much the same way as the Doric shift or πέπλος [TUNICA] was by women, only being much shorter, barely reaching to the knees. The right arm, however, was left free by loosing the clasp at the shoulder. On this account it has been generally described as a χιτὼν ἑτερομάσχαλος, in contrast to the ordinary χιτών, which was ἀμφιμάσχαλος. It was essentially the garb of servants (σχῆμα οἰκετῶν: cf. Arist. Vesp. 444), whereas the χιτὼν ἀμφιμάσχαλος was the garb of freemen (σχῆμα ἐλευθερῶν, Poll. 7.47). An immense number of εξωμίδες were exported from Megara (cf. Blümner, Gewerbliche Thätigkeit, p. 71, n. 4). In art the ἐξωμὶς is, after the fourth century, the characteristic garb of Odysseus, Hephaestos, and Daedalus, and at all periods is peculiar to handicraftsmen, labourers, seafaring folk, and beggars. In such cases the πῖλος is generally worn with it. [EXOMIS]
Other names for mantles denote colour and texture, but apparently no characteristic difference in the manner of wearing. The κροκωτὸς is a good instance of this; it is an over-garment worn exclusively by women (Arist. Thesm. 253; Eccles. 1332); and when it is adopted by men, as by Agathon in the Frogs (Arist. Ran.), a joke is always intended. The βατραχίς, a frogcoloured cloak, was on the contrary a man's garment.
Of the cloaks and shawls worn in the Hellenistic age but little that is definite can be said, for, though the material is not scant, no writer of authority has treated of the subject. The old Greek χλαῖνα, ἐξωμίς, τρίβων, and χλαμὺς still survived, doubtless in much the same forms as before, but they were no longer fashionable, except perhaps with philosophic Romans, who were more Greek than the Greeks themselves. The cosmopolitan spirit of the age had led to the adoption of many foreign garments; and where Roman dress was not worn, Oriental was to be found. The Greeks had, even in the time of Aristophanes, a liking, for Persian dress, but it was not until the third century that garments like the Lydian μανδύη or the καπυρὶς ἀκταῖα or σαραπὶς of Persia were adopted wholesale from the East, and nationalised all over the Greek world. With the exception of the terra-cottas and a few reliefs which unfortunately have, as yet, not been systematically studied, the art of this age gives only the faintest idea of the costume actually worn. In sculpture the love of the nude figure was continually growing, and, with it, the drapery became more and more conventional. On the vases, on the other hand, the costumes, though varied and elaborate, are only too evidently theatrical or idealised. Next to the terra-cottas, which are a perfect mine for garments of every conceivable size and shape, worn in the most diversified ways, the Pompeian wall-paintings are perhaps the most useful guides, though the information they give is rather as to the gaudy colours which were regarded as tasteful, than the actual shape of the dresses. In Rome itself the Greek mantle never became naturalised, though, under the name pallium, it was well known to them as the distinctive mark of a Greek. Indeed palliatus is used as meaning Greek, in opposition to togatus, meaning Roman, not only in the well-known division of comedies into palliatae and togatae, but apparently in ordinary speech. Conservative Romans regarded it as beneath their dignity to wear a pallium, and we find it cast up as a reproach against Scipio Africanus (Liv. 29.19) and Rabirius (Cic. pro Rab. 9, 25) that they did so. Cicero speaks with indignation of Verres (in Verrem, 5.33, 86), stetit soleatus praetor populi Romani pallio purpureo tunica talari, and even under the Empire Germanicus offended some people by adopting a par Graecis amictus (Tac. Ann. 2.59).
Palliolum is frequently used as an equivalent for πρίβων or ἐξωμίς, but is also found in the more general sense.
(See Hermann--Blümner, Lehrbuch Pt. iii.; Iwan Müller, Handbuch, 1887, Pt. 4. p. 396 seq.; Baumeister, Denkmäler, s. v Himation; and for Homeric and early history of subject, Studniczka, Beiträge zur Geschichte der altgriechischen Tracht, Vienna, 1886, the main results of which have been incorporated by W. Helbig in the 2nd edition of Das homerische Epos, 1887.)
[W.C.F.A](ἱμάτιον, φᾶρος). The Roman name for a large Grecian cloak or blanket of wool, which was also worn by Romans among the Greeks. It was especially the garb of the philosophers. In Rome it was also worn by courtesans. In a general sense the word also denotes any large rectangular cloth used for a covering as a pall (Apul. Flor. i. 4); a counterpane for a bed (Juv.vi. 236); a curtain (Prudent. ad Symm. ii. 726), etc. See Studniczka, Beiträge zur Geschichte der altgriechischen Tracht (Vienna, 1886); Baumeister, Denkmäler, s. v. “Himation.”