primas
prīmas, ātis, comm. [primus],
- one of the first or principal, chief, excellent, noble (post-class.): apud primatem feminam, Ap. Met. 2, 19, 2; primatis civitatis filius, id. ib. 2, 23, 5 (Oud. principum); notitia primatium urbium, Cod. Th. 7, 18, 13: periculo primatum officii, ib. 1, 12, 3; Vulg. 2 Macc. 4, 21.
prīmās, ātis, m. (primus) = primarius, einer der ersten und vornehmsten, Apul., Amm., Eccl. u. spät. ICt.: primates civitatis, Augustin. epist. 17, 4.
octo ~ates homines intraverunt cum episcopo nostro die Dominico in ecclesiam
praefectum meum Æsicum, quem ~atem inter primates meos taxavi
cum suis ~atibus, quos sapientiores noverat, curavit conferre
bellum apud W., in quo ceciderunt ‥ G. et E. et A., ~ates paganorum
inter ~ates meos(v. 1a supra)
subregulus Haroldus ‥ a totius Anglie ~atibus ad regale culmen electus
nostra ‥ regia auctoritate, cum consensu atque consultu ~atum nostrorum, interdicimus ut ‥
qui tanta sanctitate et admiratione apud populum et regni ~ates claruit(
rex fortissimus ‥ Ædilfrid, qui plus omnibus Anglorum ~atibus gentem vastavit Brettonum
~as,heafodmann
equoris undosus pater et rex imperiosus / qui maris est primas, et harenas incolit imas
quod cum latius divulgatum esset, summum videlicet Walensium ~atem [sc. Ricardum filium Gisleberti ] succubuisse
iverunt ‥ comes ‥ Reimundus, et episcopi Podiensis ‥ et Hostiensis, qui ~ates extiterunt hujus Dei exercitus
sacerdos ille ~as fuit in terra Madian
solvere principia methodorum principe dia / dante tibi dote, vatum decus, hinc michi do te / primatem primum, sed me premis ipse per imum, / exaltans temet
cum vinum poto / ‥ / tunc fundo lacrimas, tunc versificor quasi Primas. / tunc fundo lacrimas, tunc laudes vendico primas
maxime in celebrandis quibusdam festis, excellentius in nostra æcclesia [sc. Dorobernensi ] oportere ea agi censentes propter ~atem sedem
ecclesiam Cantuariensem ~atem totius Britannie esse scimus, non metropolitanam
ecclesia tamen est sanctorum martyrum Stephani et Thome, martyris primi martyrisque ~atis
ecclesiam Cantuariensem ~atem esse scimus, non metropolitanam
septem primates sunt Anglis et protopatres / ‥ / Augustinus ‥ / ‥ / ‥ Mellitus ‥ / ‥ / Deusdedit ‥ / Theodorus
~ates, qui tribus archiepiscopis presunt vel preesse habent, regem exprimunt, cujus potestas ad tres se extendit ducatus
~as quasi inter archiepiscopos primus dicitur et principalis, et est syncopatum ab hoc nomine ‘primatis’, unde et accentum super ultimam syllabam habet, super quam in integra fuit
per te [sc. Mariam ] magnus minoratus, / per te papa fit legatus, / primas suffraganeus
~as Carthaginiensis ecclesie Cyprianus
venerabilium fratrum nostrorum ~atum, archiepiscoporum, episcoporum, ac ‥ abbatum, priorum, et aliorum prelatorum(
est ‥ ~atis idem officium quod et patriarche, sola existente in nominibus diversitate
non ‥ ~as proprie vel patriarcha dici potest, ‥ nisi qui archiepiscopum unum vel plures subjectos habuerit
ij archiepiscopi modo ~ates, modo Graia voce patriarche, hoc est patrum principes, dicti, quatuor principio fuere ‥ . ~ates ‥ ac patriarche antecellunt autoritate archiepiscopis metropolitanis
a primitibus [? l. primatibus ] locis quae sunt universae Britanniae capita constituta, prima ‥ in Dorovernia ‥ alia vero in Eboraica civitate
hodie in tota Anglia duo tantum sunt ~ates, sc. Cantuarie et Eboraci
annis sexcentis uno ‥ / misit Gregorius unum non pallia plura; / hoc Augustini quia stat primatis honori: / unum primati promittitur inferiori
necnon Brih[t ]uualdo reverentissimo archiepiscopo et patre et ~ate totius Britannie
Dunstanum ‥ primae metropolis Anglorum ~atem ac patriarcham instituit
ibi prima sedes archiepiscopi habetur, qui est totius Anglie ~as et patriarcha
frater J. ‥ Cantuarie archiepiscopus totius Anglie ~as
Johannes ‥ Cantuariensis archiepiscopus, totius Anglie ~as, et apostolice sedis legatus
Henricus dictus Chichele ‥ Cantuariensis archiepiscopus, tocius Anglie ~as
Willelmus ‥ Cantuariensis archiepiscopus, Anglie ~as et apostolice sedis legatus
ego Oscytel Æboracensis basilicae priamas insegnis hoc donum ‥ confirmavi
ego Æþelnoð Eboracensis basilicae ~as insegnis hoc donum ‥ confirmavi
Walterus Eboracensis archiepiscopus Anglie ~as(
domino Johanne, Dei gratia archiepiscopo Eboracensi, Anglie ~ate, et cancellario
ad nos tanquam regni ~atem ‥ racione dicte nostre primatialis dignitatis
potestate ‥ Willelmi ‥ archiepiscopi Sancti Andree, regni Scotie ~atis
Jacobus ‥ archiepiscopus Sanctiandree totius regni Scotie ~as
~as regni, archiepiscopus Sancti Andree
archiepiscopi et capituli ecclesie Armachane proposuit procurator, quod cum idem archiepiscopus sit et esse debeat ~as ejusdem provincie(
in Hibernia ~as Ardmakensis visitavit Midiam
Johannes ‥ archiepiscopus Armachanus ac Hibernie ~as
rex archiepiscopo Dubliniensi, Hibernie ~ati, salutem
legem tuam novam ‥ sollicite ‥ inquirebam ‥ ~atem omnino tui sacri collegii militantis
rus praedictum ‥ ad usum ~atis æcclesiae Dei in Wiogornaceastre restituatur immune
frater Joannes Adami, Dominicani ordinis in Scotia ~as
non licere archiepiscopo Rothomagensi in ‥ homines regis Francorum seu regis Anglorum ‥ excommunicationis sententiam dictare, preter assensum iiij clericorum ab ipsis regibus pro voluntate sua eligendorum, et super caput archiepiscopi ponendorum. ‥ si injustam esse protulerint [sc. sententiam ], rex ‥ ad mobilia et immobilia archiepiscopi manus extendet ‥ donec sententiam relaxaverit, et ei secundum arbitrium dictorum iiij ~atum satisfecerit
~as sit in cacumine hujus montis, unitas principalis, qui et primus dicitur
prīmās, ātis, m. f. , qui est au premier rang : Apul. M. 2, 19 || m. pl., les premiers citoyens : Cod. Th. 7, 18, 13.
Dignior et major, vel primus in ordine, primor ;
Dicatur Primas populo qui primus habetur.
Primates urbium, vicorum, castellorumin Codice Theodosiano non semel.
Primates regionis, in Pragmatica Sanctione Justiniani cap. 11.
Primates Palatii, in Lege Wisigoth. lib. 3. tit. 1. § 5. Wippo in Conrado Salico :
Wormatiæ conveniunt
cuncti Primates, i. proceres. Rex sapientissimus cum consilio Primatum suorum decrevit. Otton. I.
conventus Augustan. ann. 952. ibid. pag. 27 : Pontificum aliorumque Primatum
suorum communi consilio fretus.Primas tyrannidis, in Histor. Miscella, qui Theophani,
Post subeunt Biterris urbem,... in qua gratanter, utpote a noto et
cognato viro ipsiusque civitatis Primate, nomine Gerino, suscepti, etc. Ibid.
pag. 51 : Præfatus itaque Gerinus ejusdem civitatis Vicecomes, etc. Vide
Vales. Notit. Gall. pag. 485.omnes,
qui negotia videntur habere concurrant, ut est in Concil. Antioch. can. 9. nude
passim Metropolitani appellantur. Vide Nicol. le Maistrelib. 2. de Bon. et possession. Eccles. cap. 13. ubi pluribus disputat, an Primatuum origo a dignitate civili sedium sive urbium deduci debeat. Scribit præterea
primasvocasse, que Romæ fuerant proximiores. Utramque virorum singularis eruditionis sententiam expendat lector, cui per otium licet : nos enim festinamus.
Primasdicebatur, seu
Episcopus primæ sedis, qui ordinationis tempore collegas suos anteibat, quem ideo
Senemappellabant, ut in hac voce docemus.
Primatus prioribus ordinatione concedebatur.Primatesdici cœperint non singuli Metropolitani, ut olim ; sed illi Episcopi qui plures provincias, et earum Metropolitanos administratione sua complectebantur.
Nulli alii Metropolitani appellentur Primates, nisi illi qui primas
sedes tenent, et quos sancti patres synodali et apostolica auctoritate Primates esse
decreverunt. Reliqui vero qui alias metropolitanas sedes sunt adepti, non Primates,
sed Metropolitani vocentur.Patriarchæappellantur, ut apud Anacletum Epist. 2. et
Primates diœceseos, apud veterem Interpretem Latinum can. 9. et 17. Concilii Calchedon.
Primates diocesearum, in lib. 7. cap. 153.
Primates provinciæ, ibid. cap. 89.
Summi Primates, ibidem cap. 156. in Addit. 4. cap. 10. et 17.
Præsules omnium Sacerdotum in partibus suis, in Append. Cod. Theod. Constit. 3. ex
quo deinde profluxit nova ista Primatis significatio, quæ postea in alteram
significationem detorta, sola deinceps obtinuit apud Canonum Collectores, ubi
Diœcesissumitur pro tractu diversarum provinciarum, in unum corpus compactarum : unde Græcis
Primas
quoque et ipse Archiepiscopus est, nec ipse Archiepiscopum ordinat. Utrumque enim
Archiepiscopum et Primatem oportet Romæ ab Apostolico ordinari, aut a Roma eis a Papa
Pallium afferri, atque a Coepiscopis sublimari : quæ tunc datur licentia, si forte
infirmitatis, vel belli, aut aliqua alia causa necessaria intercesserit. Eo tantum ergo
præest Primas Archiepiscopo, quod cum multi sint in eadem regione Archiepiscopi, solus
ex eis, qui Regem ordinat, et in tribus solennitatibus coronat, et apud quem Concilia
pro veritate peraguntur, ipse eorum primatum tenet, locum itaque quem apud Orientales
Patriarchæ possident hunc apud nos Primates quodammodo obtinere videntur, utrique Romano
Pontifici primo gradu Primatum auctoritatem versibus
istis perstringit Willelmus Brito lib. 12. Philippid. ubi de Lugdunensi Primate :
Et Lugdunensis, quo Gallia tota solebat,
Ut fama est, Primate regi, causasque referre
Difficiles, ut ibi lis ultima litibus esset :
Nec mittebatur Romam lis ulla, nisi quam
Lugdunense forum per se finire nequisset.
Cujus honoris adhuc memor est Epigramma sigilli,
Quique monetatus datur ad commercia census.
De Primatibus Galliæ, Germaniæ, His paniæ, Italiæ, Britanniæ, Bulgariæ, etc. cum
rem hanc pluribus prosecuti sint Scriptores complures, atque in iis Baronius, Sirmondus,
Salmasius, Morinus, Saussaius, Sammarthani, Usserius, Marshamus, Marca, et alii plerique,
hos lectori liberum erit consulere. Vide Catholicus 3. Glossar. med. Græcit.
vocib. Item....... de privilegiis hujus Remensis Ecclesiæ,
quæ habuit ab initio, quo privilegia sedes habere cœperunt, et quia Remorum Episcopus
Primus inter Primates semper et unus de primis Galliæ Primatibus extitit, nec alium se
potiorem præter apostolicum Præsulem habuit, ut scilicet ea quæ tanto tempore ab
antecessoribus ipsius huic sedi sunt concessa et conservata, conservare et augmentare
dignetur.Sicut domnus Papa Johannes sanxit connivente et
consentiente et condecernente domno et gloriosissimo Carolo Imperatore semper Augusto,
Ansigisum venerabilem Episcopum Senonum Archiepiscopum suam vicem tenere et Primatum ei
Galliæ et Germaniæ contulit in evocanda synodo et definiendo canonice, si quælibet
insurrexerint necessaria, et ut graviora ad ipsius notitiam referat, et nos unanimiter
omni devotione laudamus, et ut ita ipse Primatum teneat Galliæ et Germaniæ decernimus et
sancimus.Donec Hugonem virum spectande virtutis et totius Galliæ Primatem Salmurum
contigit advenire.totius Galliæ Primasinscribitur in Charta ann. 1095. apud Doublet. lib. 2. pag. 473. Segebodus archiepiscopus Narbonensis
Primaset
Archipontifexnuncupatur, in Hist. invent. S. Baud. inter Probat. tom. 1. Hist. Nem. pag. 3. col. 2. Vide infra Subprimates.
Siquidem et ceteri Apostoli cum Petro pari consortio honorem et potestatem
acceperunt ; ipsumque Principem suum esse voluerunt.Primas ævo honoris. Et ibidem cura provinciæ Narbonensis
quem repererit Episcopalis ordo Primatem. Alio modo primus inter comprovinciales Episcopus dicebatur, cujus civitas secundum a Metropoli locum obtinebat, ac secundo ab ea loco in provinciæ notitia describebatur. Vide Sirmondum ad Gaufridi Vindocin. lib. 3. Epist. 11.
Communi consilio et
assensu totius capituli Primatumque nostrorum, etc. Vide supra
Prælatus.Chori magister et duo Primates scholarum,
etc. Vide Caput Scholæ.