primicerius
prīmĭcērĭus, ii, m. [primus - cera; whose name stands first on the wax-coated tablets; hence],
- the first among those holding a similar office, a chief, head, superintendent (post-class.): primicerius in officio Praefectorum Praetorio, Veg. Mil. 2, 21: protectorum, of the guard, Amm.18, 3, 5: notariorum, the chancellor or chief of the secretaries, Cod. Th. 11, 18, 1: sacri cubiculi, the head-chamberlain, Cod. Just. 12, 28, 1 et saep.
prīmicērius, iī, m. (primus u. cera; dessen Name auf den mit Wachs überzogenen Täfelchen [tabulae ceratae] obenan steht; dah.) der erste unter denen, die ein gleiches Amt bekleiden, der Chef, Oberste, protectorum, der Trabanten (Garde), Amm.; notariorum, Kanzler od. Chef der Sekretäre, Cod. Theod.: sacri cubiculi, Oberkammerherr, ibid.
ecce Anglie Christianitatis institutor ~ius ‥ conspicitur
iste [sc. Augustinus ] ~ius consul, et Dominici testamenti angelus, ‥ omnium ‥ successorum ‥ ut pater filiorum apicem referet primarium
presertim cum ‥ urbes ‥ sint in terris Christianorum ~ie
quo ceteris erat gradu prior ac officio, eo pre ceteris primus ac ~ius virtutum extitit exercitio
eo die quo ~ii martyrum beati Stephani nativitas celebratur
ut se juberet in capitolio fratrum apud ~ium Augustinum ‥ tumulari
plures post annos ‥ Cantiam delatus Wilfridus, inter precipuos habetur, inter ~ios honoratur
me ‥ exhonorasti, que sim virginitatis signifera, integritatis patrona, pudicitie ~ia
hinc est beatissime mulierum et ~ie virginum post repromissam gratie plenitudinem
pro militibus parliamenti ‥ quorum primicerus et prolocutor parliamenti ‥ fuit dominus J. B.
quorum ~ius fuit qui in civitate metropoli regni, Edimburgo, emersit; qui cum inter reliquos principatum obtineat
ego Edmund ‥ rex totiusque Albionis ~ius
ego Eadred ‥ rex et ~ius tocius Albionis
ego Adred ‥ totius Albionis primecherius
ego Eadred ‥ rex et primichaerius totius Albionis
ego Eadred ‥ rex et primicherius tocius Albionis
o magnanime rex Edwarde, tu ~ius noster in bello, tu dux in castris
monasterii sui ~ia domna Godyva, que ab ejus ‥ genitrice nunc habetur quinta
sanctorum Calocerii et Partemii, uxoris Decii imperatoris eunuchorum, qui cum essent unus praepositus cubilis, alter ~ius, nolentes idolis sacrificare a Decio occisi sunt
Joannis et Pauli fratrum, quorum primus praepositus, secundus ~ius fuit Constantiae virginis, filiae Constantini
[Jovianus ] ex ~io factus est imperator
misit [imperator ] ‥ ad eandem [sanctitatem tuam ] magnum ~ium, Marcum Iagari, Angelum Dida, et Abbatem protosingellum, oratores ejus
Angilberto ~io [v. l. ~o ] ‥ Albinus salutem
olim per Angilramnum archiepiscopum et sanctae capellae ~ium me ipsum vestrae commendavi sanctitati
Johannes diaconus et in Dei nomine electus, item Johannes ~ius et servans locum sanctae sedis apostolicae(
quam [(paginam ] ‥ a Sergio scriniario nostro scribi praecepimus .‥ data xv kal. Feb. per manum Eustachii ~ii sanctae sedis apostolicae
primicherii
ultimi adventus ejus [sc. Caroli magni ] Romam fuit causa quod Paschalis ~ius Leoni pape lingua amputata oculos eruit
domino ~io et curie Romane cancellario
magistrum Hardicianum beati Laurencii ~ium Mediolan’ domini Pape capellanum
reverendo viro magistro A., ~io Mediolanensi, domini pape capellano
primiterius patriarchalium notariorum
ego ‥ Dorobernensis archiepiscopus, et Cuba ~ius mecum, et multi alii ex illa ecclesia ‥ sapientes(
vocati sunt a papa ‥ Rome ad concilium generale prelati universalis ecclesie, patriarche sc., archiepiscopi, episcopi, ~ii, archidiaconi, decani ‥, abbates, priores
sanctorum martyrum Sergii et Bachi, qui sub Maximiano ‥ passi sunt. nam Sergius ~ius erat scholae gentium, amicus imperatoris, beatus vero Bachus secundicerius erat ejusdem scholae
stat ~ius unus in dextero choro et dicit cum ipso ‘kyrie eleison’, et respondet secundicerius cum sinistro choro ‘Kyrie eleison’ usque quater
ordo placitandi in curia domini regis secundum leges et consuetudines regni a ~iis [v. l. predecessoribus ] nostris protinus retro statutas
rex ‥ convocavit ‥ comitem de Fyf, ‥ et ‥ thaynetum de Falleland, et ~ios et duces et lumnarcas exercitus episcopi
primosque omnes tribunos et ~ios potenter dissipavit
interim armantur festinanter rex Offa et sui et qui sibi proximi, electi commilitones et ~ii
cum ‥ regales ~ii aliquos eorum captivos detinuissent, confessi sunt iidem captivi ‥ a primatibus Dacie premissos fuisse
rex Alfredus custodes regni constituit ‥ in Cantia Ceolmundum ~ium Ceolmundus dux Cantwariorum
signifer aut signarius rem signat eandem, / his †primiferus [l. primicerius ], vexillifer associetur, / primus pila ferens est primipilus in istis
a banerer , vexillifer, ‥ antesignarius, ~ius, ‥ primipilus
KHRAC unde ~ius
~ius, camerarius, qui primum cereum portat ante regem
prīmĭcērĭus, ĭī, m. (primus, cera), [en tête des tablettes] le premier dʼun ordre, dʼun corps, chef : Veg. Mil. 2, 21 || primicier, officier de la cour des empereurs : sacri cubiculi Cod. Just. 12, 28, 1, grand chambellan.
Πριμμικήριος, ὁ πρῶτος ταξιώτης. Suidæ, ceram, seu tabulam relatus. Hygenus de Limitib. agror. Goes. pag. 191 :
Has conter nationes sublata sorte quidam tabulas
appellaverunt, quoniam codicibus excipiebantur, et a prima cera, primam tabulam
appellaverunt. Willelmus Tyrius lib. 4. cap. 8 : Præcedebant autem ejus
exercitum quasi Legionum Primicerii, vexilla bajulantes, viri nobiles et inclyti,
etc. In monastico Anglicano tom. 1. pag. 838. et 839. Edmundus et Edgarus Regesse,
et Primicerios totius Albionisinscribunt.
Primicerium Martyrum, quod inter Martyres primus ; S. Bernard. serm. Domin. infra Octavam Assumpt. Virginem Mariam
Primiceriam virginitatis, et Bertrandus Prior Pontiniac. in Vita S. Edmundi apud Marten. tom. 3. Anecd. col. 1782.
Primiceriam puritatisquod inter Virgines primum obtineat locum, vocant.
Regales primicerii, in Vitis Abbatum S. Albani pag. 15. Interdum pro
ducibusseu principibus alicujus negotii. Ibid. :
Electi commilitones et
Primicerii. Matth. Paris. ann. 1240 : Sciscitabatur, quis in exercitu
foret Primicerius. Chron. MS. Bertrandi Guesclini :
Au noble Duc d'Anjou se rendi un Princier,
Perducat d'Alebret l'appellent li Guerrier,
Et vint-sept chasteaus tous de son heritier,
Rendi au noble Duc tout à son desirier.
La erent peint moult richement,
Mieulx que le livre n'en reprent,
Le Roy, le Conte et le Princier,
Et tout li noble Chevalier.
Domesticus. apud Senatorem lib. 10. Epist. 11 :
Primiceriatus, qui et Domesticatus nominatur.Primicerius, id est, prima
manus : chera enim Græce, Latine manus dicitur. Primicerius apud Græcos, Papia vocatur.
Ipse debet habere curam de clavibus totius palatii et est ibi honorabilis, apud
imperatorem die nocteque debet existere in palatio. Joan. Germ. Cabilon. episc.
in vita Phil. III. ducis Burg. apud Ludewig. tom. 11. Reliq. Mss. pag. 117 :
Primicerios, quos capitaneos dicunt, etc. Hinc Primiceriiappellantur in Universitatibus, qui studiis præsunt. Vide
Mannide Sigil. tom. 3. pag. 32.
Sed ante Primicerius, deinde Senator, Ducenarius, Biarchus, Cirmicitor, Eques,
deinde Tiro.Magnus Primicerius, apud Constantinopolitanos, dignitas, de qua Codinus, et ejus interpretes. Vide Joannem VIII. PP. Epist. 169.
Primicerius totius officii. Primicerius
scrinii Canonum, tabulariorum, aureæ massæ, auri ad responsum, vestiarii sacri, argenti,
annularensis, a pecuniis, in eadem Notitia pag. 49. ubi consulendus Pancirolus.etc.
Primiceriatus, apud Gregorium IX. lib. 1. cap. 8. ubi extinctam hanc dignitatem in Ecclesia Tullensi sub ejusdem Pontificis tempora observare est.
Primicerius Sedis Apostolicæ, apud Joannem VIII. PP. Epist. 7. ex iis, quas Sirmondus edidit.
Primicerius Ecclesiæ Neapolitanæ, apud Eugippium in Vita S. Severini cap. ult.
Primicerius Metensis Ecclesiæapud Adelmannum in Epist. ad Berengarium in Concilio Metensi ann. 888. can. 7. etc.
Primicerius Ecclesiæ Pergamensis, in Histor. Pergam. tom. 3. pag. 325. apud Ughellum tom. 4. pag. 668. 669. 675. 848. etc.
Primicerius Ecclesiæ Tullensis, in Charta Leonis IX. PP. ann. 1049. apud Meurissium.
Primicerius S. Marci Venetiarum, de quo multa Sansovinus, et Stringa lib. 1. de Venetia cap. 143. et seq. Dignitatis istius Ecclesiasticæ munus ita describit liber Romani Ordinis, apud eumdem Gregorium eod. lib. tit. 25 :
Ut Primicerius sciat se esse sub Archidiacono, sicut Archipresbyter, et
ad ejus curam specialiter pertinere, ut præsit in docendo Diaconis, vel reliquis
gradibus Ecclesiasticis in ordine positis : ut ipse disciplinæ et custodiæ insistat,
sicut pro animabus eorum coram Deo rationem est redditurus : et ut ipse Diaconibus donet
lectiones, quæ ad nocturna officia Clericorum pertinent, et de singulis studium habeat,
ut in quacunque re capacem sensum habuerit, absque ulla vacet negligentia, aut a quo
ipse jusserit instruantur. Vita Aldrici Episcopi Cenoman. num. 1 : Demum
quoque eligentibus fratribus, et suadente, sive exhortante Episcopo suo Drogone, licet
coacte, senior cantor ibi sublimatur. Infra : In majus eum ministerium,
quamvis coacte, sublimaverunt, et Primicerium, secundum Romanum ordinem eum esse
constituerunt, totumque clerum tam civitatis quam et monasteriorum, sive totius illius
Civitatis (Metensis) Parochiæ ei subditum esse præceperunt, et magistrum
omnium constituerunt. Adde num. 55. Bernaldus Archidiacon. in Vita B. Geraldi
Abbat. Braccarensis n. 1 : In monasterio chorum, utpote bonus Primicerius,
doctissime regebat, et monachos minus eruditos tam in musica, quam etiam literali
disciplina diligenter edocebat. Leges Alfonsinæ, seu Partitæ 1. part. tit. 6.
leg. 5. Primicerium cum Cantore confundunt, ubi Cantorem, et in quibusdam Ecclesiis
Cabiscol, in aliis
Primicerioappellari observant :
E aun otras
Eglesias hay en que ha Primicerios, que han ese mesmo oficio que los Chantres : et
Primicerius en latin tanto quiere decir, como primero en el coro : et en commenzar los
cantos, et para Ex his liquet, Primiceriumnude appellatum, qui alias
Primicerius Scholæ Cantorumdicitur.
Primicerii sive chori et cantorum Magistri, in Exposit. compend.
benefic. fol. 6. Vide Primiserius.Primicerius est, qui primum cereum portat ante Episcopum, vel
Regem, de dignitate : unde hæc Primiceria, ejus dignitas. Adde lib. diurn. Rom.
Pont. cap. 1. tit. 11 : Ad Presbyterum, diaconum, Primicerium,
secundicerium.Notariorum, Lectorum, in Ecclesia Mediolanensi ann. 963. apud Ughellum in Appendice tom. 4. pag. 2. 11. Vide Gloss. med. Græcit. in
Subdiaconorum, Notariorum, Lectorum, in Ord. eccl. Ambros. Mediol. ann. circ. 1130. apud Murator. tom. 4. Antiq. Ital. med. ævi col. 861.
Scripta per manum fratris Sigenulfi
Cassinensis Primicerii. Vide Primiscrinius. Primicerio Notariorumvidend. Savin. Histor. Jur. Roman. med. temp. tom. 1. § 106.
PRIMICERIUS
PRIMICE´RIUSa name given to various officers and dignitaries under the later Roman empire, is explained by:Suidas (s. v.) to be the person who holds the first rank in anything. The etymology of the word is doubtful: it is supposed that a person was called Primicerius because his name stood first in the wax (cera), that is, the tablet made of wax, which contained a list of persons of any rank.
The word Primicerius does not seem. to have been always applied to the person who was at the head of any department of the state or army, but also to the one second in command or authority; as, for instance, the Primicerius Sacri Cubiculi, who was under the Praepositus Sacri Cubiculi. [PRAEPOSITUS] Various Primicerii are mentioned, as the Primicerius Domesticorum and Protectorum (Cod. 12, 17, 2), Fabricae (Cod. 11, 9, 2), Mensorum (Cod. 12, 28, 1), Notariorum (Cod. 12, 7), &c.
[W.S]