rota
rota, a wheel
Frieze-Dennison Vergil
- I Lit.: pro rotā me uti licet, Plaut. Capt. 2, 3, 9 (369); cf.: vorsutior es quam rota figularis, id. Ep. 3, 2, 35 (371): orbes rotarum, Lucr. 6, 551; Plin. 8, 16, 19, § 52: axes rotarum, id. 16, 43, 84, § 229: radiata, Varr. R. R. 3, 5, 15: aurea curvatura summae rotae, Ov. M. 2, 108: aquaria, Cato R. R. 11, 3: ne currente rotā funis eat retro, while the wheel (in a hoisting machine) hurries forward, Hor. C. 3, 10, 10 et saep.—
- 2 In partic.
- a A potter’s wheel (cf. supra, figularis): amphora coepit Institui: currente rotā cur urceus exit? Hor. A. P. 22; so, Cumana, Tib. 2, 3, 48: Aristarchus invenit rotam figuli, cujus circuitu vasa formantur, Sen. Ep. 90, 31.—
- b A wheel for torture (τροχός, among the Greeks): in rotam beatam vitam non escendere, Cic. Tusc. 5, 9, 24: cervicem circumactu rotae frangere, Sen. Ep. 70, 23; Ap. Met. 3, 9, 1; 10, 10, 16; Sen. Herc. Oet. 1011.—Ixion’s wheel, Tib. 1, 3, 74; Verg. G. 4, 484; id. A. 6, 616; Sen. Herc. Fur. 750 et saep.—
- c A roller: aliquid subjectis rotis traicere, Front. 1, 5, 7: propellere, Tac. H. 4, 23; Vitr. 10, 13, 2.—
- B Poet., transf.
- 1 (Pars pro toto.) A car, chariot: si rota defuerit, tu pede carpe viam, Ov. A. A. 2, 230; cf. (opp. pedibus) id. M. 1, 448; so Prop. 1, 2, 20; 2, 25 (3, 20), 26; 4 (5), 10, 42: subdiderat rotas, Verg. A. 12, 675; Ov. M. 2, 139; 312; 3, 150. —Of the span of horses: Cynthia fraternis afflata rotis, Sil. 4, 483.—
- 2 Of things in the shape of a wheel or disk.
- a The disk of the sun: solis rota, Lucr. 5, 432; 564; cf.: flammea Phoebi, Sen. Herc. Oet. 1022; and simply rota, Enn. ap. Isid. Orig. 18, 36 fin.; Val. Fl. 3, 559.—
- b A kind of sea-fish, Plin. 9, 4, 3, § 8; 32, 11, 53, § 144.—
- II Trop., a wheel: fortunae rotam pertimescere, i.e. fickleness, inconstancy, Cic. Pis. 10, 22; cf.: versatur celeri Fors levis orbe rotae, Tib. 1, 5, 70; Prop. 2, 8, 8 (10); Tac. Or. 23; Amm.26, 8, 13.—Poet.: imparibus vecta Thalia rotis, i.e. in elegiac metre, Ov. A. A. 1, 264; so, disparibus (elegorum) rotis, id. P. 3, 4, 86: jactor, crucior, agitor, stimulor, vorsor in amoris rotā miser, on the rack of love (cf. I. A. 2. b. supra), Plaut. Cist. 2, 1, 4 (206).
plaustrum in similitudine arcae ~as habens intus
non debent de jure teloneum capere de carectis novis ‥ nec ‥ de ~is nisi sint venales
in ij paribus ~arum ad carectas [et ] ij paribus ~arum ad carros de novo emptis, predictis ~as ad carectas cum veteri ferro ligandis
J. fugavit j carectam cum ij equis et ‥ per infortunium cessidit de ‥ carrecta et ~a transit super collum
Johanni Whelewright pro j car’ cum ~is v s.
pro ij sennevectoriis cum ~is emptis ad ponendum carbones ibidem(
in j pari ~arum ad herc’, j d. ob.(
debent querere ~as aratorum apud Cantuariam
hoc machinamentum ‥ moram obsidioni dedit ‥ . turrim ‥ compaginatam ~arum volubilitate muro pene conjunxere
turri lignea super quatuor ~as ducta et aliis ingeniis debellaverant eam
in scalis ~is provehendis et aliis invisis ordinacionibus
hec duo, conjuncti pudor et pena, sunt ~e [ME: ] Elye ignee ipsum ferentes in paradisumhweoles
~am ‥ dicit nativitatis nostrae incessabilem vitae temporalis procursum quo a die nativitatis usque ad mortem velut semper currente ~a curruli incessanter agimur
quatuor sunt regule divine scripture, quibus quatuor quasi quibusdam ~is tota divina pagina volvitur
erigat ‥ pia tenuem manus ergo carectam, / ut mea sincero currat in axe rota
rota per girum quam trudit machina limphae
puerum ‥ raptum impetu decurrentis aque subter ~am molendini
videres ‥ ~as molendinorum ab axibus avulsas
~as aquaticas reficiendas ‥ per x dies v s.
factura unius nove ~e interioris ‥ et purgacione aqueductus retro molend’ x s.
oppressus fuit ‥ per ~am molendini equitarii
in ~a molendini fuller’ de novo vestienda cum bord’ de meremio domini
Johannes Coupere cepit pro ~a fili xiiij d. ubi non debet capere nisi xij d.
sunt filiatrices ad ~am(v.
unam ~am manualem vocatam [] spynnynggwele
~am filatoriam
de ij ~is pro filacione
una ~a filabilis valet iij d.
quia tempus non consideratur in talibus nisi sicut totus fluxus simul ut ~a figuli
si celum staret et moveretur ~a figuli, esset tempus in motu ~e ut in subjecto
submagister operis fabrice ‥ dicit quod ‥ ~e existentes in occidentali parte ecclesie sunt putride
in xviij estlandbordis sarratis et operatis circa ~am feretri
gelida cisternae limpha, quam anthlia, hoc est ~a hauritoria [gl.: ] exanthlamushledtrendle, hweowla
ant[h ]lia, ~a hauritoria
affidaverunt pro xiij li. xij s. et iiij d. positis in operacione unius domus cum ~a erect’ supra puteum
[canes aquarii ] ~ae amplioris circumactu, aquam ex altis puteis ad usus rusticos hauriunt
canes ‥ in officio culinario, cum assandum est, inserviant et ~a minore gradiendo verua circumagant
modus ‥ faciendi tale horologium talis esset quod homo faceret unum circulum equalis ponderis ‥ . postea quod appendatur pondus plumbeum axi ipsius ~e
habita ~a certi numeri dencium, unam aliam ~am invenire que habeat quotlibet dentes equales dentibus ~e date
pro meremio ad ~as campanarum sarrando
pro factura ferramenti ~arum dictarum campanarum
pro leshoopes, gojons, plates , et aliis necessariis ferri pro lesaxiltre magne ~e in campanili ij s. viij d.
Johanni Smyth ad emend’ rotam secunde campane
praeterea fecit ‥ Athelwoldus quandam ~am tintinnabulis plenam, quam auream nuncupavit
campane manuales et j ~a campanis plena
contrita rotis extollit vipera cephal
ad ~am damnatus [sc. Ixion ] dicitur, quod ~e vertigo que superiora sunt statim dejicit
imponatur ~e versatili, cui similes sui sunt imponendi, deducatur ad loca penalia
captos capite plecti ac deinceps in ~as aerias Saxonum more, ubi corvos pascant ‥ attolli jussit
quando eos ponet Deus ut ~am et sicut stipulam ante faciem venti et sicut flamma comburens montes
eis ‥ ~am malorum rex sapiens impiorum ventilator immittit
de Ezechiele et ~is. ‥ cum divinarum cernit secreta rotarum
pupilli ‥ adjunctis rimarum ~arum lineis fuscantur
solis splendor triquadram mundi ~am [gl.: i. circulum, ] ‥ illustrare credaturþæne wiþerdæledan trendel , ~a dicta quod ruat et rotundum a ~a vocatum
Phoebi ‥ rotam
considerantes itaque philosophi planetarum ~as, ~arum deinde circumferentias, ~asque in signa, signa in gradus ‥ dividentes
de quantitate ~e solis
estivali Clarius sublimatus rota / estuat vicinius vi caloris tota
rotam solarem nebula non abscondet; / perfecta videbitur rota lunaris
~a,eahringas
pendente magna desuper aerea ~a cum lampadibus
in ferrament’ j ~e super volturam chori causa corone pendend’ in choro fabricand’
pro adimplecione ~e de certis personis ‥ pro candela de ~a
precipimus ut ‥ prohibeatis ‥ arietum supra ligna et ~as elevaciones(v.
sanctus pater ab angelis reductus ad eos descendit. vitrea ~a vultui suo apposita per quam deinceps videns non videbatur(
istis firma datur Rome rota juris ibidem, / bullis signatur
in nostram linguam ‥ convertit ‥ de libris [v. l. ] Isidori episcopi excerptionesadds ~arum
~a temporis referente annuum regni spatium
licet autem sit membrum modicum [sc. lingua ], ~am humane nativitatis succendit
non stabiliter ‥ propter ~am volubilis mundi
alta pace et multo tempore ‥ rerum perfunctus et novissime a subjectis occisus fortune ~am volvit
qui per arma ‥ regnum affectant, subito elevantur et ‥ deprimuntur, sicut ~a que stabile non habet cacumen
fortunam fugitivam sequens et ~e volubilitati multum confidens
volvitur interea fortune ~a
nota ~e fallacis fortunam
quam labilis et mutabilis sit fortuna, que vos gloriosissime collocavit in apice sue ~e
lego ‥ lectum meum de rubeoworstede embrouderato cum ~is fortune
aurum potabile ‥ ex auro elementato artificioso, circumducto per ~am philosophie
turbin[a ]e, rota[e ] ventorum
in Argentea Porta receptus est rex ab episcopis et cardinalibus et ‥ ad mediam ~am ductus est et ibi recepit secundam orationem a Portuensi episcopo
item conclusiones ~e, secundo folio ‘post publicas’ item decreta sanctorum patrum
in pape capellanum ‥ ipsius et ~e consiliis ‥ extitit sublimatus
de ~a
destinatum locum in ~a praefato domino Sylvestro assignare ‥ velit(
in sacro ~e Romane curie auditorio
- 1. (wagen)wiel;
- 2. (poët.) wagen [Luciferi zonnewagen]; ➤ pedibus rotāve;
- 3. (als folterwerktuig door de Grieken gebruikt) rad [Ixionis]; ➤ radiis -arum districti;
- 4. (als mechanisch hulpmiddel) (a) pottenbakkersschijf [figularis]; (b) rol, cilindervormige balk om een last voort te rollen; ➤ -as subdere of subicere; alqd subiectis -is propellere op rollen; (c) scheprad [aquaria];
- 5. (poët.; postklass.) cirkel, kring; omloop van hemellichamen;
- 6. (metaf.) wisseling, veranderlijkheid [fortunae rad v. fortuin]; ➤ versatur celeri Fors levis orbe rotae;
- 7. (Ov.) (plur.) -ae dispares de ongelijke versmaten van het elegische distichon (hexameter en pentameter); ➤ elegi disparibus -is.
Tunc
Præfectus jussit afferri Rotam ferream, et figi in ea gladios acutos, et super ipsam
Rotam imponi Virginem, ut staret Rota in medio duarum columnarum, et quatuor milites de
ista parte, et alios quatuor ex alia parte, et milites trahebant Rotam, et Julianam
habebant superpositam. Trahentes autem milites machinam tangebant, et nobile corpus
virginis Christi omnibus membris findebatur, et medullæ de ossibus ejus exibant, et tota
Rota tingebatur de illa, etc. Adde Vitam sancti Ephremi num. 10.Alias enecat, alias incendio tradit, alias Rotis ossibus
confractis innectit. Ditmarus lib. 4. pag. 48 : Miser captus est,
fractisque cruribus Rotæ superpositus. Andreas Suenonis lib. 7. Legum Scanicarum
cap. 11 : In Rota distento corpore suspendatur, vel lapidibus obruatur,
etc. Galbertus in Vita Caroli Comitis Flandriæ num. 95 : Post hæc vero
utrorumque corpora virorum (qui patibulo suspensi fuerant) Rotæ plaustri
superposita, in malo altissimo fixæ, videnda universis transeuntibus proposuerunt,
etc. Idem num. 119 : Eodem die captus est,... et in Rota malo superinfixa
ligatus, disperditionem vitæ perpessus, omnium spectaculum fuit. Adde num. 122.
Philippus Galtherus lib. 8. Alexandreidos, de cæde ejusdem Caroli pag. 64 : Hoc habitu quondam Burchardum Flandria vidit Solventem meritas occiso Principe pœnas, Quem Rota pœnalis pro tanto crimine torsit, Totaque confregit Ludovico vindice membra. Vide præterea Galterum Tervanensem in Vita ejusdem Caroli cap. 39. et 42. et
Sugerium in Ludovico VI. pag. 316. Cæsarius lib. 2. Mirac. cap. 6. de homicida :
Statim data super eum sententia, pœnæ Rotali adjudicatus est. Adde lib.
10. cap. 37. lib. 11. cap. 54. 55. Willelmus Heda in Wilebrando Episcopo Trajectensi :
Cum socio ignominiose trucidatur, impositus Rotæ, stipite exaltatus, quod maximæ
apud Germanos judicatur infamiæ. Continuator Nangii ann. 1326 : Prius
enim in pilorio vertitur, et deinde ambæ manus scinduntur, et in Rota eminente ligatus
ponitur, pugnis abscissis ante eum ad circumferentiam Rotæ pendentibus,
etc. Ægidius de Roya ann. 1328 : Deinde tractus ad patibulum, fractis
cruribus et membris decapitatus fuit, et positus super Rotam, atque suspensus cum eadem
Rota ad novum patibulum miræ altitudinis cum suis consortibus. Denique
Continuator Chronici Carionis ann. 1535 : Rotæ supplicium hoc anno mense Januario
primum in Gallia adversus latrones decernitur.
du TilletEpiscop. Meldensis in Chronico :
Anno 1535. lex contra latrones lata, salutaris admodum omnibus
peregrinantibus et iter facientibus, ut pedibus, brachiis, dorsi spina et cervice
fracta et conquassata, tamdiu sublimes in Rota vivant, quamdiu animam de cœlo trahere
poterunt. Gesta Balduini de Luxemb. Trevir. Archiep. lib. 1. cap. 9. apud
Baluzium tom. 1. Miscell. pag. 106 : Proprium occultæ nationis fratrem, qui
propriam uxorem interfecerat spe solemnioris.... supplicio Rotali interimere
permisit.Per vicos et plateas ut canis vilissime tractus, tandem in rota
eminentissima Rotatus est, etc. Joannes de Beka in Joanne II. Episcopo
Trajectensi : Idem Gerardus inter acerba supplicia dire Rotatus est.
Item
prohibemus sub pœna excommunicationis, ne aliqui, qui mortem sibi conspirarunt,
seipsos laqueo suspendendo, vel qui suspensi, decollati vel Rotati, aut alias propter
suum scelus interfecti sunt, in Ecclesiis vel cimeteriis sepeliantur, nisi de nostra
seu Officiarii nostri licentia speciali.
Qui apprehensus Rotatus
est, et in quatuor partes divisus, et super rotas quatuor positus, secundum quatuor
civitatis partes. Adde ann. 1387. Albertum Stadensem ann. 1226. Ægidium de
Roya ann. 1328. Ericum Upsaliensem lib. 3. Hist. Suecicæ ann. 1189. lib. 4. pag. 119.
etc. Vide Rotatio. Alios Inrotavit, alios
imparticavit, alios caudis jumentorum protrahendos et discerpendos adhibuit.Rusticus aratri rotamnon leguntur in edit Basil. Otton. Fris.
Coronamvocant. Adamnanus de Locis SS. lib. 1. cap. 6 :
Cujus
(Ecclesiæ) in superioribus grandis quædam ærea cum lampadibus Rota in
funibus pendet. Ita usurpat S. Bernardus lib. de Vita et moribus Clericorum cap.
11.Rotam S. Bartholomei et consecratum cereum Paschæ in servitio ecclesiæ
communiter expendent. Alia ann. 1248. in Necrol. MS. eccl. Paris. :
Ordinavimus in honore omnipotentis Dei et felicissimæ Matris ejus in eodem loco
statuere... duas Rotas ferreas, quarum Rotarum quælibet habebit centum cereos in festo
Purificationis B. Virginis, qui illuminabunt ecclesiam.Fecit vestem albam holosericam
rosatam, habentem in medio tabulam de Tyrio cum historia Crucifixi. Nec non et Rotas de
chrysoclavo ornatas in circuitu de quadrapulo. Infra : Fecit.... et Rotam
de chrysoclavo ornatam in circuitu de Tyrio. MS. : Bues i offre un vert paille Roé. : Li Dus Renart offert quatre pailes Roez. Tour. Regula Sororum Minorum Monasterii Humilitatis B. Mariæ Parisiensis diœcesis ab Urbano IV. PP. exarata ann. 1263 :
Sine Ministri licentia non habeatur nisi una Rota conveniens in Conventu, per
quam necessaria sororibus concedantur, et auferantur etiam auferenda : hæc siquidem
taliter ordinetur, ut nihil possit ea mediante videri. Visitatio Monasterii S.
Francæ in diœcesi Placentina ann. 1338. apud Petrum Mariam Campum : Fiat etiam ibi
in dicto muro una Rota lignea volubiliter ad porrigendum paramenta, libras, et alia,
etc.de libris Isidori:
Etymologias, Rotarum, proœmiorum, et Rotarum et officiorum : Item proœmiorum, item Rotarum, etc. Ubi editur ad marginem, id est
Cantuum seu Hymnorum. Vide Rocta.
Casei Rotarum ducentarum sexaginta sex, leguminum modiorum 80. risi
modiorum 19. olei Rotarum 95. zuccari Rotarum 38. etc. Rotæ ceræ,
Reon, eadem acceptione, ut videtur, in Reg. S. Justi ex Cam. Comput. Paris. fol. 195. r° :
Item
duo sextaria et duo boisselli ordei. Item duo Reons de chous. A forma orbiculari
procul dubio : unde pro Globulus, Gall. Boucle, mordant, tretpas, Reons touz
dorez.Rotte. Statuta Equitum Teutonic. art. 86. apud Raimundum Duellium tom. 2. Miscell. pag. 62 :
Audito clamore præconis ascendent equos in
hospitio.... statimque præcedet frater spatium in Rota, faciet servos suos præcedere,
vel acie acceptus accepta Rota faciet servos suos præcedere, ut arma sua custodire
valeat, et locum quo cœperit in Rota servare..... Quando frater exit de hospitio, si
viderit locum sibi cum suis servis sufficientem in Rota vacuum et apertum potest
intrare. Vossius lib. 2. de Vitiis serm. cap. 17. bis habet Rottahac notione ex Willelmo Brittone, pro quo Cangius legit
Rupta. Vide in Rumpere.
Rotte. Vide Routa in Rumpere. Libert. Montisfer. ann. 1291. in Reg. 181. Chartoph. reg. ch. 154 :
Item dominus, bajulus et cæteri præfati non debent.....
introducere infra villam Montisferandi ostalienam, nec Rotas, nec gentes
extraneas.Roe. Stat. Colleg. Fux. Tolos. ann. 1457. ex Cod. reg. 4222. fol. 210. v° :
Cum cameras ipsius collegii
Rotis, lecticis et scamnis studentibus necessariis fulciri fecerimus, etc. Lit.
remiss. ann. 1391. in Reg. 141. Chartoph. reg. ch. 276 : Icellui Charlot escolier à
Orliens mist hors dudit hostel toutes ses choses, excepté sa Roe et sa chayere ;
lesqueles Roe et chayere il fist apporter au bas. Vide Rota
bibliothecæ.In quadam Rota molendinorum dictæ universitatis,....... et vocatur dicta Rota
communiter, molendinum meyssonerii, etc.In quo sigillo.... circum circa dictam avem erant litteræ sive scripturæ in
duabus Rotis, et in proximiori Rota dictarum litterarum ipsius avis erant scripta verba
sequentia : S. Petri de Collemedio. HincTunc unusquisque
archipresbyter cum suis clericis et populo facit Rotam... Mansionarius vero in medio
saltat in girum, etc.Roe. Lit. remiss. ann. 1395. in Reg. 148. Chartoph. reg. ch. 99 :
Cum Paulus Aurussi et Petrus Laurentii
lusissent in platea communi ad ludum Rotarum.... Petrus Laurentii filius Bartholomei
ludendo jecit Rotam uno tractatu ; quo facto Bartholomeus prædictus cepit et levavit de
facto Rotam ipsam a dicto ludo, et illam longe extra dictum ludum projecit. Aliæ
ann. 1410. in Reg. 165. ch. 119 : Comme iceulx compaignons se feussent mis à jouer
pour le vin à un jeu, appellé le jeu des Roes de fer, en place commune et publique, etc.
Jeu que on appelle ou pays (Quercy) la Roe, in aliis ann. 1458. ex
Reg. 188. ch. 27. Vide supra in Rodella.Hiemis tempore ad ignem sedens..... semper Rotam spissam et latam inter se et
ignem, quasi pro umbraculo positum habebat, et ita pene numquam
calefiebat.A S. Paulo Branca Ursina directo per
castellare de Lame usque ad flumen Clentis, et ab alvo Clentis usque ad Rotam franciam, et a Rota francia per collem Lupi usque ad flastram, etc.
Vide supra Rotaria 2.Argentaria de Lebena quotidie
valet, ut dicitur, tres Rotas argenti depurati, quæ valent tria millia Soldanos, solutis
operariis.Rotashaud ita inepte, vocare potuerunt. Statuta Monasterii S. Claudii ann. 1448. pag. 52 :
Statuimus et ordinamus, quod pro conservatione præfatorum librorum fiant
et construantur in præfata libraria de emolumentis officii sacristiæ prædictæ, ut supra
pro reparationibus unitis seu uniti banci, Rotæ et scamna, et inde cum catenis eisdem
affigantur. Vide Rota 9.De
Judæis statuimus, ut in civitatibus et castris et aliis locis insignibus, et non in
aliis, habitare permittantur, et ut omni tempore in medio pectoris Rotam portent, ut
propter hoc a populo Christiano discernantur. Adde Statuta Ecclesiæ Nemausensis
ibidem col. 1064. art. 14. Vide Judæi.Rotte, Turba. Charta ann. 1087. apud Baluzium Hist. Tutel. col. 428 :
Si quando autem Rota piscium ingressa fuerit, ex
ipsis quoque habebunt partem suam. Vide Rota 8.Rotæfiguram efformabat ; unde Camera ipsa nude
Rotadicta est, ut apud Normannos
Scacarium, quod Camera, in qua judicia exercebantur, Scacarii instar, marmoreis tabellis distingueretur. Petrus Diac. lib. 4. Chronici Casin. cap. 37. de Henrico Imperatore :
Cum in Rotam Porphyreticam venisset, positis utrisque sedibus,
consedere. Neque, opinor, alia est ab ea, quam Rotam Romanamdicimus, ubi agitantur publica judicia, quorum Decisiones circumferuntur :
Auditores, ut vocantur,
Rotæalternatim sedeant judicentve ; aut quod apud ipsos versentur præcipua totius orbis Christiani negotia. Curiam hanc instituit Johannes XXII. Papa.
RaathGermanis
Rotam, et
Cameramsignificare, hincque
Rotwilam, oppidum Helvetiorum appellatum, quod in eo esset Camera judiciorum Imperialium, quæ postea Spiram translata est : eademque ratione
RotamRomanam dictam.
Curia Rotæ sacri palatii apostolici
Avenionensis memoratur in Statutis ejusdem urbis lib. 2. rubrica 2. art. 1. in qua
teneatur deinceps curia, saltem semel in hebdomada die Mercurii. Aliquot aliæ
sunt civitates in Italia, in quibus etiam Rotæ celebrantur, ut Genuæ,
etc.Præterea fecit vir
venerabilis Athelwoldus quandam Rotam tintinnabulis plenam, quam auream nuncupavit,
propter laminas ipsius deauratas, quam in festivis diebus ad majoris excitationem
devotionis reducendo volvi constituit.Item statuimus et ordinamus ac etiam mandamus omnibus Episcopis Græcis, et aliis
Præsulibus quarumlibet nationum, et Sacerdotibus earumdem, quod debeant ordinare quoddam
signum quo possit omnibus audientibus divinum officium notum esse, illa hora, qua
perfecerint Corpus Christi, quando celebrant in altari : ita quod illo tempore Corpori
Christi exhibeatur reverentia tam debita, quam devota. Adde Statuta Willelmi
Episcopi Parisiensis cap. 15. et Synodum Wigorniensem ann. 1240. cap. 9.«.... Pro 1. Rota ad
projiciendum fimum extra stabulum.... (Arch. Histor. de la Gironde
t. 22. p. 445.)● rota (pesce marino) Plin.
- 2 AR-, a wheel: aurea summae Curvatura rotae, O.: Ne currente retro funis eat rotā, while the wheel hurries forward, H.—A potter's wheel: currente rotā cur urceus exit?H.— A wheel for torture: in rotam beatam vitam non escendere: Ixionii rota orbis, V.—A car, chariot: Si rota defuerit, tu pede carpe viam, O.: Subdiderat rotas, V.: croceis invecta rotis Aurora, O.— Fig., a wheel: fortunae, i. e. fickleness: imparibus vecta Thalia rotis, i. e. in elegiac metre, O.: disparibus (elegorum) rotis, O.
-
…propterea quod pro vallo carros obiecerunt et e loco superiore in nostros venientes tela coiciebant et non nulli inter carros rotasque mataras ac tragulas subiciebant nostrosque vulnerabant. Diu cum esset pugnatum, impedimentis castrisque nostri potiti sunt. Ibi Orgetorigis…
Julius Caesar, Gallic War
-
…et cupido quondam discordia Phoebo, Eveni patriis filia litoribus ; nec Phrygium falso traxit candore maritum avecta externis Hippodamia rotis sed facies aderat nullis obnoxia gemmis, qualis Apelleis est color in tabulis. non illis studium vulgo conquirere amantis…
Propertius, Elegies
-
…delere vetustas, instituit sacros celebri certamine ludos, Pythia perdomitae serpentis nomine dictos. Hic iuvenum quicumque manu pedibusve rotave vicerat, aesculeae capiebat frondis honorem nondum laurus erat, longoque decentia crine tempora cingebat de qualibet arbore Phoebus .…
Ovid, Metamorphoses
-
…tangeris igni haec est venturi prima favilla mali. tum magis Armenias cupies accedere tigris et magis infernae vincula nosse rotae, quam pueri totiens arcum sentire medullis et nihil iratae posse negare tuae. nullus Amor cuiquam facilis ita praebuit…
Propertius, Elegies
-
…repentinus res opp. opinio, ratio v. opinio, ratio opp. verba revocatio ad voluptates Epicuri rhetores rota v. eculeus Sanguis sanitas animi sqq. . sapiens idem qui bonus al. beatus est sec. Stoicos…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…, cumque ipse nudus in convivio saltaret ; in quo cum illum saltatorium versaret orbem, ne tum quidem fortunae rotam pertimescebat. hic autem non tam concinnus helluo nec tam musicus iacebat in suorum Graecorum foetore et caeno ; quod…
Cicero, in Pisonem
-
…hoc est ex essedis pugnae. Primo per omnes partes perequitant et tela coiciunt atque ipso terrore equorum et strepitu rotarum ordines plerumque perturbant, et cum se inter equitum turmas insinuaverunt, ex essedis desiliunt et pedibus proeliantur. Aurigae…
Julius Caesar, Gallic War
-
…nihil dolere ἀπονία sqq. δόξα plerumque opinio, sed etiam opinatio, v. opinio Eculeus. cf. rota et Phalaridis taurus ἡδονή a Epicuri voluptas ; eius summum bonum al. ἡδονὴ καταστηματική sqq. singulae voluptates b…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…ob rem is, qui torqueatur qui crucietur, beatus esse non possit. in eo etiam putatur dicere in rotam id est genus quoddam tormenti apud Graecos beatam vitam non escendere. non usquam id quidem dicit omnino, sed…
M. Tullius Cicero, Tusculanae Disputationes
-
…illi compositis primum docuere tigillis exiguam uiridi fronde operire domum illi etiam tauros primi docuisse feruntur seruitium et plaustro supposuisse rotam. tum uictus abiere feri, tum consita pomus, tum bibit inriguas fertilis hortus aquas, aurea tum pressos…
Tibullus, Elegiae
ROTAThe various kinds of wheels are described under CURRUS, MACHINA, MOLA, TYMPANUM; and the rota aquaria for raising water under ANTLIA: but, as regards the last, it is necessary to add a few words in explanation of the cut here given, showing the portion of an actual Roman water-wheel, lately (1889) acquired by the British Museum. It was found in the Rio Tinto mines in the south of Spain, which were worked by the Romans for silver and copper: its excellent preservation, though entirely of wood, and perhaps dating from the time of Nero, is accounted for by the action of the cupreous water with which it was saturated. The water was taken up in the boxes at the outer circumference (which are covered, but with an opening at the side) and discharged into a trough, when the wheel had nearly completed its half-revolution. The water is then lifted into a channel about fifteen feet above the original level: another wheel (or pair of wheels, for they are found in pairs) then raises it to a higher channel, and so by a succession of stages it is removed from the mine. The wheels were probably turned by slaves by means of ropes, of which some remains have been found attached to the wheels, and in such a position that they could be worked with the feet, as a treadle, as well as with the hands (Stevenson in Archaeologia Aeliana, 7.279). As was stated under ANTLIAVitruvius describes three kinds of water wheels (10.4): this kind is not exactly like any of the three, but is an improvement upon No. 2 (that with the modioli attached), because that wheel could only raise water to a height equal to half its diameter, whereas the wheel shown in this article could raise it to a height nearly equal to the whole diameter, which in this example is little short of fifteen feet.
[G.E.M]A wheel. See antlia; currus; mola; tympanum.