rotulus
rotulus, ī, m. = rotula, Calp. 7, 51.
rŏtŭlus, m. , c. rotula : Calp. Ecl. 7, 51.
rotulæ, seu
rotæconvoluta, unde nomen. Fortunatus lib. 7. Poem. 18 :
An tibi charta parum peregrina merce Rotatur ? Rutulus, Rotulum dictum censet : est autem
Rutulus, baculum rotundum, quo cumulus mensuræ demitur et exæquatur :
Rotulusenim, seu Charta convoluta baculi speciem refert. Veteres
volumen, recentiores Græci
Roelle, et
Rolle, Germani
Rodel. Ejusmodi porro chartarum volumina inter Magistratuum insignia in utriusque Imperii Notitia conspiciuntur, ut inde liceat conjicere, horum usum ea tempestate obtinuisse, hoc est, circa tempora Theodosii junioris, in quæ Acta judiciaria referebant, licet etiam codicibus, qui et hic effinguntur, uterentur. Durandus lib. 1. Ration. cap. 3. num. 11. ait, Prophetas et Apostolos depingi solere
cum Rotulis vel libris. Ita Baldricus Burguliensis Abbas
Rotulumpro libro dixit tom. 4. Historiæ Francorum :
In Rotulo multi cum solicitudine quadam Dicendi seriem semper metantur ab Adam. Et ceint l'espée, se li Rosles n'i ment, Qu'ot Alixandres, quant conquist Orient. Epistolausurpat idem Baldricus :
Venit ad extremum Rotulus de Præsule magno. Rotularis Epistola, Rotularis pagina, pro
Brevi mortuorum, non semel occurrit. Alibi :
Sic Rotulus semper mortem cujuslibet effert. Rotuluspassim ; apud Zachariam PP. in Epist. 13. ad Bonifacium Moguntinum sub finem, Ordericum Vitalem lib. 3. et 11. pag. 495. 832. in Monastico Anglic. tom. 2. pag. 802. etc.
Rotulosdefunctorum, de quibus mox dicetur, alios fuisse
Rotuloscensuum, servorumque cœnobialium : ex quibus unum vidisse se dicit Corbeiensem, qui pluribus ulnis constat. Alios item
Rotuloschartarios, litteras et instrumenta cujusvis Ecclesiæ continentes, quales, inquit, vidimus Albiensis Ecclesiæ penes Abbatem de Campis descriptos ab annis ferme sexcentis.
Raoulle, in Lit. ann. 1373. tom. 5. Ordinat. reg. Franc. pag. 613.
Quant on vent ou achate, li
maires fait les Roues et les tenances, et a de ces Roues deux deniers. Comput.
ann. 1503. ex Tabul. S. Petri Insul. : Pro uno Rotulo extenso et devoluto in choro
die nativitatis Domini, iv. sol.Rotuloseu albo descripta, juxta quam unus post alterum quoddam munus obire debet. Correctiones Statutorum Cadubrii cap. 78. de officio Juratorum :
Præterea illi, qui ex ordine et Rotulo officium Jurati obtigerit, per
seipsos dictum officium exercere teneantur, non autem per interpositam personam,
etc. Nos dicimus à tour de rôle, ut uniuscujusque nomen exit.
Matildis le Taillur tenet post Rotulum curiæ unum messuagium cum curtilagio
ad terminum vitæ, et reddit inde per annum ad quatuor terminos prædictos iv.
s. et sectam curiæ.Dicti homines præmissas
conventiones in Rotulis placitorum domini Regis de anno supradicto ad majorem
securitatem inrotulari procurarunt.Domesdei, de quo suo loco, Angliæ descriptionem, quæ ab Alvredo Rege facta est, continens, sic dictus, quod Wintoniæ inter cætera regni scripta et monumenta asservaretur. Wintoniæ autem exstitisse archivum regium innuit Giraldus Cambr. lib. 2. cap. 6. Ingulfus,
de Domesdei:
Iste Rotulus vocatus est Rotulus Wintoniæ,
et ab Anglis pro sua generalitate omnia tenementa totius terræ integre continente,
Domesdei cognominatur. Sed et Ingulfus eumdem Domesdei, qui duobus grandibus constat voluminibus,
Rotulumpariter vocat.
Secoussetom. 3. Ordinat. Reg. pag. 480. num. 27 :
Item, eisdem
(Judæis) concedimus, quod volumini (volumina) Rotuli vel libri dictorum
Judeorum per quemcumque Officiarium seu alium Christianum nullatenus capiantur.
Versio Gallica præfert ibidem : Item, en oultre leur octroyons que leurs livres ou
Roules ne puissent être pris ou empeschiez par aucun de noz officiers ou par quelconques
personnes, pour quelconque cause que ce soit. Etiamnum Judæi in Synagogis suis
legem Mosaicam legunt in Rotulodescriptam, non in libro paginis distincto. Vide Talmud et Judæi, lin. His addam, etc.
Olimparlam. Paris. :
Consueverunt esse Rhemis duæ familiæ Judæorum et in
certo loco, qui magna libertate gaudere consueverunt, eo quod Rotulum Isaiæ custodire
dicuntur.Appeller en tour de Rolle, seu juxta ordinem causarum disceptandarum in codice descriptum.
Secoussetom. 4. Ordinat. Reg. pag. 336. not.
f. Litteræ Johannis Domini Castri-villani ann. 1331. pagina laudata :
Et qui defaudra à païer la somme à quoy il sera mis desdites
soixante livres, il païera deux sols d'amende ; ensemble le Reul à quoy il seroit
mis. Ubi la sommeet
le Reulibidem sonant ;
Reulautem dicitur quod hæc summa in Rotulo descripta erat. Similis omnino locus exstat in aliis ejusdem Johannis Litteris ann. 1355. ibidem pag. 338. nisi quod pro
Reul, legitur
Reu.
Rotulus. Synodus Suessionensis ann. 853. art. 4 :
Porrexit
Rotulam auctoritatem Canonicam et Apostolicam continentem. Historia
Translationis S. Stephani : Sacello projectam colligens Rotulam, vivere uxorem....
cognovit. Sugerius in Ludovico VI : Regis literam Rotulam scilicet
velatam offerens.
Pro signo Rotulæ digitum digito circumfer, ac deinde scribentem
simula. Pro signo Brevis primos articulos quatuor digitorum inflecte itemque
scribentem simula.Vidit tertio quemdam.... magnam prolixæ chartulæ Rotellam in manu
gestantem.Si ballivi
non fecerunt Rotulare suas Curias et assisas.Enrooler, Enrotuler.Gouletin Compendio jurium et consuetudinum Universitatis Paris. fol. 12 :
Quot (Officiarios)
postea fidelis Scriba Universitatis in Rotulo quodam Universitatis, quem apud se
habet, inscribit ; deinde ex eorum sic electorum, sicut omnium aliorum Officiariorum
nomina et cognomina ad Curiam Dominorum generalium portat, et ipsa cum cfficii
qualitate in alio Rotulo ibidem existenti, Regis auctoritate et Universitatis,
Inrotulat. Vide Inrotulare suo loco.Quando pro aliquo Abbate vel
Abbatissa defertur Rotulus, si Conventus est in claustro vel in choro, serviens qui
portat, debet Rotulum extendere per medium, et recedere de Conventu. Tunc solus Cantor,
vel, si ipse non est præsens, aliquis pro eo debet Rotulum levare et deferre sine
molestia Conventus ad partem, et scribere in eo absolutionem et orationem. Vide
Brevia mortuorum in Brevis.Ipsius itaque
Epistola Rolli talis est. Paulo ante, librum Rotularemappellat :
Fratres vero de ejus morte nimium tristes, librum Rotularem conficientes
direxerunt per Ecclesias et loca Sanctorum, dilecti Patris exitum nunciantes, et pro eo
orari cupientes. Ubi Rollus, et
Liber Rotularis, illud ipsum est, quod Udalricus lib. 3. Consuetudinum Cluniac. cap. 10. lib. 3. cap. 33. et alii, vulgo
rotuliformula Monasterii S. Mauri Fossatensis e MS. Corbeiensi :
Grex Fossatensis Fratribus
Corbeiensis munus æternæ prosperitatis in perenni sæculo : Quod Dei charitas postulat
et Apostolus imperat, Hugoni patri cæterisque fratribus (defunctis).... persolvimus.
Quod ergo pro illis fecimus, pro nostris quoque ut faciatis, precamur : scilicet donno
Abbati Odoni, item Odoni Abbati, Adelerio Abbati, Gunterio Abbati, Rainaldo Monacho,
Herluino Monacho, Otranno Monacho, Rotberto Monacho, Erfrido Monacho, Rodulfo Monacho,
Firmato Monacho, Gualtero Monacho, Rotgero Monacho, Lantberto Monacho, Guasberto
Monacho et pro cunctis, quorum nomina Ex quo manifestum est,
hujusmodi rotulisseu
rollis, plurium sæpius, et quidem jam pridem mortuorum nomina comprehensa fuisse, licet alias unius dumtaxat recens defuncti nomen prætulerint, ut
Breves defunctorum.
Si Rollo apportatus
fuerit, non intus feretur, sed tantum memoriam defuncti Eleemosynarius in Capitulo
recitabit. Breves seu Rotuli, in Statutis antiq. Cartusiens. part. 2. cap. 32. §
10.Quamprimum per litteras encyclicas, quas hodie Rotulas dicere
consuevimus, obitus defuncti fuerat denuntiatus.Rotulæ, Rotuli, Rollivedicuntur hi
Brevesdefunctorum, vel quod instar Romanorum voluminum voluti mitterentur et non plicati, ut vult Valesius in Notitia Galliarum pag. 430. col. 1. vel quod e
Rotulis, ubi singula defunctorum nomina descripta erant, excerperentur. Habebantur enim in Monasteriis hujusmodi
Rotuliet quidem duplicis generis, annui scilicet et perpetui. In annuis, ut scribit Mabillonius lib. 1. de Re Diplom. cap. 9. n. 1. recensebantur nomina personarum cujusque Cœnobii seu Ecclesiæ eo anno defunctorum, quarum indices quotannis ad Monasteria ejusdem societatis deferebantur ad imploranda suffragia ; simulque ut illarum nomina Necrologiis alienis inscriberentur pro conditionibus initæ societatis. Alii erant Rotuli perpetui, qui in quolibet Cœnobio destinati erant excipiendis mortuorum actis, si quid laudabile in vita egissent. Utrique constabant membranis in longum porrectis, maxime perpetui, in quibus aliæ aliis membranæ, ubi res exigebat, adsuebantur, quantum satis erat capiendis duorum vel trium sæculorum nominibus et gestis mortuorum, quorum nuda ferme nomina in Necrologiis adscripta erant. Perpetui illi
Rotuliin publico aliquo Cœnobii loco, passim in Capitulo, prostabant convoluti in ligneo suspendiculo versatili, ut facile membranea isthæc volumina convolvi et explicari possent. Tales cernere licet
Rotulosduos in Capitulo Calensi. In hisce
Rotulis, ut in Necrologiis descripta mortuorum nomina recitabantur in Capitulo, ut patet ex Privilegio Witheginis Misnensis Episcopi pro Monasterio Dobirlucensi ann. 1318. apud Ludewig. tom. 1. pag. 281 :
Nomen etiam
illius (Hermanni Burcgravii de Golsyn) in nostrorum Rotulo conscribetur
mortuorum, et suo tempore in Capitulo recitabitur, ubi tunc pro ejus anima fratribus
dicenda injungetur oratio specialis. Sed de hac nominum defunctorum recitatione
supra dictum est in voce Regula.
Rotuliseu
Brevisdefunctorum. Epistola encyclica Sanctimonialium Cadomensium de morte Mathildis primæ Parthenonis SS. Trinitatis Cadom. Abbatissæ, apud Mabillonium tom. 5. Annal. Benedict. pag. 690. col. 2. ubi recitatis defunctarum defuntorumque suæ congregationis nominibus epistolam suam his verbis claudunt :
Nostro Rotulario subvenire precamur pro Domino, ne penuria victus ab
incepto deficiat, sed vobis benigne suffragantibus bene cœptum opus ad effectum usque
perducat.Item Conventus tenetur ministrare vinum pro Missis in Ecclesia celebrandis ;
item omnibus Rotuligeris.Quando vero aliquis Abbatum memoratæ Ecclesiæ migraverit ab
humanis... quam cito pervenerit ad nos Rotlifer eorum, in libro nostri Capituli nomen
ejus scribetur et annuale ipsius celebrabitur. Similiter et nomina Monachorum, quæ
breviger eorum apportabit.Rollifer Corbeiæ ad Parisium venit ad nos : Est data Corbeicis justissima causa doloris, Hugonis fratris dulci vita spoliatis ; Sed quos sic ledit tanti caro mortua fratris, Agmina vestrorum cum Sanctis Corbeicensis, Aulæ cælesti quo possint vivere semper, Aures Factoris depulsant Parisienses Ad celum manibus sublatis, etc. Sciendum est, quod quoties Roligeri Abbatis
defuncti vel Abbatissæ alicujus venerint, debent habere quatuor denarios, ab Abbate duos
et ab Eleemosynario duos ; et Cantor debet Roligero ministrare. Roliger,
occurrit tom. 4. Annal. Bened. pag. 276.Unde Rotulus panis, qui ponderat uncias 32. aut circa pro 5. granis emebatur.
Rotulus quidem per ipsum regnum (Neapolitanum) genus ponderis, et granus
genus numeri, videlicet 6. denariis parvulis constans.
Comes, Baro et
Magnas cum blandonis sex, et alius quilibet blandonis quatuor, quilibet blandonorum
ipsorum ponderis a Rotulis sex infra, et non majoris, sub pœna unciarum
quatuor. Acta S. Francisci de Paula num. 178. tom. 1. Aprilis pag. 145 :
Operarius quodam palo ferreo ponderis Rotulorum, etc. Richardus de S.
Germano in Chronico ann. 1221 : Per totum regnum pondera et mensuræ mutantur,
ponuntur Rotuli et turnini. Rotulus thuris, Rotulus ceræ, in veteri Notitia
apud Rocchum Pirrum in Notitia Ecclesiarum Siciliæ tom. 1. pag. 311. tom. 2. pag. 285.
Rotulus de cereis Græcis, apud Cencium in Ordine Rom. tom. 2. Musei Ital. Mabilloniani pag. 218.
Scrinia danda parant alii, nec defuit ille Cereolas Rotulas qui dare vellet ovans. Cereolæ Rotulævidentur fuisse ceræ in scapi aut baculi formam. Vide Rota 7. et tom. 2. Miscellan. Baluzianor. pag. 323.
Item ecclesiæ B. M. Virginis de Casali legamus... unum cereum centum
Rotulorum ceræ.Rotulus Carnis, Rotulus panis, in Ordinatione Humberti II. tom. 2. Hist. Dalphin. pag. 311. et seqq. Pondus statum ac determinatum, constans, ut videtur, 108. unciis ; ibi enim dicitur,
novempanes 12. unciarum
exponderare unum Rotulum. Italis
Rouillon, in Poem. Rob. Diaboli MS. :
Del pain prent moques et Rouillons, En sa bouche en met grans quillons. Rouilzvero, Præstatio videtur ex mensura telarum domino exsoluta, quod baculo rotundo illas metirentur, sic dicta. Redit. comit. Campan. ex Cod. reg. 8312. 5. fol. 88. v°. :
Il (le comte) a marché, pour raison duquel le sire prent le Rouilz
des toilles et le pois. Vide Rubus 1.Libræ incensi et ceræ, Rotulæ
olei.