tractator
tractātor, ōris, m. [tracto].
- A slave among the Romans, who manipulated and suppled his master’s limbs while anointing them; a shampooer, Sen. Ep. 66, 53.—
- II A handler, treater of any thing. esp. of literary matters (post-class.): Origenes scaevus cavendusque tractator, Sid. Ep. 2, 9; 4, 11; Hier. in Helv. 6; Spart. Get. 4; Sulp.Sev. 1, 6.
tractātor, ōris, m. (tracto), I) ein Sklave, der beim Baden u. Salben den Körper sanft reiben und drücken und die einzelnen Glieder ziehen u. renken mußte, Sen. ep. 66, 53. – II) der Behandler, Erörterer, Besprecher, Erklärer, Eccl.: divinarum scripturarum, Eccl.
concessimus ‥ aldermanno et burgensibus ‥ quod non ordinentur neque assignentur ‥ ductor, ~or, seu collector aliquarum custumarum ‥ decimarum ‥ aut aliarum †connocarum [(MS: †conuotarum; l. quotarum ] quarumcumque
janitori bracini, pistori, braciatori, ~ori cervisie, et molendinario
[] ~or cervisie [ R. de P., the drawer of beer ] in the cellar for the use of the convent
de familia in celariis ‥ ~or vini et cerevisie cum uno garcione
uno tract' salsi(
for 3 s. 4 d. paid for one salt drawer for 10 weeks at 4 d.
pauperem vitri ~orem et fere laicum ‥ abbas ad monachatum recepit
~oribus, compositoribus, ordinatoribus per ‥ regem deputatis
ut nos ad pacem ‥ reformandam tanquam ~ores amicabiles propria persona intendamus(
articuli in quadam indentura inter ipsos ~ores ex utraque parte facta contenti
si ‥ placeret conscendere in tractatum pacis admittereque in ~ores ‥ archiepiscopum
juxta allegoriam de ecclesia diximus sequentes exemplum doctissimi ~oris Gregorii
hoc ‥ de suscepto homine dictum esse J. ~or ejusdem epistolae affirmat in homiliis quas in eamdem epistolam ‥ composuit
nullatenus ‥ credam ‥ ~ores dialecticae ‥ scripsisse quod ‥ dicere erubescerent
omnes logice ~ores intendunt astruere quod argumenta ex propositionibus ‥ componuntur
~ores sacramentorum dum de septem sacramentis tractant(
tractātŏr, (16) ōris, m. (tracto), ¶ 1 masseur : Sen. Ep. 66, 53 ¶ 2 qui traite de, orateur, exégète : Eccl.
- 1. (Sen.) masseur;
- 2. (eccl.) uitlegger, exegeet [divinarum scripturarum].
Tracteutæ, quos dicimus apud Latinos, Tractatores,
maxime in Africa sic dicuntur, id est Scriniarii, qui annonas publicas computant et
tractant. Eustathius in Vita S. Eutychii Patriarch. CP. n. 68 : Συνέβη πρὸς τὴν ἐπαρχίαν τοῦ Πόντου διοικοῦντας, τρακτεύτας φημὶ καὶ
ἀνυτὰς τῶν δημοσίων, etc. Ita Chartularioset
Tractatorespro iisdem dici in leg. 3. Cod. de Canone largit. titulor. (10, 23.) in leg. 10. de Numerariis, lib. ult. (12, 50.) eod. Cod. et Nov. 28. 30. 128. 129. 147. observat Cujacius ad d. leg. 3. Vide Nicolaum Alemannum ad Procopii Anecdota pag. 100. 1. edit. et Nov. 1. Theod. sub finem.
tractat, scribit, loquitur, disputat. Gloss. Gr. Lat. :
Sublimes materiæ subtilium
ingeniorum exigunt Tractatores . Infra : Aditum ad se temerariis
Tractatoribus vel scriptoribus interdicit. S. Hieronymus adversus Helvidium :
Quæ non solum pene omnes Græciæ Tractatores in suis voluminibus
reliquerunt. Spartianus in Geta : Fuit adolescens moribus asperis, a natura
decorus, Tractator , gulosus, etc. Monachus Sangall. lib. 1. de Carolo M. cap.
4 : De pauperibus supradictis quemdam optimum Tractatorem et scriptorem in Capellam
suam assumpsit. Horatius, Ethicus Tractatordicitur Ivoni Carnotensi Epist. 7.
Tractatores, de quibus hæc habentur in Privilegiis Ecclesiæ Rom. apud Marten. tom. 2. Ampl. Collect. col. 1232 :
Pacta et
conventiones, concordata inter Regem ipsum (Siciliæ Tancredum) et Ecclesiam
Romanam, mediantibus Cardinalibus missis ad Regem et certis aliis Tractatoribus
deputatis per Regem super appellationibus libere faciendis in toto regno ad Ecclesiam
Romanam. Oratores intelligo vel viros doctos, qui de negotiis prudenter et
erudite tractare poterant. Debet divinarum Scripturarum Tractator et dictor,
defensor rectæ fidei, ac debellator errorum, et bona docere, et mala dedocere.
Vincentius Lirin. Commonit. 1 : Doctores, qui Tractatores nunc appellantur, quos
hic idem Apostolus etiam Prophetas interdum vocat, eo quod per eos Prophetarum mysteria
populis aperiuntur. Ruffin. de adulteratione Librorum Origenis :
Quoscunque veterum nobilium Tractatorum invenerunt de his, quæ ad gloriam Dei
pertinent, plene et fideliter disputasse, etc. Facundus Hermianensis lib. 4.
cap. 2 : Hieronymus quoque noster, vir admodum doctus, qui etiam tantæ fuerat
lectionis, ut omnes, aut pene omnes, sive in Græco, sive in Latino eloquio divinarum
Scripturarum Tractatores legeret, etc. Idem lib. 9. cap. 5 : Proinde
melius facimus, si quemadmodum divinam Scripturam, sic etiam ejusdem Scripturæ
Tractatores locutos contra hæreticos fuisse credamus. Arnobius Junior in Psal.
67 : Cleros enim hoc loco dictos et Judæi dicunt, et nostri plurimi
Tractatores. Senator lib. de Divin. Instit. cap. 17 : Habent etiam post
Tractatores, (SS. Patres) diversos relatores temporum studia Christiana,
etc. Nicolaus I. PP. Epist. 42 : Si enim ipsorum decreto cæterorum
opuscula Tractatorum approbantur, etc. Didymus apud S. Hieronymum in Epist. 51.
ad Domnionem, Scientia Scripturarum omnes sui temporis Tractatores vincere
dicitur ; adde Epist. 52. 61. 62. 64. etc. Idem Hieronymus Claudiano Mamerto lib. 2. de
Statu animæ cap. 9. Potissimus Tractatorum appellatur : Lupo Servato de
Trib. quæst. Alterum lumen Tractatorum. Beda, Monacho Sangallensi lib. 1. de Carolo
M. cap. 2. Peritissimus post sanctum Gregorium Tractator. S. Eulogius,
Alvaro Cordubensi in ejus Vita n. 10. Tractator peritissimus et dictator.
Origenes, Sidonio lib. 2. Epist. 9. Scævus cavendusque Tractator, Sulpitio
Severo Dial. 1. cap. 3. Tractator sacrarum Literarum peritissimus. Ecclesiastici
Tractatores, apud Vigilium Tapsensem lib. 5. contra Eutychem. Adde Auctorem
Prædestinati pag. 36. 82. etc. Mitto, quæ alii de hac voce observarunt, Juretus, Savaro,
Sirmondus, Jacobus Gothofredus, Joan. Filesacus, Baluzius, et alii.tractatus, seu homilias habet ad populum. Petrus Chrysologus serm. 91 :
Vacat humanus sermo, silet prædicatio Tractatoris, quando
angelico præconio Joannis (Baptistæ) profertur gloria, virtus insonat, laus
collaudatur.
Decet enim Tractarores habere
doctissimos, quibus summa potestas committitur, etc. Ita alibi Tractatum, pro Consilio, usurpat.
Conservator. Vide in hac voce. Litteræ Johannis Fr. Regis ann. 1356. tom. 4. Ordinat. pag. 178 :
Nec tamen nostre
intencionis existit, quod per hoc antique consuetudini, per quam dicti Decanus et
Capitulum asserunt se habere debere in dicta nostra curia Tractatores, etc. Quæ
sic Gallice utcumque redduntur in Litteris Caroli V. ann. 1367. tom. 5. earumd. Ordin.
pag. 26 : Et toute-voyes n'est pas nostre entente, que pour cause de noz presens
don, grace et octroy, aucun prejudice soit fait, ou puisse estre mis de present, ne pour
le in aliis ejusd. Reg.
Litteris ann. 1372. ibid. pag. 516. Puisque je estoye
Traiteur moyen, il me convenoit essayer de mouvoir plusieurs voyes, afin de procurer
l'acort d'une partie et d'autres.De querelis
episcopi et capituli contra comitem consuevit rex committere Tractatores, qui ex parte
sua querelas inter eos et discordias amicabiliter pacificarent. Ibidem :
Clausuram claustri quam faciebant canonici, comes impedire voluit : sed post
inquestam per Commissarios ex parte regis propter hoc Carnotum destinatos factam,
fuerunt fundamenta reperta et clausura facta, contradictione dicti comitis non
obstante. Rursum : Omnem justitiam in omnibus exercuerent episcopi et
capitulum in terris suis, absque eo quod ad comites vel ballivos regios appellaretur ab
eis : sed si fuisset controversia, rex per se vel per nuntios et speciales Commissarios
negotium matura deliberatione in se suscipiens advocabat. Nostris
Traicteur. Charta ann. 1312. ex Tabul. episc. Carnot. :
Erart de
Tyenges,...... Pierre Honnovre,... Geffroy de Foucheis,... et Renaut de la Broce,
Traicteurs des contens meus entre les gens de noble prince et puissant monseigneur
Challes, fils de roy de France, conte de Chartres d'une part, et R. P. en J. C.
l'evesque de Chartres d'autre. Traiteur, Qui negotia principum tractat, apud
Froissart. 1. vol. cap. 64 : Si se devoient assembler ces appointeurs en une
chappelle.... Le jour ordonné, après la messe et après boire, ces Traiteurs vindrent
ensemble, etc.Paciarius. Vide in Pax. Transactio inter Dominum et incolas de Mazalguis ann. 1501. e Schedis Præs.
Licitum sit.... annis singulis creare unum vel duos
Tractatores pacis.Ac dicti ipsius Comitis
servitores ac dictarum venditionum Tractatores ad requestam dicti Morinoti in vino rubeo
ipsius Comitis vinum album loco aquæ pluries posuerant seu
miscuerant.Tractātor
A masseur; a slave who kneaded the body and limbs after the bath (Seneca, Epist. 66).