trutanus
De urbe pellitur quasi Trudanus , qui
super Christi discipulum pridie Missam celebraverat ut Pontifex Magnus, Ebrardus
Bethuniens. contra Valdenses cap. 25 : Novum genus Trutanorum , qui locorum
varietates aliter videre non poterant, nisi se fingerent esse Christos. Cæsarius
lib. 1. Mirac cap. 3 : Asserebat....... quemdam Clericum actu Trutanum , quales per
diversas vagari solent provincias, venisse ad Claram vallem. Lib. 8. cap. 59 :
Sæpe ab hujusmodi Trutanis illusus est is. Lambertus Ardensis pag. 175.
176 : Istum autem Balduinum, qui apud ipsos nuper emerserat, Trutanum esse, et
populi seductorem, et pseudoconversum non ambigere. Infra : Et ipsum vere
Trutanum fuisse audivimus. Boncompagnus de Arte Dictaminis lib. 2. MS. :
Velut scurra totam Italiam regiravit cum cantatoribus, et tanquam eximius
Trutanorum se fingit esse medicum doctrinatum, ut fornicandi et adulterandi
opportunitatem valeat invenire. Poëta MS. infimi ævi in Biblioth. Thuana :
Dat Trutanus in ir, paterem tenet, et sedet ad Pyr,
Regem Cappadocum computat esse cocum.
Occurrit præterea apud Ægidium de Roya ann. 1419. in Vita Caroli Abbat.
Villariensis n. 18. in Chronico Andrensi pag. 555. Trucanus, pro
Entre les poures fu li Truans assis.
Lors mit ses gens tous en arroy ;
Bien sembloit avoir cueur de Roy,
Non pas de garz ne ne Truant,
Mais d'homme plein de hardement.
Et ex hoc dictus
juvenis dicebat verba opprobriosa D. Yvoni, vocando ipsum coquinum sive
Truannum.Thafur
autem apud gentiles dicuntur, quos nos, ut nimis literaliter loquar, Trudennes vocamus,
qui ex eo sic appellantur, quia trudunt, id est leviter transigunt quaquaversum
peragrantes agros.
Et dist Lambers, bien savez le mestiers,
De Truandise, n'avez soin de laissier.
Guillelmus Guiartad annum 1302 :
Entour dis mil largement
D'autres gens que de Truandailles.
des Noëls:
Vous n'estes rien que Truandaille,
Vous ne logerez point ceant.
Præcipimus, ut semper pauperes magis indigentes, et minime Trutanii et
baraterii, ad ipsam eleemosynam admittantur.Tam remotissima generis enarratio multis Trutanica potius quam historica
videtur. Charta ann. 1346. in Tabular. Episcopatus Ambian. fol. 179 : Hæc
verba vel similia proferentes : Exite, exite, per sanguinem Dei, Trutannica familia, vos
moriemini in hac domo.
Cum tamen affines consanguinei mugitiis Trutannicisque verbis, una cum
procacibus minis, eam sæpius retunderent, etc.vitam et mores trutanorum gerere, Joanni de Janua : mendicare,
Truander, Gallis. MS. :
Or li convint par forche aprendre
A Truander s'il veut mangier.
Le Pelerinage de l'ame:
Cheste main emprunte souvent
Pour Truhander le gentil gent.
Infra :
Et bien la scevent enganter,
Quant il en veulent Truander.
Le Songe-creux :
Ou a porter à son col la bezasse,
Pour Truander faisant poure grimace.
Thurthic, Egenus, accersunt, ut est in Gloss. Theot. Lipsii ; alii a Cambro-Britannico,
Truan, miser, ærumnosus, ut est apud Boxhornium. Guibertus loco citato a
Trudo; a quo idem etymon accepisse videtur Joannes de Janua :
Trutanus, a trudo, trudis, eo quod
verbis suis trudat ad hoc quod decipiat ; facit enim credi, quod verum non est.
Neque etiam placet Caroli Bovilli etymon, qui truant,
trua, vase ita appellato deducit, quo scilicet aqua e coquina in lavatrinam fundi solet. Hi autem, inquit, quos
Truansvulgus vocat, amatores sunt culinæ, et liguritores catinarum ac vasorum. Neque porro aliorum etiam magis arridet, qui a
trufa, fraus, arcessunt. Vide Trotingi. Sed longe probabilius videtur a Gallico
treuans, qua indigitabantur Tributorum collectores et exactores, qui ostiatim a tributariis, seu tributo obnoxiis, tributa exigere solebant, ac præsertim ejusmodi census, qui inde
Cens truansdicuntur in Consuetudine Soesmensi art. 3. et
Cens à queste, in Blesensi art. 113. qui a domino requiri et peti debent. Ita
quæstores a quærendo, dictos ait Varro lib. 4. de Lingua Lat.
quod conquirerent publicas pecunias; ut et Pomponius leg. 2. § 22. D. de Orig. Juris. Charta Henrici Imp. ann. 1107. apud Chappeauvillum :
Item in domibus ad claustrales sedes pertinentibus
forensis potestas jus nullum spoliandi, aut ostium obserandi, vel vigiles, vel ostiatim
denarios exigendi habebit, etc. Qui porro quærunt, inveniunt. Hinc illud Matthæi
7. Treuver, seu, ut hodie efferimus
Trouver, ut Itali
Trovare, etymon petendum ab ejusmodi tributorum Collectoribus, qui dicebantur
avoir treuvé, cum tributum, seu
le treuexegissent, quam vocem postmodum pro
invenireusurpavimus. MS. :
Et chevauche tant k'en la forest se
met, et Trueve les esclos, si point tant après le Chevalier, etc. Sic alii
passim. De voce vero
Treu, pro tributo, ita præ
cæteris Guill. Guiartus in Hist. Francorum MS. ubi de Francis nostris :
Cil du royaume par nature,
Resont hardis outre mesure,
Et de droite ancienneté ;
Car selonc la certaineté
De l'Histoire, qui point ne ment,
Par leur outrageux hardement,
Dont jadis furent esmeu,
S'aquiterent-il du Treu,
Que li Romain entr'aus levoient,
Et que l'emperiere devoient,
Oncques quis n'en furent pelés,
Parquoi ils sont Francs appelés
De raisonnable accoutumance,
C'est a dire sans redevanee.
Li Apostres nous ammoneste
Que servage et Treu rendon
A chel à qui nous le devon.
Treuage. Idem Guiartus ad annum 1270 :
Et rendroit toutes les années
Comment qu'il i eust domage
Au roy Charles son Truage,
Duquel il dut estre rentiers,
Ainsi comme son devanciers.
:
Et de Gironde tretost le Treuage.
Dieux or pourray de dueil mourir,
S'estrange homme convient tenir
Ce que mien est par heritage,
Car l'aultres y clamoient Treuage, etc.
Le Bestiaire MS. :
Quant il li a ce Treuage
Rendu, comme chou qui sien est, etc.
Treuageet
Treulages, in Litt. Johannis Reg. Franc. ann. 1360. tom. 5. Ordinat. pag. 494 :
Les aides et subsides ordonnez et à ordonner pour le fait de
notre délivrance et les Treuages devant dis. Item. Ne païeront aucuns
païages, travers, chauciées ou Treulages. Judicium ann. 1395. apud Lobinell.
tom. 2. Hist. Britan. col. 775 : Neantmoins de son autorité il avoit levé ezdits
ports et havres certeins Truages, nommez traites, entrées et yssues, dont il avoit
grand finance. Inquisitio ann. 1461. ex Chartul. Monast. Baugesii :
Ladite piece de bois..... n'est subjecte à segreaige, pesson, herbaige, ne
aultre quelconque Truaige et lestet. Trueve, in Chartul. Latiniac. fol. 246.
v° : Autres menues Trueves, lxx. lib. Le Treu de sel, apud
Butillerium in Summa rurali lib. 2. tit. 40.Trouareetymon ignorare se profitetur, cum a vetere idiomate vocabulorum plerumque origines sint petendæ.
Trutin, pro Mendax, calumniator, in Lit. remiss. ann. 1410. ex Reg. 164. Chartoph. reg. ch. 356 :
Lequel Hardelet dist au suppliant qu'il avoit menti comme mauvais Trutain, filz
de putain, Navarrois. Truand, idem qui Malus, improbus, nequam ; sic Truand garçonusurpatur, in aliis Lit. ann. 1388. ex Reg. 137. ch. 6. Quoad vocis etymon spectat, probabilior censenda mihi videtur illa originatio, quæ variis hujusce vocis acceptionibus facilius potest aptari ; quod in voce Treu reperire est. Reprobanda ergo quæ deducenda a duabus linguis, Etrusca nimirum
Tru, aruspex, et Hispana
And, circumire, proponitur in Mercur. Franc. mens. Dec. ann. 1760. pag. 120.
Truant. Vide Trutanus.