viarius
vĭārĭus (old form VIASIEIS, Lex Thor.), a, um, adj. [via],
- of or belonging to the highways or roads: lex, for keeping the roads in repair, Cael. ap. Cic. Fam. 8, 6, 5.
viārius, a, um (via), die Wege (Straßen) betreffend, lex, die Ausbesserung der Wege betreffend, Cael. in Cic. ep. 8, 6, 5.
vĭārĭus, a, um (via), relatif aux routes : Cæl. d. Cic. Fam. 8, 6, 5.
inferiorvel
media justitia: nostris,
Viarii, alia, quam
Basse justice. Alia, quam
viariageneratim habent Statuta S. Ludovici Reg. Franc. lib. 1. cap. 38 :
De Justice de
Vavasor. Tous Gentishomes, qui ont voierie en leur terre pendent larron de quelque
larrecin, que il ait fait en leur terre. Et infra : Car eus tiennent
leurs batailles devant euls de toutes choses fors de grans meffés, que nous vous avons
nommez par devant, et ils ont leurs mesures en leurs terres, et les prennent, et les
metent és cors des Chastiaus, et les baillent à leur homes, et puis se eus trevent seur
leur homes fausse mesure, li drois en est leur, et en puent lever soissante sos
d'amende, etc.
ViariiParisiensis jura, videsis ex Regesto Johannis
Neque pro Præposito, sive Viario, neque pro alio se justitiabunt, nisi pro
corpore Regis.Viarii autem Comitis infra ambitum
claustri nullam habent jurisdictionem. Et infra : Viarii Comitis in nullo
affidamento justitiam habent. Usatica oppidi Chableiæ, in Tabulario Campaniæ
Thuaneo fol. 287 : Dominus Noerii est Viarius Chableie, et non potest ponere apud
Chableiam Viarium, qui non juret, quod fidelis erit Præposito B. Martini, quod vitam et
honorem, et membra ejus pro posse suo servabit.Viariosvulgo dictos putant plerique, quod eorum jurisdictio potissimum sit in
viistenementorum suorum ; idque eruunt ex aliquot Consuetudinibus municipalibus, præcipue ex Ambianensi art. 184. in quo dicuntur Domini omnes feudales, quibus major et media justitia competunt, esse
Seigneurs
Voiers ès frocs, flegards, chemins, et voiries estans au devant de leurs tenemens Certe quidquid sit de
Viariorumjustitia in
viistenementorum suorum, hanc constat non in eo præsertim constitisse ; sed in aliis quampluribus juribus, quæ passim recensent Consuetudines municipales, ubi de inferiori justitia agunt. Quin potius
Viariosdictos existimo, quasi
Vicarios, eosdemque esse cum
Vicariis, quos Lex Longobard. lib. 2. tit. 52. § 7.
pagos constituti erant, ut ait Walafridus Strabo. Unde ejusmodi
Vicariinon alii sunt ab iis, quos ætas posterior
Majores, et
Villicos villarumappellavit.
Nullus
prædictorum viginti sex (servientium) Viarius poterit esse vel major
burgi, ita ut prædicta gaudeat libertate.Viariosdictos ex Gallico
Viariaet
Advocatioidem esse dicantur in Chartis aliquot mox laudandis. Neque aliter vox
Guiartin Hist. Francor. MS. ann. 1207 :
Simon de Monfort i demeure,
Come Seneschaus ou Voiers,
Et bien XIIe. soudoiers.
Viariorummunia et jura, consule D.
Viarii. Chartam Henrici Regis Franciæ ann. 1057. in 8. tomo Spicilegii Acheriani pag. 156. subscribunt præ aliis
Hervæus Viarius, et
Herbertus Subviarius. Vide tom. 3. pag. 156.
Viarii, Practicis nostris
Veherie, in Consuetud. locali Castellinovi in Biturigib. art. 4. Chronicon Mauriniacense lib. 1. pag. 360 :
Mea
est, aiebat iste, Viaria. Pag. 365 : Censum plus minus 50. solidorum, et
dimidietatem Viariæ huic Ecclesiæ dederunt. Charta Roberti Regis Franc. ann. 2.
ex Tabulario S. Maglorii Paris. : Cum omnibus appendiciis et consuetudinibus, id
est, bannum et Viariam, et omnes terras ad Marnacum pertinentes. Alia Gilberti
Episcopi Parisiensis ann. 1117 : Censum, nemus, justitiam, dominium, Viariam, et
omnes feodos, et omnes dominicaturas tam in nemoribus, quam in terris, etc.Cum bosco et
plano, et molendino, et pratis, et Viaria et justitia, et cum omnibus ad eandem villam
pertinentibus.
Habebunt etiam dicti Religiosi
(S. Germani) in omnibus locis et vicis Viariam et justitiam Viariæ, et
quicquid pertinet ad Viariam, et falsas mensuras,...... et in saliis domorum, quæ
fient in vicis sitis infra metas superius nominatas.Viarii. Charta ann. 1273. apud eumd. Lobinell. ibid. pag. 28. col. 1 :
Si vero contingat quod Major S. Mederici, vel ipsius serviens, vel
servientes jurati aliquem capiant in terra S. Mederici,.... et captus se recutiat in
Viaria vel extra Viariam :...... et ob hanc causam..... melleia oriatur, sive in dicta
Viaria, sive extra Viariam in terra S. Mederici, etc.Insuper
addidimus l. libras Turon. annui redditus percipiendas in nostro redditu de
Cenomanis in Viaria sive Præpositura singulis annis.Vicecomitia, seu Vicecomitis jurisdictione confundit Ordericus Vitalis lib. 5. pag. 596 :
Concesserunt sancto Ebrulfo Vicecomitiam, id est, Viariam,
quantum habebant in villariis vastatis. Tabularium Henrici Comitis Trecensis
ann. 1159. in eod. Tabular. S. Martini : Jus Vicecomitatus, seu Viariæ, quam in
villa S. Gemmæ se habere dicebat, etc. Vicecomitatus et Wigaria, in Charta
Henrici Imper. ann. 932. RursumAdvocatio, in Charta Stephani Episc. Paris. ex Tabul. S. Martini de Campis :
Cujusdam vineæ in territorio S. Clodoaldi sitæ Advocationem,
quæ vulgo Viaria dicitur, Monachis S. Martini de Campis concedo. Alia Gaufredi
Episcopi Meldensis ann. 1208. ex eodem Tabul. : Quitavi eis in integrum quidquid
habebam vel tenebam in villa de Choisiaco, et in tota ejus potestate, tam in Viaria et
advocatione, et omnibus aliis rebus et domaniis, etc. Alia Guillelmi Tam in Viaria, quam in
Advocatione. In quibus locis vox viariavidetur exprimere Gallicam
Advouerie, advocatura, quomodo
Quittavimus etiam advocationem sive Vouueariam. Occurrit
rursum in alia ejusdem anni ibidem. Advocationem et Viaturam de Longelio usque ad medium
fluminis Isaræ, Viaturam de Saceio, Viaturam de terra illa, quam habet prædicta Ecclesia
in Gellis, etc. Charta Ludovici VI. Regis Fr. 1118. ex Tabulario Fossatensi fol.
14 : Precatus est etiam, ut præfatæ Ecclesiæ tertiam partem ejusdem Viaturæ, quam
Vicecomes Meledunensis de feodo nostro in ejusdem mansuris et terra habet....
concederemus. Charta Ludovici Regis Franc. ann. 1122. apud Chopinum lib. 3. de
Sacra Polit. tit. 2. § 12 : Terram B. Mellonis intra vel extra Castrum Pontisaræ
sitam exoneramus ab omnibus tailliis et exactionibus ; in qua tamen retinemus Viaturam,
equitatum, et expeditionem. Ita quod quoad Viaturam, si qua in ea forisfacta facta
fuerint ab hominibus B. Mellonis, Præpositus noster eum submoneat tantum, et reddat
Canonicis, etc. Sugerius lib. de Admin. sua cap. 4 : A filio ejus
Ludovico Viaturam ejusdem villæ, et omnes redditus ejus, præter vinum et avenam....
obtinuimus. Et cap. 21 : Villa, quæ dicitur Marogilum, occasione cujusdam
Viaturæ, quam Ansoldus de Cornello fere usque ad ipsas villæ domus possidebat,
gravissime infestabatur. Charta Geraldi Sciendum est, quod ego de assensu Theobaldi
primogeniti mei dedi in eleemosynam prædictæ Ecclesiæ totam Viaturam in longum et latum
de viis, quæ sunt circa eorum porprisiam, et quantum terræ durat, quam vendiderunt Charta ann. 1247....
Quod Viatura et omnimoda justitia est Abbatis et Ecclesiæ B. Dionysii in toto
chemino, etc. Vide Doubletum pag. 857.Johannes de Tooquin. Ligius, de fortericia de Tooquin, de
Voeris et conductu mercati de Rosoi. Hugo de Charni filius dom. Adæ. Ligius, de Voeria,
et justitia et medietate S. Fiacrii. Occurrit pluries in Litteris Caroli
Johannis Reg. primogeniti ann. 1357. ibid. pag. 753.Et etiam petiam
nemoris siti juxta Voueriam.Galo de Flavacourt dedit
Ecclesiæ quod habebat apud Laïencort, scilicet altare et atrium et quadrantem ejusdem
villæ et duas partes vicecomitatus et Viationis.Comes Theobaudus clamavit quietum quidquid
capiebat in tota terra Berceii et Ortolii, sive per justitiam sive per
Viatoriam.Et super Viatoriam totius terræ Monachorum quantumlibet acquirere
poterunt intra unam leucam circa Ursimontem.
Hæredes Viatoriam quam dictus Focaudus habebat in terra S. Johannis de Valleia
apud Hauvillam de cætero in suam non reclamabunt.Viarius. Rogeri Episcopi Bellovacensis Epitaphium in Ecclesia Bellovacensi :
Hic rexit Cathedram, non pressit, Pontificalem.
Ornamenta domus, status et possessio Cleri,
Libertas patriæ pulso Comitatus dominatu,
Atque Viatorum demisso gaudia censu, etc.
Charta Communiæ Nivernensis et Altisiodor. ann. 1194 : Statutum est et
concessum, quod Iterius de Tociaco Vicecomes Autisiodorensis, et Viator Altisiodorensis,
supradictis burgensibus omne jus, quod habebant in omnibus forisfactis...... quittavit,
etc. Infra, Viariusdicitur. Charta ann. 1160. apud Louvetum in Bellovaco :
Concessi eidem Ecclesiæ in eleemosyna perpetua medietatem Viatoris (f.
viatoriæ) Ursimontis et Goslenicurte..... insuper et Viatoriam totius terræ Monachorum,
etc.
Moris est Romanorum Pontificum, cum in quempiam ob commissum facinus
animadvertere volunt, ut eum per Viatorem, ad criminis defensionem
vocent.Viator.
Viariaappellabatur. Charta Ludov. X. ann. 1314. in Reg. 50. Chartoph. reg. ch. 118 :
Nuper defuncto Viario seu geolario geolæ
Silvanetensis, qui jure hæreditario Viariam seu geolam loci ejusdem tenebat, officium
Viariæ seu geolæ hujusmodi cuidam alii concessimus. Voyer vero, qui prædii
culturæ invigilat, in Lit. remiss. ann. 1407. ex Reg. 162. ch. 95 : Au lieu de
Choues ou mandement d'Auberive (en Dauphiné) icellui chevalier avoit
pluseurs biens, et y tenoit un Voyer, qui faisoit illec les
labourages.