viaticum
viaticum, travellingmoney, provision for a journey, viaticum
- 1. reisgeld;
- 2. (poët.; postklass.) door de soldaten buitgemaakt of gespaard geld;
- 3. (Mel.) sacrament der stervenden.
Districtionem terræ exterioris silvæ ac prati villæ Humolariensi pertinentium,
cum Viatici publici banno, etc.Ab omni exactione et teloneo et Viatico
liberæ...... permaneant. Alia Ildefonsi Regis Aragonum ann. 1184. apud Saxium in
Pontificio Arelatensi : Vel aliquod prorsus Viaticum ab eis exigetur.
A fodro et Viatico et ab omnimoda exactione se ibidem per
omnem eorum ditionem continebunt. Vide Viagium 1.
Deducit dulcem per amara Viatica natam.
Charta Jacobi Regis Aragon. ann. 1299 : Pro Viatico, quod fecimus in
Sicilia. Occurrit in aliis apud Joan. Dametum in Hist. Regni Balearici pag. 203.viaticumseu iter facienti necessaria, vel quæ in mercedem
viaticiconceditur. Bulla Leonis X. PP. apud Illustr. Fontaninum in Antiq. Hortæ pag. 492 :
Ne aliquid ultra quindecim ducatos : quos alias ex antiqua consuetudine
pro hujusmodi visitatione pro expensis seu Viatico suo solvere consuevistis, ad
solvendum pro dictis expensis seu Viatico astringi de cetero possetis. Pecunia
viatica dicitur in Chron. Farfensi apud Murator. tom. 2. part. 2. col. 624 :
Sed quoniam Viaticam pecuniam, utpote regulariter inopes, monachi minime
habebamus. Viatique, eadem notione frequenter usurpant Monachi. Conc. Constant.
tom. 1. col. 683 : Una et eadem vice et per eumdem nuncium ad eundem locum unum, de
una tantum sicut de alia, æquale Viaticum seu bravium, et sic pecunias ultra debitum
multas extorquent. Statuta Mutin. rubr. 284. fol. 80 : Si nuntius iverit
extra civitatem Hoc Sacramentum est præfigurativum fruitionis Dei, quæ erit in patria ; et
secundum hoc dicitur Viaticum, quia hic præbet nobis viam illuc perveniendi.
Paschasius de Corpore et Sanguine Domini cap. 9. al. 19 : Hoc mysterium nonnunquam
Viaticum appellatur, quia, si quis illo fruitur in via, pervenit ad vitam, quam jam in
se habet. Capitul. Caroli M. lib. 7. cap. 101. De his, qui recedunt de corpore,
pœnitentia accepta, placuit sine reconciliatoria manus impositione eis communicare, quod
morientis sufficit consolationi, secundum definitiones Patrum, qui hujuscemodi
communionem congruenter Viaticum nominaverunt. Joan. Abrinc. Episc. de Off.
Eccl. : Corpus Domini tripliciter dividat, quarum partium unam Sacerdos Calici
immitens, Pax Domini, alta voce dicendo, protinus subdat secrete : Fiat commixtio
corporis et sanguinis Domini nobis accipientibus in vitam æternam. Alia se, Diaconum,
Subdiaconumque communicet, tertiam Viaticum, si opus fuerit in patena usque ad finem
Missæ reservet ; tertiam, quæ remanet in altari, vocat sancta Ecclesia Viaticum
morientis, etc. Illud porro Viaticum nostri itineris,apud Gaudentium Brixiensem tract. 2.
Viaticum munus,in Epistola 1. Siricii PP. cap. 5. et in Epist. 1. et 7. Hincmari ex Labeanis.
Viaticum Eucharistiæ, in Capitul. Caroli M. lib. 5. cap. 54.
Sacra Communio in
Viatico, in Lege Longob. lib. 1. tit. 30. § 15 Viaticum, id est, viæ custodia, in Canonibus Hibernicis lib. 2. cap. 16.
Typica salutiferi viatici stips, apud Dudonem lib. 3. de Actis Norman.
pag. 157. Sacramentum progredientium, quod ideo Viaticum seu Eucharistia
appellatur, in Synodo Exoniensi ann. 1287. can. 1. Vide præterea Innocentium I.
PP. Epist. 3. cap. 2. Gelasium capitulo 20. Gregor. M. lib. 7. Epist. 62. Concil. Arausic.
I. can. 3. Vasion. sub Leone I. PP. can. 2. Carthag. IV. can. 77. Gerundense sub Hormisda
can. 9. Arelat. II. can. 28. Agath. can. 15. Epaon. can. 36. Aurel. III. can. 6. Matisc.
1. can. 12. Lugdunense can. 3. Remense can. 9. Sarisberiense ann. 1217. can. 34. Gregor.
III. Epist. 1. cap. 7. Amalar. lib. 3. de Eccl. Offic. cap. 35. Gropperum de Eucharistia
pag. 434. 435. Gretserum in Muricibus Christianis pag. 67. 70. Henricum Valesium ad
Eusebium lib. 6. cap. 44. etc.ad succurrendumvocant Statuta antiqua Cartusiensis Ordin. 2. part. cap. 8. § 22 :
Providendum est, ut infirmus communionem sacram
jejunus accipiat ; eam namque post cibum dari non licet, nisi forte ad
succurrendum.Viaticumdicta etiam Communio sanorum qui eam jejuni accipiebant. Gerardus in Vita S. Udalrici cap. 3. num. 11 :
Cum Viaticum ab eo accepturi accederent,
digitum ori superposuit, ut de visione tacerent. Rursum cap. 4. num. 20 :
Quo benedicto, et populo sacro Viatico recreato, vesperaque expleta, ad sacrarium
venit chrisma et oleum clericis dispensandum. Denique cap. 12. num. 42 : Ministerio sacro peracto, Viatico sacro omnes recreavit. Statuta Canonic.
Regul. apud R. Duellium tom. 1. Miscell. pag. 100. ubi caput 74. inscribitur, de Viatico recipiendo:
In summis festis Communio sacra ministris
Debet partiri, etc.
Viatica quoque dabimus ad eversionem ipsorum, occurrentes omnibus sententiis
secundum narrationis ordinem.Per cujus (domus) lansissam seu supernum solarium, idem talis dictæ
tali scienter dedit Viaticum et accessum.Item pro salario bedelli S. Petri martyris, qui paravit Viatica in dicta die,
tres grossos.Quod homo facit in una die, in Glossar. Provinc. Lat. ex Cod. reg. 7657.
Et in
fine pro sui ministerii mercede, quod Viaticum appellant, ex vetusto ritu donatur
(diaconus cardinalis) crumenula, cum quadraginta
solidis.- viaticus, from via, travellingmoney, provision for a journey, viaticum: liberale, C., L., H.—Poet.: conlecta viatica multis Aerumnis, i. e. savings, H.
VIA´TICUM(ἐφόδιον) is, properly speaking, everything necessary for a person setting out on a journey, and thus comprehends money, provisions, dresses, vessels, &c. (Plant. Epid. 5.1, 9; Plin. Ep. 7.12; Cic. de Senect. 18, 66). When a Roman magistrate, praetor, proconsul, or quaestor went to his province, or an envoy on any mission from the senate, the state provided him with all that was necessary for his journey. Hence the provision is called also legativum (Dig. 50, 4, 18, 12). But as the state in this as in most other cases of expenditure preferred paying a sum at once to having any part in the actual business, the state engaged contractors (redemptores), who for a stipulated sum had to provide the magistrates with the viaticum, the principal parts of which appear to have been beasts of burden and tents (Liv. 41.1; Dio Cass.). Augustus once for all fixed a sum in proportion to their rank to be given to magistrates on setting out for their provinces, so that the redemptores had no more to do with it, nor had any vote to be passed (Cic. ad Fam. 12.3; Verr. 1.22, 60;--Suet. Aug. 36; Gell. 17.2, 13; Dio Cass., 53.15). The power of demanding these supplies was warranted by the insignia of the magistrates. Envoys were accredited by their ring (Zonar. 8.6; LEGATUSp. 24 b). See also Mommsen, Staatsrecht, 1.301.
[L.S] [G.E.M](ἐφόδιον). Anything necessary as a preparation for a journey, as food, money, clothes, etc. (Pliny , Epist. vii. 12). It is also technically applied to the provision made by the State for an official when going upon a public mission (also called legativum), generally furnished by contractors (redemptores) for a fixed sum (Livy , xli. 1; Dio Cass. liii. 15). See Mommsen, Röm. Staatsrecht, i. 301.