altare

1 altare [LL] , to lift, exalt. ~ato ‥ sceptri in vertice celydro Aldh. Ep. 3 (cf. W. Malm. GP V 214); 1331 nescit ‥ qui humilia respicit ‥ propter se taliter inclinatos talariter non ~are Reg. Exon. II f. 76b.

2 altare [CL] 1 altar: a (pagan); b (Jewish). a illud ‥ ~e quod gentes construxerant atque sanctificaverant non emundaverunt sed ‥ destruxerunt G. Crispin Simon. 24.  b torridus altaris ni sumtus forcipe carbo / ‥ emundet spurca labella Aldh. VirgV 76 (cf. Is. vi 6); Noe ‥ edificato ~i obtulit holocaustum Domino R. Niger 3 (cf. Gen. viii 20). 2 altar (Christian). b (w. magnum, etc.) high altar (for use on festivals). c (w. portatile, etc.) portable altar, altar-slab. d revenue of altar (cf. altaragium). e (used for) church. pallia ‥ / quae sunt altaris sacri velamina pulchra Aldh. CE 3. 71; evasit ignem ~e quia lapideum erat Bede HE II 14; c750 utrum talis ministerium sacri ~is impleat Bonif. Ep. 91; altar vel ara, weofod Ælf. Gl.; sacerdotibus cum ministris ~is benedicta aqua sacra ~ia lavantibus RegulC 40; hoc manerium ‥ donavit aecclesiae per unum textum positum super ~e DB I 177b; s1120 si [papa] duo ~ia in ecclesia una consecraturus erat, alterum illi ‥ consecrare precipiebat H. Cantor 20 v; ut ea ipsa die, qua quisque militari cingulo decoratur, ecclesiam solenniter adeat gladioque super ~e posito et oblato ‥ seipsum obsequio ~is devoveat J. Sal. Pol. 602A (cf. P. Blois Ep. 94. 294B); 1222 provideant ‥ archidiaconi ut lintheamina et alia ornamenta ~is sint ‥ honesta Conc. Syn. 111; abbas ‥ accedat ad ~e thurificet illud et postea faciat inclinacionem devotam coram ~i et erigens se osculetur ~e Cust. Cant. 47; ~e super quod celebrandum est non debet esse terreum vel ligneum sed lapideum ‥; quod intellige de superiore tabula que dicitur mensa ~is, que omnino debet esse lapidea, quia ~ia que non lapidea chrismatis unccione non consecrantur J. Burgh PO VII f. 23v; 1392 capellano celebranti ad ~e S. Laurencii in ecclesia parochiali ExchScot 296; 1409 ornamenta pertinencia ad ~e annuale [? for anniversaries] sunt debilia Fabr. York 245; hoc ~e, a nawtyr, ‥ a hawtere WW.  b c1128 omnes oblationes que ad majus ~e ejus [ecclesie de Dunfermlin] offerentur E. Ch. Scot. 74; jacuit ‥ in lectica ‥ sancti viri corpus ante ~e ecclesie majus H. Bos. Thom. VI 15; a1200 juxta cornu magni ~is Chr. Rams. 339; magnum ~e, quod prius concavum erat, ‥ et spacium illud quod erat inter feretrum et ~e solidari fecit lapide et cemento Brakelond 155v; 1229 nomen dedicantis et nomen sancti in cujus honore dedicata est ecclesia ‥ scribantur circa majus ~e ‥ ; idem fiat circa minora ~ia Conc. Syn. 172; 1266 principale ~e Reg. Aberd. I 28; Godefridus [ob. 1321] dedit ‥ unum frontale magnum cum mappa adjunctum ‥ que magno ~i principalibus festis apponuntur Whittlesey 167; 1342 licet locus in quo majus ~e consistit cancellus dici debeat Vis. Totnes 111; 1425 lego autentico ~i unam togam de panno aureo Reg. Cant. II 326; s1387 cum tabulis deauratis summi ~is et ~is matutinalis [morrow-mass altar for use on week-days] Ann. Berm. 481; c1520 cereis super summum ~e accensis Conc. Scot. I cclxxxiii.  c a1170 duo ~ia marmorea ad deferendum cum argento parata (Invent.) Chr. Steph. II 759; ~e portabile, cui lapis firmiter infixus tante quantitatis ut pedem calicis et pateram ample contineat Gir. GE I 10; 1315 ad ‥ ~ia portatilia consecranda Reg. Heref. 499; 1423 ut ‥ supra ~e portatile missas celebrare ‥ valeant (Supplicatio) Amund. I 155.  d ecclesia de Withekirke est in dominio, preter ~e quod Paulinus sacerdos tenet pro iij m. Rec. Templars 127; 1337 tenementum ‥ appropriatum ‥ ~i B. Marie RScot 492a; 1426 timetur quod plures retrahentur a solucione hujusmodi decimarum in maximam ‥ vicariorum, qui tantum ex ~i vivunt, ‥ depauperacionem Reg. Cant. III 143.  e 12‥ episcopus ‥ condempnavit parochianos ~is S. Oswaldi ad claudendum ‥ cimiterium Cart. Chester 117.