chrisma
chrisma, ătis, n., = χρίσμα, in eccl. Lat.,
- an anointing, unction, Tert. Bapt. 7; id. adv. Jud. 13; Prud. Cath. 6, 128; Psych. 361 al.
chrīsma, atis, n. (χρισμα), die Salbung, Ölung, Eccl.
parochianis qui solent ad dedicationem sancti ~atis venire
mittit ~am
faciens crucem cum pollice de ipso ~ate
celebratio missae [in Cena Domini ], ad quam ‘Dominus vobiscum’ minime dicatur nisi ab episcopo tantummodo ubi ~a conficitur
damus vobis ‥ oleum tribus modis sanctificatum, id est oleum sanctum et oleum ~atis [AS: ] et oleum infirmorumcrisma
non audemus haec tria carismata simul miscere in uno vase;
in Pascha quoque ~a sanctificationis et oleum a Fontanensi episcopo ex more accipiat [abbas Glast’ ] et per ‥ ecclesias suas distribuat
episcopus ‥, cum vellet habere ~a, non habuit(
sacerdos ‥ ecclesie de Culeham ~a in vigilia Pasche per manum sacriste in ecclesia Abbendonie ad usum baptismi et infirmorum accipiet
si presbiter ad rectum terminum sanctum ~a [(AS: ] non perquirat ‥, reddat witamcrisman
liberum sit monasterio B. Albani et xv jam dictis ecclesiis ~a sibi et oleum ‥ a quo voluerint episcopo accipere
episcopales ‥ ministri ‥ oleum vel ~a aliaque ad Christianitatem pertinentia dilatione subtrahentes ‥ locum [sc. capellam B. Marie de Bello ] ancillari moliebantur
~a, oleum sanctum, consecrationes altarium seu basilicarum ‥ abbas et monachi Malmesburienses a diocesano suscipiant episcopo si ‥ ea gratis ‥ eis voluerit exhibere
tam sanctum oleum quam ~a sub fideli custodia clave adibita conserventur, ut non possit ad illa temeraria manus extendi ad aliqua horribilia exercenda
est matrix ecclesia ij villarum ‥ et habet baptisterium et ~a recepit ab episcopo
fieri faciat tres ampullas de argento competentes ad ~a, oleum sanctum et oleum infirmorum in die Cene [Domini ] conficienda
episcopus Hertfertensis sanctum ~a in ecclesia S. Albani die Cene consecravit
[episcopus ] in Cena Domini ~a celebravit
~a, A.creyme , ‥ hoc †carisma,creme
~a tantum a vobis accipiant et ea quae antiquitus instituta sunt in ~atis acceptione persolvant
pro ‥ ~atis et olei sacri perceptione nulla cujusquam pretii venalitas intercedat(
nos perpetuo remisisse clericis omnibus per episcopatum Linc’ constitutis et ecclesiis paschalem consuetudinem quam ‘~atis denarios’ vocare consueverant(
alienum [v. l. absonum ] censemus omnino quod ‥ pro ~ate vel oleo aliquid exigatur, cum hoc totiens prohibitum reperiatur
oleum sanctificatum et ~a a ministris ecclesie pure atque devote, qualibet exclusa cupiditatis labe, statuimus ‥ exhiberi
unguens eam ~a [v. l. ~ate ] benedictione sua consecrata [v. l. consecrato ]
[Cuthbertus ] chrismate sic quandam sanaverat ipse perunctam / a morbo lateris capitisque dolore puellam
per divinam Spiritus Sancti cooperationem hoc a Deo sanctificatum renovetur oleum vitali stillicidio aromatizantis balsami fiatque ~a benedictum ad confirmandos ecclesiastici gradus honores, ad promovendas dignitates, ad sanctificandum baptismatis lavacrum, ad consignandas quoque nove regenerationis proles stigmate sancte crucis; sit etiam ~a et propitiatio salutis eterne omnibus ex ea ungendis
est unctio que fit ~ate, que dicitur principalis unctio. ‥ nec tamen onme oleum ad unctionem sanctificatum ~a vocatur, sed illud solum ‥ quo capita regum et pontificum unguntur, quo etiam baptizatos sacerdos ungit in vertice et pontifex post impositionem manus confirmandos ungit in fronte
quem [Godrum ] ‥ rex ‥ de fonte sacro baptismatis elevavit. cujus ~atis solutio octavo die ‥ fuit
postquam ascenderint [infantes ] de lavacro, debetis signare eos in vertice cum oleo ~atis in modum crucis
vidimus episcopum quemdam etate juvenem ‥ equo sublimem ~ate sacratissimo parvulos imbuentem
vidimus parvulum quemdam, menses sex ab ortu habentem, cum ei frontem [Hugo ] consignaret †~ato [l. ~ate ] sacro, ‥ illi omnium artuum motibus applausisse
secundum Romanam aecclesiam mos est ‥ homines religiosos defunctos [in ] aecclesiam portare et cum ~a unguere pectora eorum
unguo has manus oleo sanctificato et ~ate unctionis purificato
Christi ~ate presul judicatus
Christi krismate
ut in loco consecrationis, in ipso etiam loco sacre et sacri [sic ] ~atis unctionis ‥ gladius infigeretur
pectus et inter scapulas et scapule ambeque compages brachiorum ipsius [regis ] ungantur de oleo supradicto et de eodem fiat crux super caput ejus et postea de ~ate
dominus rex ‥ oleo sancto atque ~ate diversis in partibus corporis sui, ut est moris, per manus ‥ archiepiscopi inunctus extitit ad gradum cathedre sue
~a Grece unctio dicitur Latine
est Homo qui nomen a chrismate sumpsit, et intus / ex alto Sanctus Spiritus unxit eum
chrisma fidemque ferunt
respirat pax recidiva, / ne duce Stramineo pereat plebs crismate diva(
insidiando cohors in gurgitis arce †Lanacri [? l. Lavacri; gl.: i. in Epiphania ] / concutiens chrisma [gl.: i. ecclesiam ] seditiosa ruit
chrīsma, ătis, n. (χρῖσμα), action dʼoindre, onction : Tert. Bapt. 7.
Nullum ministrorum, qui
baptizandi recepit officium, sine Chrismate usquam debere progredi, quia inter nos
placuit semel chrismari. Hinc usus de quo in Ord. Rom. cap. 1. num. 2 :
Unus autem ex acolythis stationarius præcedit pedester equum pontificis, gestans
sanctum Chrisma manu in mappula involuta cum ampulla. Et num. 3 :
Acolythi autem, qui inde fuerint, observant ut portent Chrisma ante
pontificem.Infusio Chrismæ salutaris, etc.Confirmationisappellamus, quoniam non manus impositione tantum, ac signaculo crucis, sed et sacra unctione consummatur. Hinc
Chrismate ungi, pro
Confirmari, passim apud Patres, quorum locos congessere Baronius ann. 35. num. 14. 15. et seqq. et alii qui de hoc Sacramento ex professo scripsere. Vide Capitul. Caroli M. lib. 7. cap. 189.
Presbyter, qui sanctum Chrisma dederit ad judicium
subvertendum, postquam de gradu suo depositus fuerit, manum amittat.
criminosos Chrismate unctos aut potatos
nequaquam ullo examine comprehendi : hoc est, in judicio sive
examine aquæ ferventis aut frigidæ, crucis, ignis, pugnæ ac in multis aliis
experimentis, quæ judicia Dei appellabantur olim a tentantibus Deum superstitione
publica, nunc ab omnibus Christianis improbata.Bibisti Chrisma ad subvertendum Dei judicium. Vide Concil. Triburiense
cap. 4.vel maleficii donare Presbyteripariter vetantur in Capit. Caroli M. lib. 5. cap. 80.
la Cresme de Bourges, in Consuetudinibus
de Maisieresin Turonibus, et S. Sigeranni in Brena, districtus jurisdictionis Archiep. Bituricensis, intra quem
Chrismaparochis distribuere ei licet.
Ampulla Chrismatisdicitur Optato lib. 2.
Chrismale vasculumIvoni Epist. 3.
Vas ad oleum Chrismatis, Anastasio in S. Innocentio. Helmodus lib. 1. cap. 84 :
Viderat namque nocturna visione Chrismale in manibus
suis, de cujus operculo succreverat novella plena viroris, quæ confortata validam crevit
in arborem. Adam Bremensis cap. 161 : Unum vas Chrismale
argenteum.Præfatio Chrismalis :
Oremus, fratres carissimi, ut Deus omnipotens hoc ministerium corporis filii ejus Domini
nostri Jesu Christi gerulum benedictionis, sanctificationis tutamine, defensionis
donatione implere dignetur, orantibus nobis. In Ordine Romano, hoc loco, iste
præfigitur titulus : Præfatio vasculi, in quo Eucharistia reconditur.
Proinde de eo vase intelligendus S. Columbanus in Pœnitentiali : Qui oblitus fuerit
Chrismal, pergens procul ad opus aliquod, quinis quinquies percussionibus.
Alibi : Cui Chrismal ceciderit, et nihil confringens, 12. percussionibus.
Halitgarius in Pœnitent. cap. 10 : Qui non bene custodit sacrificium... qui autem
perdiderit suum Chrismal aut solum sacrificium in regione qualibet, ut non inveniatur,
etc. Adde Cumeanum de Mensura Pœnitentiarum cap. 13. Vitam S. Comgalli Abbatis
n. 22. Qui autem in plebe
suum Chrismal perdiderit et non invenit, xl. dies pœniteat, vel
iii. quadragesimas pœniteat.Cresmieret
Cresmeau, nostris. Inventar. bonor. ducis Bitur. ann. 1416. fol. 20. r°. ex Cam. Comput. Paris. :
Item un Cresmier d'argent veré a trois estuiz pour mettre le S.
Cresme. Aliud ann. 1492. in Necrol. Paris. eccl. MS. : Ung Cresmeau à
trois tournelles, dont le pié est en façon de boette pour mettre pain à chanter.De Chrismale etiam, quod a quibusdam Corporalis appellatur, plurimum
expertum est præstare remedia, etc. Et infra : Pannus tamen ille
Dominicus aura flante a contulo elapsus, plus minus duobus milliariis avolavit.
In Editis perperam panishabetur. Vide Bedam de Remedio peccator. cap. 13.
Et adiens
Basilicam, quam eo in loco veneranda ejus illustrabant pignora, præmissa oratione, cœpit
ex fimbriis Chrismalis, quo tegebantur reliquiæ, fauces suas... perfricare.
Antiq. Fuld. lib. 2. trad. 38 : Trado Domino Deo et S. Mariæ ad illas S. Mariæ
reliquias, quæ propriæ meæ sunt, quæ ego ipsa conquisivi, et quæ in ipsa capsa mea
propria sunt, et Chrismale, ad quas ancillæ Dei, quæ in hoc eodem Monasterio Domino
deserviunt, votum primitus sanctitatis et monasticæ conversationis...
promiserunt.vestis candida, quæ super caput baptizati ponitur, apud Durandum lib. 6. Ration. cap. 82. num. 16. cap. 95. num. 3.
Hic mittat Chrismale in capitibus eorum dicens : Accipe vestem candidam
sanctam et immaculatam. Chrismalis vestis, apud Joannem Episcop. Abrincens. de
offic. Eccl. pag. 48. Chrismalis pannus, in Synodo Exoniensi ann. 1287. cap. 2. Cicestrensi ann. 1289. cap. 30. et Belvacensi cap. 8. quod habetur apud Gratianum et Ivonem, ubi non esse absurdum refertur,
si quis voluerit Chrismatis pannum iterum
linire, et super alium baptizatum mittere. Quæ aliis verbis habentur in Pœnit.
Theodori cap. 4 : Pannos Chrismatos iterum super alium baptizatum imponi non est
absurdum. Quippe olim, ut et hodie, baptizatorum statim atque Chrismate in
fronte ungebantur, ne Chrisma deflueret, capita panno candido obvolvebantur, qui octava
demum die ab iis auferebatur. Hinc S. Augustinus Serm. 160. ad Neophytos : Hodie
octavæ dicuntur infantium, revelata sunt capita eorum, quod est indicium
libertatis. Dudo lib. 1. Actor. Norman. de Rollone recens baptizato :
Congruumque est tibi his septem diebus, quibus albatis Chrismatis et olei
vestibus es indutus. Et mox : Octavo die expiationis ejus vestimentis
Chrismalibus vel baptismalibus exutus, etc. Mitra baptizatorum dicitur Honorio
Augustodunensi lib. 3. cap. 113 : In octava die baptizati mitras deponunt, et ab
Episcopo in fronte per Chrisma signantur. Chrismale capitium, in Concilio
Rotomagensi ann. 1059. cap. 17 : Ut in Albis baptizatorum, solummodo candela et
Chrismale capitium donetur, nisi quid benignitas humana privato concesserit. Mysticum
velamen, Carolo M. in Epistola ad Odilbertum Mediolanensem de Baptismo.
Statuta Ægidii Episcopi Sarisberiensis ann. 1256 : Et... mulieres sequentes
debent offerre Chrismalia infantum ; nec Chrismalia debent alienari, nec in aliquos
usus mitti debent, nisi in usus Ecclesiæ.
Chrismalia puerorum baptizatorum ; et fasciæ
confirmatorum crementur, vel abscondantur in terra, in Ecclesia vel in atrio, et
cineres similiter. Ita Concilium incerti loci apud Marten. tom. 4. Anecd. col.
162. Sabanumvocat Euchologium Gr. pag. 372.
Cucullumalii, qui
Albas deponere.
Nummi, quos Presbyteri solent dare eo tempore quo Chrisma
accipiunt,Pervenit ad audientiam nostram, quod cum
olim quidam suffraganei tui pro Chrismate certam consueverint accipere pecuniæ
quantitatem, non metuentes pœnam canonicam, et correctionem tuam eludere cupientes,
tempus faciendæ solutionis anticipant, recipientes in Quadragesima, quod recipere
consuevere post Pascha : et ut causam recipiendi dissimulent, nomen denariorum variant,
Denarios quos prius Chrismales, secundo Paschales dicebant, Consuetudinem mediæ
Quadragesimæ nuncupantes. Alexander III. eod. tit. cap. 16 : Audivimus
quod nummos pro Chrismate ab Ecclesiis extorquetis, quos nunc Cathedraticum, aliquando
Paschalem præstationem, interdum Episcopalem consuetudinem appellatis, etc.
Ricardus Hagulstad. lib. 2. cap. 3 : Nec propter Synodum, aut propter Chrisma, nec
propter aliquam Ecclesiasticam causam Episcopo Dunelmensi... aliquod debitum sive
aliquam consuetudinem debet.Conversa est et alia soror ejus... quæ in hæresim Arianorum dilapsa fuerat, quæ
confessa æqualem Filium Patri et Spiritui sancto, Chrismata est. Ita lib. 4.
cap. 27. de Brunichilde : Et quia Africanæ legi subjecta erat,... conversa, beatam
in unitate confessa Trinitatem credidit, atque Chrismata est. Adde lib. 5. cap.
39. et lib. 1. de Mirac. cap. 6. Ex quibus locis observare est hæreticos, maxime Arianos,
si ad Catholicam fidem converterentur, nec Sacramentum Confirmationis accepissent,
chrismate consignari solere. Vide Avitum Epist. 24.Cresmeler, nostris. MS. :
Li evesque li sermona, Li evesque le priseigna, Li evesque le baptiza, Li evesque le Cresmela. Encremer, Sacro chrismate ungere, in Vit. SS. MSS. ex Cod. 28. S. Vict. Paris. fol. 27. v°. col. 2. ubi de S. Remig. :
Une colombe vint qui aporta une ampoule en son
bec, de laquel li arcevesques Encrema le roi.Benedicuntur fontes et Chrismantur, sicut docet
Missale.Sed ille de pulvere beati sepulcri secum
habens, elevato Chrismario contra ignem, etc. Fortunatus in Vita S. Germani
Parisiens. cap. 47 : Cum Chrismariis suis Diaconum direxit :
qui percurrens ad hominem ut sibi jussum fuerat,
infirmi viscera tangit. Altera die exoratus ipse Sacerdos accedit ad debilem...
infirmum oleo benedicto perunxit . Vita S. Aredii Abbatis
Lemovic. cap. 8 : Aliam de suo Chrismario protulit ampullam, oleum quod de S.
Martini Ecclesia tuleral, continentem.
Vidit Quasi balsamum distillare de
Chrismario.Chrismarium, Supra : Progressus exin
accedit ad locum, ubi venerabilis Martyr jam longævis temporibus decollatus fuerat et
cum plenissima devotione de eodem loco parvissima saxorum, quod vulgo sabulum dicitur,
in Chrismarium, quod collo suo gestabat, læto animo pro sacratis sancti Martyris
reliquiis condidit. Stephanus Eddius in Vita S. Wilfridi cap. 32 : Regina
vero ejus olim suprafata Chrismarium hominis Dei sanctis reliquiis repletum... juxta se
pependit.Servus Christi Maximianus, Archiepiscopus hoc
Chrismatarium ad usus fidelium fieri jussit. Occurrit etiam in Synodo
Wigorniensi ann. 1240. cap. 1. in Concilio Mertonensi ann. 1300. in decreto de ornamentis
Ecclesiæ, du Paspag. 594 :
Nullum ejusdem Ecclesiæ parochianum ad jura parochialia
admittens, nisi in duobus casibus necessitatis, videlicet ad baptismum, sive
Chrismationem, et confessionem.Chrismarium, Vas in quo sacrum Chrisma reponitur. Ordinarium Canonicorum Regul. S. Laudi Rotomag. pag. 315 :
Fert cereum ad consecrandos Fontes
præparatum, Subdiacono quoque cum libro et Diacono cum Chrismatorio. Occurrit
iterum in voce Spinetrum.Invenimus, ut neque
Angalramnus Episcopus (Mettensis) neque successores sui... in ipso cœnobio
(Salonæ) pontificium habere non debeant, nisi si Abbas T. Dionisii
expetierit ordinationes faciendi, Chrismetandi et tabulas
benedicendi.