ducatus

dŭcātus, ūs, m. [dux],

• military leadership, command = ἡγεμονία (post-Aug.), Suet. Tib. 19; Flor. 3, 21, 2; Just. 2, 15, 14; Vulg. Sirach, 7, 4: calculis omnibus ducatum latrones ei deferunt, Ap. Met. 7, 9, 2.—
• II In gen., guidance (eccl. Lat.): caecus autem si caeco ducatum praestet, Vulg. Matt. 15, 14.—
• III Transf., authority: quaerere a domino ducatum, Vulg. Sir. 7, 4 al.

ducātus, ūs, m. (*ducāre) = ἡγεμονία, die Feldherrnwürde, Anführerstelle, das Kommando, Liv. epit. 113. Suet. Tib. 19 u. Spät. (vgl. Hildebr. Apul. met. 7, 9 in.): ducatus et imperia ludere, Generalissimus und Kaiser spielen, Suet. Ner. 35, 5 – übtr., temporum ducatus (Plur.), der Lauf der Z., Tert. ad nat. 2, 5.

1 ducatus [CL] 1 guidance (in travelling); b (of infirm or blind). c escort or safe-conduct; d (under compulsion). e aid to movement, vehicle. deos sibi fieri, qui eremitice eis vie ~um preberent, exposcunt [cf. Exod. xxxii 1] Ælnoth Cnut 32; [stella] magos ‥ novo et inaudito ~u perduxit J. Sal. Pol. 409A; duces ‥ fatuitatis argumentabatur ‥, quod instante nocte se sic inter hostes ingererent absque ~u et cujuscunque tuitione Itin. Ric. VI 31; s1238 ~u eorum qui vada secretiora noverunt ‥ amnem ‥ transivit M. Par. Maj. III 483.  b alieno fulta ducatu, / non proprio veni Nig. SS 3349; cum ‥ unus precedens oculis viris [cecis] septem ~um prestaret Ailr. Ed. Conf. 777A; Samson Mir. Edm. I 1 (v. 1 credere 1c); elemosinario decani ‥ ~um ei [mulieri cece] prebente Gir. Hug. III 3.  c 1158 ~um vobis dantes a mare usque ad regem (Lit. Archiep. Cant.) Ep. J. Sal. 101 (38); s1179 (v. conducere 1d); s1213 (v. 2 conductus 1c); 1244 ita quod [heres] sub ~u ejusdem W ‥. regi mittatur Cl 177; quod ‥ sui novicii ‥ non debeant ‥ absque illius [magistri] ~u aut noticia ‥ a claustro egredi Cust. Westm. 94.  d 1472 ne abbas ‥ permittat quod aliquis ipsius professus ballivi vel forestarii officium ‥ vel eciam arestacionem vel ~um secularium ‥ exerceat Melrose II 577.  e cum humor ille non nutrimentum sit corporis, sed tantum modo ~us cibi Adel. QN 10. 2 guidance (in conduct or belief); b (afforded by abstr. guide). praevium populis ~um praebens, portam domini Dei ‥ ipse ‥ aperuit Willib. Bonif. 3 p. 11; a cujus [demonii] dominatione et ~u citius interibit nisi ‥ Alex. Cant. Mir. 19 p. 218; quidam homines [Galwadie] ‥, si fuerint in domo quavis regulari constituti, redduntur admodum religiosi, aliorum tamen consilio et ~u W. Dan. Ailred 38; sacerdos etiam dicitur ‘sacer dux’, quia verbo et exemplo ~um ad vitam populo prebere debet Gir. PI I 19 p. 112; pastor debet singulis prebere ~um sciencia ‥, similiter et vite sanctitate Ockham Dial. 798; [prelatus] facillime peccare poterit in ~u hujusmodi gregis sui Wycl. Apost. 18; 1438 quid est quod mulier [sc. ecclesia] vestre custodie deputata non parit ‥ nisi quia ducibus indoctis commissa ~um perdidit? Conc. III 530a.  b [vir bonus] natam bonitatem accumulat, scientia scripturarum per omnia prestante ~um Pull. Sent. 854C (cf. ib. 865C: absque ~u rationis); nature ~u Alf. Angl. Cor 7. 2; benignus est spiritus sapientie, cui et verborum nostrorum et sensuum ~um committimus J. Ford Serm. 3. 1; Peckham QR 47 (v. coexsistentia); propitius sit mihi celestis consilii ~us Ad. Marsh Ep. 12. 3 leadership, command, governance; b (divine). c (astr.) ‘influence’. sicut Moyses ad ~um Israheliticae plebis ab ipso Domino electus Hist. Abb. Jarrow 6; Neemias ‥ ita in ~u vivebat ut ‘annonas quae ducibus debebantur ipsi non comederent’ [II Esdr. v 14; cf. ib. 18] Bede Ezra 900; rex Orientalium Saxonum, qui ‥ eidem suae genti ~um praebebat Id. HE II 5; 10‥ ~um, ladscipe WW; tres ‥ †civile [vv. ll. cuille, chiule, i. e. cyule] ‥, quibus ‥ Horsus et Hengistus ~um †prerabant [v. l. prestabant] G. Mon. VI 10; s1237 rex ‥ destinavit ‥ comitem Cornubie ‥ cum quibusdam aliis magnatibus ‥ sub ~u ‥ archiepiscopi Ebor’ et episcopi Elyensis M. Par. Maj. III 393; cum [talis] ad regimen plebis et ~um populi preficiatur, timendum est ne relicta Terra Promissionis ‥ in Egiptum revertatur V. Ed. II 253.  b [Andreas] perfecte conditoris sui ~um sequitur, qui etiam proximi [Simonis] ‥ habere comitatum nititur Bede Hom. I 16. 258; quam strenue pugnat hic miles Christi sub tuo ~u Anselm (Or. 15) III 63.  c coagulata et compressa pro ~u Saturni materia, sistitur spiritus‥. Martis vero ~us fluxa consolidat. sol suo ~u formarum essentias ‥ imprimit Alf. Angl. Cor 13. 2. 4 (Continental): a dukedom. b duchy. a s1026 dux Normannorum ‥ Ricardus tertius ‥ primo anno ~us sui mortuus est Diceto Chr. 173; s1199 [comes Johannes] accinctus est gladio ~us Normannie in matrici ecclesia per manum W. Rothomagensis archiepiscopi R. Howd. IV 87 (cf. (v. circulus 4d)); dum ‥ [Johannes] intra sacra missarum solemnia ~us susciperet insignia, cum ‥ ei daret archiepiscopus lanceam in manus, vexillum preferentem quo duces Neustrie honoris sui investituram solebant percipere Ad. Eyns. Hug. V 11 p. 144; 1200 ecclesiam Rothom’ super omnes alias Norm’ venerari debemus ‥, sicut illam unde ~us nostri honorem accepimus RChart 69b.  b s927 (v. dux 3b); s1016 [uxor Edelredi] fuerat filia Ricardi [II] comitis Normannie ‥, qui ‥ lij annis illi ~ui prefuit W. Malm. GR II 165; 1131 me Henrico in Anglia regnante et Normanorum ~um tenente Regesta 1698; s1012 mortuo Ottone duce Lotharingie, datur ~us comiti Godefrido R. Niger Chr. I 81; hec est causa quare Willielmus Bastardus jus hereditarium ~us Brittanie Minoris sibi competere dicebat Id. Chr. II 153; s1183 [Henricus II] Ricardo filio in administrando ~u Aquitannico suas vices commiserat W. Newb. HA III 7; principes et barones ‥ populum subjectum confundunt bellis et exactionibus ‥, quibus nititur [sic] aliena rapere, etiam ~us et regna Bacon CSPhil. 399; regina [Margareta] cum subole sua ‥ in ~u Barrenni [Bar] ‥ morabantur [sic] Fortescue LLA intr.; 1489 in oppido Antwerpensi parcium ~us Brabancie Reg. Brechin app. 131. 5 (Eng.): a (pre-Conquest) office or territory of ealdorman or sim.. b (post-Conquest) earldom. c (post-Conquest) duchy. a 812 ut ‥ [terra] ab omni opere puplico aedificiorum aut in quolibet ~u perenniter libera frueretur CS 341; ~us, ealdordom Ælf. Sup.; c1000 cum [Ælfric] in ~u suo contra me ‥ reus existeret CD 1312; antequam idem dux [Tostinus] ejusdem regionis ~u ex dono regis potiretur V. Ed. Conf. 51; Cassibellanus ‥ urbem Trinovantum cum ~u Cantie largitus est Androgeo, ~um vero Cornubie †Tenuancie [v. l. Tenuancio] G. Mon. III 20; s1016 audiens dux Eadricus sese a ~u Merciorum spoliatum M. Par. Maj. I 500.  b s1153 obiit ‥ Ranulfus II ‥ comes Cestrie, cui successit ‥ Hugo II, qui prefuit in ~u illo xxix annis Higd. VII 20 p. 20.  c s1337 rex primogenitum suum E. ducem Cornubie nominavit eidemque ~um Cornubie dedit G. Ed. III Bridl. 129; 1397 patruum nostrum ‥ in ducem ereximus, eidem ~us Gloucestr’ titulum assignantes et nomen RParl III 206a; 1399 in ~u nostro Lancastrie ‥ talia ‥ libertates, jura regalia ‥ et franchesie ‥ in perpetuum ‥ continuentur (Ch. Regis) MGL II 487; 1415 arbitrio Johannis W. ~us Lancastrie cancellarii Croyl. Cont. B 506.

2 ducatus, ~um [It. ducato] , ducat (gold coin); b (of papal camera). 1392 pro naulo xvj ~a apud Alexandriam Brygg Itin. 387; 1419 legavit A. H. clerico suo ‥ c ~os solvendos ‥ in Florencia Reg. Cant. II 181; 1426 de modica illa provisione, viz. xx †~arum per annum Conc. III 475b; 1443 solus habebitis disposicionem m ~orum et ad priscos ccc ~os jam adjecti sunt in banco Alexandri de P. alii ccc ~i in idem negocium, si opus fuerit, exponendi Bekynton I 186; 1514 x ~os majores, quorum quilibet valet x ~os usuales Scot. Grey Friars II 225; marcha ‥ apud Anglos tres valet aureos numos, quos vulgo ~os vocant P. Verg. X 166.  b 1432 (v. camera 7c); 1466 habuit a me xix ~os papales Pri. Cold. 209.

dŭcātŭs, (15) ūs, m. (*ducare), ¶ 1 fonction de général, commandement militaire : Suet. Tib. 19 ; ducatus et imperia ludere Suet. Nero 35, jouer au général et à lʼempereur ¶ 2 action de guider : Vulg. Matth. 15, 14 || direction : Vulg. Sir. 7, 4 ; temporum ducatus [pl.] Tert. Nat. 2, 5, le cours des temps.

ducatus , us. m.
領兵。公爵。半員。

Suggest a Translation
See an image