solarium
solarium, a sun-dial
sōlārĭum, ii, n. [sol].
- (Sc. horologium, which is expressed in Plin. 7, 60, 60, § 213.) A sundial: solarium dictum id, in quo horae in sole inspiciebantur, etc., Varr. L. L. 6, § 4 Müll.: ut illum Di perdant, primus qui horas repperit, Quique adeo primus statuit hic solarium, Plaut. Fragm. ap. Gell. 3, 3, 5; cf. Becker, Gallus, 2, p. 301 sq. (2d ed.): venter erat solarium, Aquil. ib. 3, 3, 4.—
- B Transf.
- 1 Ad solarium, a much-frequented place in the Forum where the sundial stood, Cic. Quint. 18, 59; Auct. Her. 4, 10, 14.—
- 2 A clock in gen. (even a water-clock): cum solarium aut descriptum aut ex aquā contemplere, Cic. N. D. 2, 34, 87; cf. Censor. de Die Nat. 23 fin.—
- II A part of the house exposed to the sun, a flat house-top, a terrace, balcony, or the like, Plaut. Mil. 2, 3, 69 (340); 2, 4, 25 (378); Aug. ap. Macr. S. 2, 4; Suet. Ner. 16; id. Claud. 10; Pall. Mai, 11, 1; Vulg. 2 Reg. 16, 22; id. Jos. 2, 6; Dig. 8, 2, 17; Inscr. Orell. 3303; 4240; Isid. Orig. 15, 3 al.; cf. Becker, Gallus, 2, p. 200 sq. (2d ed.).—Also on sepulchral monuments, Inscr. Orell. 4536.
sŏlārium, ii (sc. vectigal), n. [solum],
- a ground-rent, Dig. 43, 8, 2, § 17; 7, 1, 7, § 2; 13, 7, 17; 30, 1, 39, § 5; Inscr. Orell. 39; cf. Becker, Antiq. 3, 2, p. 121, n. 614.
solārium, iī, n., s. 1. u. 2. solarius.
~arium quippe quod nomen trahit ex eo quod prae altitudine sui prius aedificiis inferioribus orti solis jubar excipiat
hic per spiritum illustrantem superficiem litterae transcendendo in alto mentis ~ario Christo refectionem praeparat
domatibus, ~ari[i ]s
sanctus Danihel propheta ‥ ad deprecandum Dominum ascendens in ~arium suum
sunt a sole domus celsae solaria dicta
cum ante ~arium multa regi afferens dona staret, Karolus ait “elige, Eadburh, quem velis inter me et filium meum, qui mecum in ~ario isto stat”
supra aquam faciet unum ~arium cumsomers ,justys etplankys de novo et sufficienti meremio quercino altitudin[e ] pont[is ] lapid[ei ] ibidem. et supra altitudinem per viij vel ix pedes faciet duo ~aria pro duabus cameris et in medio unam aulam
a publicis conspectibus delitescens in cenaculi ~ario [gl.: ] pudica conversabaturon solre
~arium,upflor
per quamdam scalam ingrediatur messuagium illud per fenestram cujusdam selarii
construendi ‥ projectum ‥ cum ~erio super muro ‥ castri ‥ concedimus potestatem
duas seldas cum uno soltario ‥ duas seldas cum ~ario
si prior infirmus fuerit et extra dormitorium jacens, vel eciam extra portas in solario [MS ]altered to solacio
item in vino dato apud Witton, camera prioris, et ~ario caritatis
solvit ‥ carpentario pro apposicione ‥ subportatorum in quodam ~ario [gl.: ] tenementiloft
solutum carpentario facienti ~arium domus ubi reponuntur ligna in camera supra cameram puerorum ‥ quod ~arium subito cecidit ‥ ij s. vj d.
omnes shopas, cellaria, sollaria
ductus fuit ad sedem suam positam in alto selario facto in choro monachorum pre nimia pressura
ad reparacionem et sustentacionem ~arii crucifixi, A.the rode loft
quandam cantariam perpetuam de duobus capellanis perpetuis divina singulis diebus ad altare in salario coram ymagine S. Salvatoris in ecclesia B. Petri Ebor' ex parte australi ejusdem ecclesie ‥ celebraturis
in ~ario coram ymagyne S. Salvatoris ex parte australi ecclesie
imperator de summo navis suae ~ario descendens
bever ‥ in ripa quasi ~aria cavernosa facit, ut cum ascendit aqua vel descendit, paratas sibi reperiat mansiones
sunt autem earum [castorum ] domuncule bicamerate vel tricamerate, que quasi per tria tabulata seu ~aria sunt distincte. aqua crescente loca superiora inhabitant, decrescente autem in inferiori parte habitaculi sese locant et per quoddam foramen in ~ario quolibet ‥ caudam suam submittit aque
~arium [ME: ], promptuarium, coquina, popinasoler
~ario, cenaculo
terras et redditus quas habuit ‥ Agatha ‥ sc. ‥ duos ~arios in parochia sancti Martini
volentes cerciorari super causa capcionis unius ~arii abbatis
ad firmam tradidit ‥ quandam shopam cum ~ario inferiori ad eandem shopam pertinente
carta de duobus tenementis intra Rubeum ~arium et terram Davidis Cissoris
Simon de ~ariis
pars Ricardi de ~ariis
plegii Joh. Dodeman, Hugo ad ~erium
per manus magistri Johannis de ~erio(
1 sŏlārĭum, (15) ĭī (sŏlum), n. , impôt foncier : Dig. 30, 1, 39.
2 sōlārĭum, (16) ĭī (sol), n. , ¶ 1 cadran solaire : Varro L. 6, 4 ; Pl. d. Gell. 3, 3, 5 || à Rome, sur le forum, se trouvait un cadran solaire qui était un point de réunion : ad solarium versari Cic. Quinct. 59, fréquenter les environs du cadran solaire ¶ 2 clepsydre : Cic. Nat. 2, 87 ¶ 3 (endroit exposé au soleil) terrasse, balcon : Pl. Mil. 340 ; 378 ; Suet. Nero 16 ; Claud. 10 || [sur un monument funéraire]CIL 14, 3323.
- 1. zonnewijzer, ihb. die op het Forum Romanum, alg. klok [ex aqua waterklok];
- 2. (pre- en postklass.) plat dak, terras, balkon.
Soler, Germanis. Chronica Australis ann. 869 :
Ludovicus Imperator de
Solario cecidit. Concilium Metense ann. 888. cap. 8 : In locis vero non
consecratis, id est in Solariis sive in cubiculis, propter infirmos, vel longius iter, a
quibusdam Presbyteris sacrificium offerebatur, quod omnimodo interdictum est.
Matth. Paris ann. 1161 : Dormiens in Solario, quod Ecclesiæ et cœmeterio imminebat,
etc. Idem ann. 1235 : Nobiles matronæ Colonienses in Solario sedentes,
etc. Cæsarius Heisterb. lib. 6. cap. 5 : De fenestra Solarii portæ
Clericorum respiciens, vidit plures pauperes illum sequentes, etc.
Solarium vero cum caminata...
faciant. Charta ann. 2. Caroli C. ex Chartul. Aptensi fol. 114 :
Vendimus vobis in ipsa villa mansionem coopertam cum Solario. Charta
ann. 1053. ex Chartul. Biterr. data dicitur in Solario episcopali. Tabul. Virzion. fol. 7 :
Habetur ibi casa indominicata, concamera, Solaria duo,
etc. Charta ann. 1455. in Tabul. S. Victoris Massil. : Unam domum de uno
Solario, et medio, et tegulis coopertam. Chron. Estense apud Murator. tom. 15.
col. 400 : Intraverunt quamdam navim magnam cum Solario copertam multis pannis
laneis, et in dicta navi erat quoddam Solarium cum camino, in quo comedebant Milites ;
juxta dictum Solarium erat quædam camera ornata multis ornamentis. Adde S.
Bernardum tom. 1. edit. ann. 1690. col. 689. Acher. tom. 3. Spicil. pag. 219. sæc. 3.
Bened. part. 2. pag. 130. 514. sæc. 4. part. 1. pag. 634. Baluz. tom. 2. Miscell. pag.
302. tom. 3. pag. 11. 65. Kennett. in Antiquit. Ambrosd. pag. 325. et 448. Statuta
Massil. lib. 1. cap. 6. MadoxFormul. Angl. pag. 89. Murator. tom. 2. part. 2. col. 931. tom. 6. col. 228. etc.
Solari.
Solarium, ni fallor,
Sozain, vel
Souzoein estagedictum tabulatum superius, in Charta ann. 1306. apud Lobinell. tom. 2. Hist. Britan. col. 453 :
Premierement, ou segond Sozain estage de la dite tour en une arche qui estaeit
jouste l'uys, en vi. granz saz, etc. Ibidem : Item furent
trovez en la dite tour nouve de Nantes oudit Souzoein estage, etc.Solariumnonnumquam pro
salariumscriptum occurrit, ut in Constitut. Udalrici Episc. Patav. ann. 1470. apud Hansiz. tom. 1. German. sacræ pag. 555 :
Non
sine displicentia percepimus nostros suffraganeos in ordinatione clericorum, ecclesiarum
consecratione, et officiales in litteris tradendis ad suffraganeos, cum examinati sunt,
ac eorum notarios in Solariorum expetitione excedere. Ita etiam legendum videtur
apud Marten. de Ant. Eccl. Discipl. pag. 128. ubi hæc habet ex Ordinar. MS. Eccl.
Silvanect. : Modo fiunt breves lectiones ad Matutinum, et per diem unus de clericis
vel capellanis ecclesiæ, Solario mediante, legit residuum in choro retro majus altare.
Solarium. Charta ann. 1017. in Append. ad Marcam Hispan. col. 1003 :
Et in valle Biania ipsos Solarios cum ejus ecclesia. Gesta Aldrici Episc.
Cenoman. apud Baluz. tom. 3. Miscell. pag. 7 : Eisque suam domum, in qua manerent,
et Solarios, sive cellaria et alia ædificia, quæ ad suum opus habebat, tradidit.Dono cum
silvis, garricis, boschis, et cum pratis, et oglatis, et cum Solaribus, et superpositis,
etc. Charta ann. 1216. ex eodem Tabul. : Si autem domus molendinorum
esset unius Solaris, et velles elevare, etc. Consuetud. Lemovic. art. 72 :
Et si aliquis vult constituere parietem communem cum proximo vicino suo, debet
eum monere quia sibi tradat medietatem terræ quam communis paries occupabit inter ipsum
et vicinum suum, dum tamen Solare vicini habeat in amplitudine duodecim pedes.solarioædificando.
Hic autem summus
Sacerdos civitatis pecuniam inauditam ab eis receptam caute reposuit, Judæos in
spatiosissimo domus suæ Solerio, a specie Comitis Emichonis, et ejus sequacium
constituit, ut illic in firmissimo et tutissimo habitaculo salvi et sani
remanerent. Ita etiam habetur in Consuetud. Tolosæ part. 4. tit. de Ædific. Acta sunt hæc et
publicata in Solerio herbariæ, ubi erat domus duodecim Consulum ipsis
præsentibus. Charta ann. 1382. ex Tabul. Massil. : Pro..... esbardando
Solerium et crotam, etc. Litteræ Philippi III. Reg. Franc. ann. 1280. apud
Marten. tom. 1. Anecdot. col. 1160 : Concessimus eidem episcopo
(Carcassonæ) et dictis successoribus episcopis, quod possint facere
pilarios lapideos, vel ligneos, conjunctos et contiguos dictis muris, in quibus
possent trabes, tigna, Solerium et tectum domuum suarum et ædificiorum firmare,
apodiare, etc.
Cil borjois montent, és Soliers remest nus.
Ses verra l'en des murs et des Soliers,
Et des grans sales, et des pales pleniers.
MS. :
As Soliers pendent les pailes de quartier.
MS. :
Des gens emplissent et maisons et Solliers.
Angli The Solarappellant viliorem et non elegantiorem domus cameram.
Solarium. Vita S. Austrulfi Abb. Fontanell. sæc. 3. Bened. part. 2. pag. 134 :
Habet quoque (turricula) in medio sui Solariolum, in quo
codex ille evangelicus cum capsa illa servabatur, cui desuper aptum est laquear.Solier. Consuet. Neapol. MSS. :
Si domus habeat tria membra sive Solaria, vel plura, unum
super aliud, et sit diversorum dominorum, et unus ipsorum dominorum vendat suum
Solarium, emptor tenetur ipsum Solarium emptum, jure congrui, dare habenti Solarium
proximum ex parte inferiori ipsi Solario vendito. Si sint tria Solaria, et vendatur
Solarium medium, habens domum inferiorem et solo contiguam, jus congrui pro Solario
medio vendito exercere potest, excluso habente extremum Solarium, quod superius
constitutum est. Lit. remiss. ann. 1376. in Reg. 109. Chartoph. reg. ch. 431 :
Enfermerent ledit Juenin en une chambre d'un hostel de taverne,....... qui estoit
en un hault Solier. Sinal,
Sinaultet
Synaunostris etiam sonat Tabulatum, cubiculum superius, maxime vero stabuli vel ovilis partem superiorem, quæ ab infima perticis tantum separatur. Lit. remiss. ann. 1406. in Reg. 161. ch. 163 :
Le
suppliant ymagina qu'ilz feussent ou Sinal dessus (ladite bergerie) qui est
bien dix piez de hault, et print une eschielle et la dreça contre le tref dudit Sinal en
montant amont. Aliæ ann. 1411. in Reg. 165. ch. 150 : En un Sinault
cabaust ou loigis qu'il avoit en l'église et forteresse du lieu d'Aurreville,
etc. Aliæ ann. 1414. in Reg. 167. ch. 371 : Le suppliant en entrant audit
hostel eust demandé où es-tu, es-tu ceans ? laquelle femme lui eust respondu ouil, je
suis en ce Sinault,... descendi ladite femme dudit Sinault, etc. A un Synau dessus les
brebis où icelle Jehanne estoit montée, in aliis ann. 1416. ex Reg. 169. ch.
295.Solariumdicitur de armario, in quo sunt capsulæ ductiles, ad instar contabulationum domus dispositæ, in Invent. MS. thes. Sedis Apost. ann. 1295 :
Unam cassam argenti factam
ad modum archæ,.... et habet unum fundum seu Solarium in medio, et de subtus in Solario
sunt tres cassetæ parvæ de argento, quæ extrahuntur de ipsa per partem anteriorem cum
tribus anulis parvis.solarioædificando, nostris
Et adhuc unum do eis
Solarem, ut ipsi se adoptaverint, in quo possint facere bonas casas ad
habitandum. Ubi legendum, adopraverint, supra monuimus. Alia Adefonsi Regis Hispaniæ æræ 1163. apud Anton.
Intra terminum vestrum nullus omnino hominum audeat intrare Solares, vel
construere domos, absque voluntate Abbatis, etc. Tabularium Bellilocense in
Lemovic. n. 172 : Et domum Geraldi de Boissa, et Solarem Bernardi de Godor.
Innocentius III. PP. lib. 13. Epist. 61 : Medietatis insuper de Solaribus, terris, hortis, vineis, etc.
Dedit
Solarem suum qui est apud ecclesiam de Sando, in quo Gaufredus Præpositus ædificavit
domum.Brusseltom. 2. de Usu feud. pag. 727 :
Et Solarium Rogerii Nigri, quod est
juxta domum Aldra. Charta apud Stephanot. tom. 2. Antiquit. Bened. Lemovic. MSS.
pag. 292 : Dederunt Deo et S. Petro Vosiensi Solarium quod erat juxta ecclesiam S.
Victoris, et ortum et omnem terram quæ inibi est.Solariisinstructus, ædificatus. Charta Joannis Episcopi Ticinensis ann. 922. apud Ughellum in Episcopis Veronensib. :
Cumque
xenodochio meo offero coquinam meam Solariatam, et stabulum meum, nec non et terrulam
juxta se positam, etc. Infra : Casam vero Solariatam habitationis meæ cum
curticella et coquina simul sibi cohærentia, etc. Alia anni 954. apud eumdem
tom. 5. pag. 1539 : Oratorium S. Pantaleonis super pusterula, cum scala marmorea,
duobus cubucellis, uno terrineo, et alio Solariato subtus hunc castellum Ponte,
etc. Alia ann. 1193. tom. 7. pag. 585 : Tradidit... pro parte frateriæ
ejusdem Salernitanæ Ecclesiæ integram terram cum casa fabricata Solerata, et apothecis,
etc. Vide Oct. Ferrarium in Solaro.
Dono tibi..... domus duas Solaratas junctas in vicinio tuæ ecclesiæ.Repentitis:
In pede ecclesiæ quoddam Solarium pro
choro, in quo more Sanctimonialium horas diurnas et nocturnas dicerent, ac
missas et alia divina officia, quæ in ecclesia decantarentur, audirent. Chorum
ecclesiæ intelligit idem Vir eruditus ex Ordinar. eccl. Silvanect. supra laudato, ubi
Salariumlegendum proponitur : sed utrum bene rursum dubius hæreo.
sōlārium ī, n
- sol, a sun-dial: ad solarium versari, i. e. the sun-dial in the Forum.—A clock: solarium vel descriptum vel ex aquā, i. e. either a sun-dial or a water-clock.
SOLARIUM
SOLA´RIUM[HOROLOGIUM; DOMUS. ]
Solarium
(σκιάθηρον). A sundial (see gnomon); also the flat roof of the Roman dwelling-house. See domus, p. 546.