comitatus

cŏmĭtātus, a, um, Part. and P. a., from comitor and comito; v. comitor.

cŏmĭtātus, ūs, m. [comes].

• An escort, an attending multitude, a train, retinue (in sing. and plur.).
• • A In gen. (class.): qui cum uxore veheretur in raedā muliebri et delicato ancillarum puerorumque comitatu, Cic. Mil. 10, 28: magno comitatu ingredi, id. Cat. 3, 2, 6: comitatum optimorum civium desero, id. Att. 8, 3, 2: praedonis improbissimi societas atque comitatus, id. Verr. 2, 5, 21, § 54; id. Fam. 6, 19, 1: Pompeius comitatu equitum triginta ad mare pervenit, Caes. B. C. 3, 96; Quint. 1, 2, 5; 7, 2, 45: iter modico comitatu ingressus est, Suet. Caes. 31; id. Aug. 98 et saep.; Verg. A. 12, 336.—*
  • • 2 Transf., of animals: multo ceterarum volucrum comitatu, Tac. A. 6, 28.—
    • 3 Of abstr. objects: pruna hordearia appellata a comitatu frugis ejus, i.e. because they ripen at the same time, Plin. 15, 13, 12, § 41; so, virgultorum, id. 17, 23, 35, § 211: quid tanto virtutum comitatu (opus est) si? etc., Cic. Fin. 2, 34, 111; id. Par. 2, 1, 16: utriusque causae, Plin. 18, 29, 69, § 283: ferre impetum vitiorum, tam magno comitatu venientium, Sen. Ep. 7, 6.—
  • B In partic., in the time of the empire, an imperial escort, retinue, court, suite, Tac. H. 2, 65; Plin. Pan. 20, 3; Dig. 49, 16, 13; Aus. Ep. 17; Symm. Ep. 8, 9; Aug. Ep. 129: Osthanes exornatus comitatu Alexandri, honored with the right of attendance upon Alexander, Plin. 30, 1, 2, § 8; cf.: deici congressu et comitatu, Tac. A. 13, 46.—
• II A company (without the accessory idea of attendance), a band, troop, crowd, swarm: litterae, quaecumque erant in eo comitatu, etc., Cic. Cat. 3, 3, 6; Caes. B. C. 1, 48; 1, 51; 1, 54; Sall. C. 45, 1; Liv. 28, 22, 4; Suet. Tib. 6 al.

1. comitātus, ūs, m. (comitor), I) die Begleitung, Gesellschaft, optimorum et clarissimorum civium, Cic.: comitatu equitum, mit od. unter B., Caes. – übtr., pruna hordearia appellata a comitatu frugis eius, weil sie gleichzeitig mit dieser Frucht reifen, Plin.: tanto virtutum comitatu (opus est), Cic. – II) konkret, die Begleitung, das Gefolge, die Umgebung, praedonis improbissimi societas atque comitatus, Cic.: muliebris ac delicatus ancillarum puerorumque comitatus, Cic.: magno comitatu venire, Verg. – Insbes.: a) die Begleitung, das Gefolge eines Reisenden, die Reisegesellschaft, u. (bei den Histor.) im weitern Sinne = die zusammen Reisenden, die Karawane, magnus, Cic. u. Liv.: omnis, Suet.: Plur., Allobrogum comitatus, die Allobroger mit ihrer ganzen Reisegesellschaft, Sall. – b) das Gefolge des Kaisers, der Hofstaat, Hof, Tac. u.a.

2. comitātus, a, um, s. comito.

comitatus [CL] 1 company, retinue. a ~u Salvatoris profugere potuit Bede Mark 278; hujus [Benedicti Biscop] ~ui rex sociavit Uilfridum Id. HE V 19 p. 323; [fratres] itinerantes‥non juvenculos sed adultos‥secum in ~u ducant RegulC 11; sicut in armis strenuissime et ~u belli edoctus G. Herw. 324b; s1227 imperator‥Fredericus‥ad mare Mediterraneum veniens cum parvo ~u Wend. II 327; s1255 seposito ~u, sequente sc. remotius, caute‥intraverunt M. Par. Maj. V 505; 1270 fuit in ~u domini S. de Monteforti cum equis et armis ad defendendum villam JustIt 618 r. 22. 2 (Continental dignity or territorial unit) countship, county. s851 Vermandensem aggrediuntur portum‥exilientesque e navibus totum‥Vulcano tradunt ~um W. Jum. II 6; Fulco antiquior pluribus annis‥illum moderatus ~um [Andegavensium] W. Malm. GR III 235 (cf. ib. 236: Cennomanicum‥~um); s1108 pene omnes feminas in ~u Ebroarum consistentes excellebat Ord. Vit. XI 33 p. 279; s1152 ejus [Ludovici VII] uxorem primam‥dux Henricus duxit, accepto ~u Aquitanie R. Niger II 167; s1170 [Henricus II] concessit Gaufrido filio suo ~um Britannie cum filia comitis Conani, tenendum de rege Francie G. Hen. II I 7; 1214 pro querelis que forte orientur‥in ~u Marchie (Forma Treugarum) Wend. II 111; s1234 [cives Romani] ~um suum‥metis novis et amplis‥voluerunt sibi appropriare M. Par. Maj. III 304; s1345 quomodo posset de tota communitate Flandrie esse securus et comitem sibi subdere vel ~u privare Ad. Mur. 170. 3 (in pre-Conquest Eng.) earldom (office or territory of ealdorman or eorl) or shire. † a1000 (12c) per testimonium‥Uulfsii presbiteri, qui tunc vocatus est scirman i. e. judex ~us CS 1098 (cf. ib.: viri electissimi ex omnibus illis supradictis ~ibus); si aldermannus sit, perdat ~um suum [AS: his scire] (Quad.) GAS 105; si quis in alium ~um [on oðre scire] se furetur Ib. 107; nullus accipiat‥quicquam‥nec infra ~um nec extra [AS: ne innan scire ne ut] (Inst. Cnuti) Ib. 323; s953 (v. comes 3); s1051 talia geri in suo ~u comes Godwinus graviter ferens‥, de toto suo ~u, sc. de Cantia, Suth-Saxonia et West Saxonia, et filius ejus‥Suanus de suo, id est de Oxnafordensi, Glawornensi, ‥Bearrucscirensi provinciis, ‥congregaverunt exercitum Fl. Worc. 205 (= AS Chr. ofer eall his eorldóm); s1066 Edwinus et Morcardus‥~um Northanhimbrorum susceperant et communi umbone‥tuebantur W. Malm. GR III 252; [Alfredus] tocius Anglie pagos et provincias in ~us primus omnium commutavit Croyl. 28. 4 (feudal) earldom (not always dist. from ‘county’, v. et. 5 infra): a (post-Conquest Eng); b (Scot); c (W); d (Ir.). a s1143 successit dehinc in ~um Herefordie Rogerius G. Steph. II 81; rex [Ricardus I] dedit ei [Hugoni ep. Dunelm’] ~um Northumbrie‥versumque est in miraculum videre episcopum gladio accinctum, de veteri episcopo novum comitem factum G. Cold. Durh. 9 (cf. ib.: amisso ~us officio); s1164 defuncto W. Giffard comite de Bugingham sine herede, in manum regis devolvitur ~us Trevet 56; s1199 licet antea vocati essent comites et administrationem suorum ~uum habuissent, tamen non erant accincti gladio ~us R. Howd. IV 90; s1232 (v. comes 4a); s1241 P. de Sabaudia‥, cui rex ~um de Richemundia contulerat M. Par. Maj. IV 85; summoneri‥debent omnes et singuli comites et barones et eorum pares, sc. illi qui habent terras et redditus ad valenciam ~us vel baronie Mod. Ten. Parl. 7; 1275 a die quo dictus comes [Linc’] arma militaria a domino H. rege‥cepit et cinctus fuit gladio ~us illius Ambrosden I 409; 1307 dedit [Petro de Gaverstone] ~um Cornubie Ad. Mur. 11; s1312 rex‥domino T. de Brothertone‥~um Marescalli donavit Wals. HA I 131 (cf. (v. comes 6a)); ~us dicitur comitis dignitas vel tantum spacium terre quantum tenet comes unus Lyndw. 97b; c1480 [Johannes rex] fecit pontem apud T. tempore ~us sui [Glowecestrie] MonA II 61.  b a1164 de omnibus maneriis meis de Gouerin tam de ~u quam de regali meo Regesta Scot. I 245; c1180 (v. comes 4b); 1220 villam‥quam idem comes [de Stratheryn] dedit eis pro decimis lucrorum suorum que provenient‥de placitis et querelis de ~u suo Inchaffray 34; 1233 comes David‥, eo tempore quo habuit ~um de Leuenax et possedit, voluit de dictis terris‥habere auxilium sicut de aliis terris ~us Reg. Paisley 167; 1326 infra ~um de Carrik Melrose II 374.  c s1189 idem dux [Normannie] dedit‥W. Marescallo filiam comitis Ricardi de Striguil cum ~u de Striguil R. Howd. III 7.  d p1205 H. de Lasci, comes Ultonie: ‥datum per manum nostram‥xij die Maii ~us nostri anno‥ Reg. S. Thom. Dublin 3; 1319 (v. comes 4d). 5 county (territorial division), shire; cf. schira: a (post-Conquest Eng); b (Scot); c (W); d (Ir.). a a1083 rex‥omnibus fidelibus suis in ~u Cantie Regesta I p. 124; has forisfacturas habet rex super omnes alodiarios totius ~us de Chent DB I 1; 1101 monetagium commune quod capiebatur per civitates et ~us (Ch. Hen. I) GAS 522; regnum Anglie‥habet ~us xxxij (Leg. Hen. 6) Ib. 552; 1130 vic r.c. ‥de veteri firma iij ~uum‥et idem de nova firma de Wiltescira et Dorseta Pipe 12; 1167 (v. combustio 3f); ~us‥ex hundretis constant, ‥quidam ex pluribus, quidam ex paucioribus, secundum quod divisa est terra per viros discretos. ~us igitur a comite dicitur, vel comes a ~u Dial. Scac. I 17 (cf. ib. I 9B: post compotum de corpore ~us, hoc est de principali firma‥, ponitur compotus de veteri firma ~us); 1199 Pipe 231 (v. crementum 2b); illa diocesis [Lincolniensis]‥per novem et eo amplius distenditur ~us Ad. Eyns. Hug. III 1; 1234 rex vicecomiti Sussex’: ‥tu‥cum toto posse ~us tui ipsis [fidelibus]‥assistas‥ad‥castra in manum nostram recuperanda Cl 462; Anglia continet xxxij shiras, id est provincias, que hodie dicuntur ~us, exceptis Cornubia et insulis. nomina ~uum sunt ista‥ Higd. I 49 p. 84; 1336 militibus ~us illius [Middx] nuper ad regem ad parliamentum suum‥pro communitate ~us predicti venientibus SelCKB V 89; 1393 in tribus trithingis infra ~um Ebor’ (Ch. Regis) Mem. York I 144; regnum Anglie per ~us ut regnum Francie per †balliovatus distinguitur, ita ut non sit locus in Anglia qui non sit infra corpus alicujus ~us. ~us quoque dividuntur in hundreda, que alicubi wapentagia nuncupantur. ‥preterea in quolibet ~u est officiarius quidam unus regis vicecomes appellatus, qui‥mandata et judicia curiarum regis in ~u suo exequenda exequitur Fortescue LLA 24; hos ~us, quos vel conventus vel pagos proprie et Latine voces, nos peculiari vocabulo shyres appellamus Camd. Br. 129.  b 1323 versus Scociam in ~ibus Berewike, Rokesburghe et Doumfriz (Artic. Treug.) Blaneford 135.  c a1230 manerium de Traygof quod est in ~u de Glammorgan Cart. Glouc. II 20 (= Cart. Glam. 423); 1281 compotus‥de firma castrorum et ~uum de Kermerdin et Kardigan MinAc W. Wales I 28; 1284 coronatores sint in eisdem ~ibus (Stat. Walliae) StRealm I 56; 1306 (v. 1 commotus); 1522 de J. abbate monasterii‥de Morgan in ~u Glamorgancie et Morgancie Cart. Glam. 1325.  d 1200 W. Brunus venit in com’ de Divelin’ et petiit pacem regis CurR RC II 172; 1207 dedisse‥Ricardo le Latimer‥terram de Tircahin‥tenendam‥per servitium latimerie faciende in comit’ Dublin’ RChart 172a; 1215 custodiam ~us Waterford’‥cum custodia omnium dominicorum nostrorum in eodem ~u excepta civitate nostra Waterford’ Ib. 210b; 1331 (v. communitas 6c); 1421 communes ~us sive libertatis Midie ac‥communes ~us et civitatis Dublinie Parl. Ir. I 174 (cf. ib. xxvii). 6 (session of) county court, shire-moot (Eng.; cf. EE County Court). b body of suitors constituting county court. c suit at county court (or fine in lieu). d (w. magnus or generalis) special (half-yearly or yearly) session of county court. e county court (Scot); f (W); g (Ir.). a1085 habeat suum dominium‥sicut [abbas] per ~us et per hundredum demonstrare poterit quod ecclesia‥ habuit Regesta I p. 126; exceptis placitis de hundredis et de ~u DB I 179; c1110 precipio ut amodo ~us mei et hundreda in illis locis et eisdem terminis sedeant sicut sederunt in tempore regis Eadwardi (Ch. Hen. I) SelCh 122; eat ad ~um [AS: to scirgemote]‥; tunc ~us [AS: seo scir] statuat illi diem in quo qui calumniatur faciat rectum (Inst. Cnuti) GAS 323 (cf. (Quad.) ib.: eat ad conventum totius ~us, quod [sic] A. dicitur syremotus, et ipse ~us ponat ei quartum terminum); debent ‥ per annum ‥ congregari ~us bis, si non sit opus amplius (Leg. Hen. 51. 2) Ib. 573; 1130 in perdonis‥eisdem hominibus‥, quia non erant in ~u quando hec placita placitata fuerant Pipe 153; 11‥ ~um plenum apud F. congregans Chr. Abingd. II 228; in quibusdam casibus habet ~us et alie curie minores recordum per assisam de consilio factam Glanv. VIII 9; 1196 preceptum fuit vicecomiti quod faceret fieri recordum de loquela que fuit in ~u suo de viij virgatis et dim. terre quam W. ‥clamat versus B. ‥et recordum illius loquele quo modo deducta sit in ~u suo scire faceret CurR I 44; 1213 ~us Essex’ dicit quod consuetudo hucusque fuit in eodem ~u quod, quando aliquis demandatur pro aliquo forisfacto pro quo utlagari debeat per iiij ~us plenarios et non venit‥, utlagetur ad quartum ~um Cl 165b; 1217 nullus ~us decetero teneatur nisi de mense in mensem (Magna Carta, 2nd reissue, 42) SelCh 343; 1221 ipsa C. secuta fuit [appellum] ad duos ~us post mortem viri sui et infra tercium ~um fecerunt inter se pacem PlCrGlouc 28 (cf. Bracton 149); 1226 ~us Linc’ semper solet sedere de xl diebus in xl dies‥, et iste vic. ‥assedit aliquando ~um infra v septimanas et aliquando per minus tempus. et preterea ~us nunquam solet sedere nisi per j diem tantum CurR XII 2312; s1255 (1256) burgenses Derbeye obtinuerunt a rege‥quod‥vicecomites placita sua de ~u D. apud Derebeyam placitabunt, que apud Notingham placitari consueverunt Ann. Dunstable 199 (cf. PQW 159); 1262 concessimus‥quod ~us noster Surr’ imperpetuum teneatur in‥villa nostra de Guldeford Cl 134; 1271 ad duas domos unam videlicet apud Norwycum et aliam apud Gipwycum, ‥construendas ad ~us nostros in eisdem tenendos Liberate 47 m. 3; frequenter accidit quod ~us tenentur in silvis et in campestri[bu]s foris villas tales Hengham Magna 4 p. 10; 1285 quod‥liberent brevia sua in pleno ~u vel in retro ~u (2 Westm. 39) StRealm I 90; in pleno ~u vel saltem in crastino die post ~um, qui quidem dies dicitur retrocomitatus Fleta 151; 1290 queritur de R. C. quondam vicecomite Salop’ et R. de N. subvicecomite‥quod‥ipsum‥traxerunt per capillos in aulam ubi tenent ~um in eadem villa (JustIt 541A) EE County Court 151; 1292 rex‥mandat vic. Norff’ et Suff’ quod in pleno ~u suo et in singulis civitatibus et villis mercatoriis ejusdem ~us‥pupplice proclamari faciat nequis mercator‥monetam‥contrafactam‥in regnum regis deferat (LTR Mem 63) Ib. 175; 1396 quod‥vicecomites civitatis Ebor’ ~um suum ibidem per diem Lune de mense in mensem teneant‥prout alii vicecomites nostri‥~us suos tenent et tenebunt (ChartR 165 m. 2) Mem. York I 158.  b c1072 sicuti testimonium perhibuit ~us Cantiae coram Lanfranco archiepiscopo‥ceterisque meis optimatibus illius ~us Regesta I 66; ~us non vidit inde brevem regis DB I 47b; 11‥ cum‥esset‥compertum totius ~us testimonio Chr. Abingd. II 226; 1203 juratores dicunt et totus ~us testatur ipsum non esse culpabilem SelPlCrown 35; 1220 totus ~us ad hoc non consensit (AncC XI 68) RL I 102; 1226 ~us Ebor’ debet c et xj li. ‥de xij misericordiis. preceptum est vic. quod faciat assideri denarios ubi debent assideri‥super eos qui debent sectam LTR Mem 8 r. 13; 1239 totus ~us, sc. omnes illi qui debent sectam ad ~um, ammerciati fuerunt in eodem itinere‥pro transgressione KR Mem 18 r. 11d..  c c1155 libere et quiete‥de auxiliis omnibus et assisis et geldis et wapentacis et hundris [sic] et ~ibus Danelaw 105; 1171 sint liberi et quieti de ~ibus et foresta CalCh II 352.  d 1279 debet sectam‥ad duos magnos ~us Oxon’ Hund. II 730a (cf. ib. 835b: facit sectam‥bis ad ~um Oxon’); 1291 facere solebant j adventum singulis annis ad generalem ~um Ebor’ PQW 217b.  e namum non debet capi‥si venerit ad ~um Leg. IV Burg. 33; de animali invento wayff’‥, quod debet diebus fori vel in ecclesia proclamari vel in ~u diversis vicibus Quon. Attach. 48. 14; ad hoc probandum inveniet plegium ad proximum ~um, id est ad proximam curiam (Fragm. Collecta) APScot I 734b.  f 1284 hoc modo debet ~us teneri, sc. de mense in mensem in loco ubi rex ordinaverit, et hoc per diem Lune in uno ~u, per diem Martis in alio ~u, per diem Mercurii in tercio ~u et per diem Jovis in quarto ~u‥; et vic. ad ~um suum tenendum sic procedat‥ (Stat. Walliae) StRealm I 56.  g 1254 rex justiciariis suis Hybernie‥recordum‥loquele [in curia comitis de Kilkenn’] mandastis venire coram vobis‥, quod facere non debuistis‥nisi de falso judicio facto in ~u Cl 113; 1281 debent ij sectas ad ~um Kildar’ Chanc. Misc. 10/14/2; 1282 placita et perquisita tocius ~us Core’ IPM 133/31 r. 1. 7 (w. palatii or palatinus) county palatine (Eng.). 1297 secundum consuetudinem et libertatem ejusdem ~us palatini (PlRChester) EHR XXXV 419; 1310 communitas Cestrie est ~us pallacii (Ib.) Ib.; 1414 tenentes‥infra ~um palatinum Lancastrie RParl IV 46b; 14‥ in ~u palentino Lancastriensi Reg. Brev. 133.

1 cŏmĭtātus, (12) a, um, part. de comitor et de comito || pris adj^t, puero uno comitatior Cic. Tusc. 5, 113, ayant en plus la compagnie dʼun esclave.

2 cŏmĭtātŭs, (10) ūs, m. , ¶ 1 accompagne- ment, cortège, suite : magno comitatu Cic. Cat. 3, 6, avec une nombreuse escorte ¶ 2 troupe de voyageurs, caravane : Liv. 28, 22, 4 || suite dʼun prince, cour, courtisans : Tac. Ann. 13, 46 ; Plin. Min. Pan. 20, 3.

comitatus , us. m.
執事。送之人。一夥人。

Suggest a Translation
See an image

comitatus , a, um. part. c.
陪者。被送者。

Suggest a Translation
See an image

comitātus (1) adj.with comp.

• P. of comito, attended, escorted, accompanied: parum, with few attendants: bene: puero ut uno esset comitatior, that his train was increased by, etc.

comitātus (2) ūs, m

• comitor, an escort, train, retinue, suite: delicatus ancillarum: proficisci cum magno comitatu: praedonis: equitum: gradūs ipse comitatus habet, Ta.: Irae Insidiaeque dei comitatus, V.—Fig.: quid tanto virtutum comitatu (opus est) si? etc. — A company, band, troop, crowd, swarm: Allobrogum comitatūs deprehendere, i. e. the Allobroges and their train, S.: magnum comitatum circumventum interficere, L.