commenda
cum ‥ Sicardus ‥ castrum [de Podio Normanni ] ‥ ceperit et tradiderit in ~am cuidam militi
commisimus ‥ Rogerio de A. ‥ terram ‥ in com. de Culrath’ [] tenendam de nobis ad firmam sicut ipse qui nunc eam tenet habet de ~a justiciarii nostri vel senescalli Ultonie Coleraine, Ir.
clerico Umbrerie Burdegale tenenti in comendam preposituram Umbrerie
quoniam ‥ plerumque de pontificum benignitate beneficiorum ‥ committitur ad tempus custodia vel ~a, quidam ‥ concessa sibi gracia ‥ abutentes beneficiorum que taliter receperunt veros se esse rectores ‥ mentiuntur, alii autem conantur asserere se ~as vel custodias hujusmodi quasi perpetuas assecutos et de fructibus ‥ [earundem ] in ultima voluntate disponunt ‥
celebratum fuit concilium generale apud Lugdunum ‥ et ‥ ibi ‥ ~e perpetue revocate ‥ fuerunt
hujusmodi ~am ‥ declaramus ultra semestris temporis spacium non durare
quia ‥ ecclesiam de A. ‥ magistro Anselmo ‥ commendavimus ‥, vobis ‥ mandamus quatenus durante nostra ~a in dicta ecclesia ‥ nihil attemptetis in nostri prejudicium
omnes ‥ concessiones et ~as de quibuscumque monasteriis, ‥ ecclesiis, ‥ seu redditibus et proventibus ecclesiasticis ‥ a prefato antecessore ‥ concessas ‥ revocavimus(
ecclesiam parochialem de C. ‥ tibi ‥ commendamus et ipsius ~am committimus
quibuscumque ‥ collacionibus sive concessionibus in ~am ‥ non obstantibus
percrebuere rumores quod ‥ sanctitas vestra ‥ abbatiam S. Severi ‥ ducatus nostri Acquitannie primo seculari presbitero in ~am dederit, qui eam juveni cuidam dimisit ad annuam pensionem(
intendit ‥ cellam nostram ‥ a sede apostolica in ~am obtinere
rex ‥ promisit dare c li. ad opus fabrice aquatice ibidem et beneficium valoris in ~am †dicto [l. dicte ] domui in perpetuum
accepit in ~am monasterium Belloci
Statuimus quod aliqui homines non possint capi vel retineri in
persona pro aliquo debito, nisi esset Commanda. Charta Jacobi Regis Aragon. ann.
1304 : Scriptura Commandæ seu depositi.
Cum
datum sit nobis intelligi, quod Judei fuerunt a regno nostro ejecti, bonaque eorum ad
manum nostram per gentes nostras posita, plura de bonis Judeorum ipsorum in
inventariis super hoc confectis scripta non fuerunt, Commendeque et accusationes
(f. actiones) dictorum Judeorum recelate, etc. Charta Ecclesiæ
Aniciensis ann. 1312 : Andreas Chaberti Donatus Hospitalis levavit in Arragonio
et aliis locis, se dicens esse Procuratorem Eccles. Anic. licet non esset, mangometas,
Commendas, legata, helemosinas factas Ecclesiæ prædictæ. Vetus Poeta MS. e
Bibl. Coisliniana : 11. mille besans li bailla, En son voyage s'en alla : Sitost comme il pot repaira, Sa Commandise demanda. In gardia, deposito seu Commenda habere. Stat.
Vercel. lib. 2. pag. 37. r° : Item statutum est, quod ille penes quem factum fuerit
aliquod depositum vel Commenda, non possit nec debeat petere libellum, sic dictum
depositum vel Commenda peteretur per deponentem. Vide supra
Commanda.commendaturcertis conditionibus, Gall.
De societatibus et Commandis :
Constituimus, ut si quis alicui pecuniam, aut rem aliquam in societate vel Commanda ad
certum viagium cum ea faciendum ad aliquod locum nominatum dedit, vel concessit,
etc. Passim occurrit ibi, ut cap. 20. 21. 22. 23. et 24. ejusd. libri, et cap. 16.
lib. 2. § 11. Vide Commendator 1.Commendam, vel
Commendare, Prædia, ac beneficia Ecclesiastica vel Monastica sæcularibus vel aliis fiduciario jure concedere. Gloss. Græc. Lat. :
Commendavit illi, seu, quod verius est, in escam dedit
Ecclesias. Tabularium Abbatiæ Conchensis in Ruthenis Ch. 13 : Vetamus
autem, ut nullus homo aut femina in ipsum jamdictum alodem guardam nec Commandam neque
nullam tultam non habeant, nisi solus Dominus, et beatissima virgo Fides, et Monachi
Conchacensis Monasterii. Ch. 29 : Et illum meum alodem, quæ habeo in
Sentres, et tota Commanda , et boscos, et pratos, etc. Ch. 250 : Illam
terram de Condadense, quæ est sancti Salvatoris et sanctæ Fide de Conchas, mittimus in
Commanda Bernardo de Naiago, et filio suo Umberto, etc. Radulphus de Diceto ann.
1176 : Ecclesiam Carnotensium indulgentia Domini Papæ tempore longo
Commendatam obtinuit. Vita Benedicti XII. PP. Revocavit omnes Commendas
factas per prædecessores suos de Ecclesiis Cathedralibus et Abbatiis, quibuscumque
personis ; Cardinalibus et Patriarchis duntaxat exceptis. Chronicon Senoniense cap.
20 : Omnes obedientias fere ita sibi retinuit, ut nullus Monachorum statum
Monasterii... scire posset ; unde in aliis locis quæcumque habebat, Commendabat.
Atque ita vox Gislebertus
Monetarius in Commandum misit vineam sitam in Fontanillas Canonicis S. Vincentii, eo
tenore ut si eam vendere necesse habuerit, nulli liceat eam vendere nisi dictis
Canonicis.Et illud (castrum,) debemus habere et tenere a te et Rogerio
filio tuo, et ab omni vestra posteritate per Commendam. Vide infra
Commendatio 1.Commendatariisplerumque exspolienda. Cessavit ille abusus, huicque novæ successerunt
Commendæ, non ad spiritalem Ecclesiæ, sed ad temporalem
Commendatariorumutilitatem excogitatæ. Juxta Leonis X. Papæ cum Francisco I. pactionem Rex Franc. designat
Commendatarios, quibus Abbatias vel Prioratus conferat Romanus Pontifex, hac in re pro auctoritate sua
Commendatariossolvens antiquis canonibus, qui hujuscemodi commendas non patiebantur. Verum notior res est, quam ut in illa exponenda diutius immoremur. Vide Commendatarius.
Si quis alteri avitam terram suam
Commendaverit, et ei noluerit reddere, etc. Will. Malmesbur. lib. 2. de Gest.
Reg. Angl. cap. 7 : Provincia quæ vocatur Cumberland, Regi Scotorum sub fidelitate
jurisjurandi Commendata est. Vide Henricum Huntindon. lib. 5. pag. 355. Hugonem
de Cleeriis, etc. Guillelm. de Podio-Laurentii cap. 40 : Comes Tolosanus dictam
terram... Comiti Fuxensi tenendam tradidit ex Commenda, reddendam ei quandocumque
requireret sine mora, et eam in vita sua tenuit usque modo. Adde cap. 45. Charta
ann. Noverint, etc. quod nos Amalricus
Dei Providentia Dux Narbon. Comes Tholos. et D. Montisfortis tradimus in Commenda
dilecto et fideli nostro Stephano Ferriol castrum de Monteastruc, salvo in omnibus jure
nostro, et ipse sub sacramento nobis facto ab ipso, nobis promisit quod in castrum illum
non receptabit Pontium Manerii vel aliquem alium de inimicis nostris, etc. Et ego Steph.
Ferriol recognosco me recepisse castrum de Monteastruc de Commenda dicti D. mei
Amalrici, ...... salvo in omnibus jure suo, et promisisse ei sub sacramento homagii a me
sibi facti, quod in dicto castro, etc. Alia Charta Bernardi de Mercorio mens.
Januar. ann. 1226 : Not. fac. etc. quod D. Ludovicus Rex Franc. etc. mihi concessit
castrum suum Gredonense cum omnibus pertinentiis ejus et cum omnibus illis quæ pertinent
ad Vicecomitatum Gredonensem tenenda de eod. Dom. Rege per totam vitam meam et post
decessum meum hæc omnia ad ipsum.... revertentur. Diplomatis titulus ita
concipitur, De recognitione D. Bernardi de Mercoria de Commenda Castri et Vicecomitatus
de Greiza ad vitam suam a Dom. Rege sibi tradita. Ejusmodi Commendarumaliæ habentur formulæ ac diplomata in eodem Regesto fol. 38. et in Regesto Viennensi fol. 59.
Quo facto Episcopus reddidit ei dictas claves, dicendo :
Commendo vobis istas claves et custodiam reparii hujus de Torcio, quousque nos vel
successores nostri huc venientes, eas a vobis requiramus ; qui Dominus eas hoc modo
recepit. Instrumentum anni 1394. quo Maria Regina et Comitissa Provinciæ
mittit F. d'Arcussiain fiduciariam possessionem locorum
Auzet, Salignac, etc. e Camera Comput. Provinc. Regest.
Armorumfol. 70 :
Tradimus et
assignamus ac damus, concedimus et donamus, ac pro se ac suis transferimus in eumdem
in tenesonem et Commandam ; id est, lege fiduciariæ possessionis et non
definitivæ seu absolutæ : quare in altero Instrumento anni 1490. quo Carolus VIII.
ejusdem Arcussiæsuccessores in absolutam mittit illorum locorum possessionem, eadem loca dicuntur
Terres laissées en tenue et Commende.
Guiart. in Philippo Augusto :
Si ravoit en sa Commandie La Duchée de Normandie. Dom. Guido Trossellus, postquam terram
suam in manu Dom. Ludovici Commendavit, eum subnixe rogavit, ut Ecclesiam sanctæ Mariæ
de Longoponte ejusque habitatores custodiret, et omnes consuetudines et res quas ubique
habebat, sicut in diebus suis, et decessorum suorum tenuerat, liberas et immunes esse
concederet. Cujus precibus cum omni humilitate Dominus Ludovicus libentissime annuit,
etc. Charta Ottonis Ducis Meraniæ et Comitis Burgundiæ ann. 1225. in Tabulario
Campaniæ Tuano Nos non possumus Commendare Comitatum
Burgundiæ alicui, neque ponere extra manum nostram, nisi in manum Comitis
Campaniæ.Qui se veaut partir dou païs, ou en oucune
autre maniere laisser son Fié, il le doit commander au Seignor : car la Commande est
plus seure chose ; et mains y a de peril que l'extraier, par tel raison que se home
commande son Fié, par l'assise et l'usage du Roiaume de Hierusalem, il le peut ravoir
après un an et jour, toutes les fois que il le requerra sans autre amende que le Seignor
y peut avoir, se il ne li comandoit au point que il fu semons d'aucunes des semonces,
que aprés son dites, par que on pert son Fié toute plevine qui en deffaut, et se le
Seignor l'a en sa main par la comande, et aucun autre se veaut mettre, le Seignor le li
doit garentier, que autre ne s'y met. Et qui commande son Fié au Seignor ou à son baill,
par l'assise et l'usage doudit Royaume, le Seignor, ou le baill à qui lon le comande, le
doit recevoir, ou dire que il ne veaut le Fié recevoir, se Court ne l'esgarde que
recevoir le doie, et dire aucune raison pourquoi. Car il est plus seure chose au Seignor
de recevoir le par esgart de Court, ou par connoissance, que autrement, etc.Commendare, cum ab eo ad aliquod servitium erat submonitus : quia commendatio ista dolo facta præsumebatur. Infra :
Ne il ne le peut comander par raison, puis que il
est semons de service, tant com celle semonce dure. Quod cap. 255. et 256.
pluribus exponitur. Ratio autem quare vassallus commendatum domino feudum ab eo repetere
non poterat, nisi post annum exactum, ea erat, ut nullum domino ejusmodi commendatio
damnum afferret, et ut dum feudi reditibus fruitur, suis sumptibus, si aliqua necessitas
urgeret, quempiam qui feudum deserviret, præficeret : unde si dominum intra anni
curriculum contingeret decedere, licebat hæredi reliquo anni tempore feudum commendatum
tenere : ut e contra, si vassallus intra annum fato fungeretur, illius hæres feudum, nisi
exacto anno repetere non poterat. Denique licet ad plures annos feudum posset commendari,
ea tamen commendatio vassalli vitam non excedebat.Hanc rem confirmaverunt Stephanus Archidiaconus, Fulco Decanus,
Rainaldus Archidiaconus, in quorum manu Guillermus Episcopus dimisit curam et
providentiam Episcopalium rerum. Et sub finem : Tempore quo hæc firmata
sunt, erat in Hierusalem Guillermus Parisiorum Episcopus, et Episcopatus erat in manu
Philippi Regis, qui benigno animo hæc omnia concessit, et regali auctoritate firmavit,
etc.Per quem forum habes qualiter potest infancio se expedire a domino Rege,
dimittendo beneficia Regi, si quæ tenet ab eo, et Commendando uxorem,
filios, et bona sua fidei Regis, quam expeditionem et Comandam debet Rex recipere, et
custodire fideliter, sicut dominus naturalis ; qua expeditione facta, potest cum alio,
vet aliis, guerram Regi facere : salvo quod non potest ignem in terram Regis apponere :
et si ad campale bellum cum aliquibus venerit contra Regem, debet transire in adjutorium
Regis cum equo et armis. Vide Foros Aragon. lib. 6. tit. de Conditione
Infantionatus, et tit. seq. Præterea lib. 7. tit. de Omnibus locis, etc.Noverint universi, quod nos
Jacobus Dei gratia Rex Aragonum... constituimus in nostra protectione et custodia,
Commenda et nostro guidatico speciali vos venerabilem et dilectum nostrum Remundum, et
per eumdem Abbatem Monasterii Crassensis, et vestrum Monasterium cum castris, villis,
etc.Commande, eadem notione. Libert. pro hominibus
de Boussacann. 1427. in Reg. 178. Chartoph. reg. ch. 42 :
Après qu'ilz auront demouré quatre ans (à Boussac) ilz
seront tenuz de nous paier Commande, comme les autres de nos hommes et femmes.
Alio sensu occurrit, in Lit. remiss. ann. 1418. ex Reg. 170. ch. 233 : L'un desdiz
varlez, qui besongnoit avec le suppliant (tisserant) dist à laditte femme :
Maistresse commandez ceste commande, en lui monstrant un fil de laine qui estoit rompu,
et lui voulant dire qu'elle noast ledit fil. Vide infra Commendia. Cum aliqui homines de villa S.
Regneberti census sive Comandas nobis olim super suis capitibus contulissent, nos ea
quitavimus et gurpivimus Priori S. Regneberti, etc. Charta ann. 1278. apud
Thomasserium in Consuetud. Bituric. lib. 1. cap. 68 : Salvis similiter et retentis
nobis... duobus denariis de Commenda, semel in anno solvendis a quolibet uxorato,
etc. Alia ann. 1285. apud eumdem cap. 70 : Quoties vero aliquis ab extra
venerit, et voluerit esse homo noster, in signum homagii solvet semel in vita Priori
dicti loci 2. den. de libera Commenda. Vetus Notitia : Anno Dom.1285 :
Cum dominus Simon Archiep. Bituricensis esset apud S. Nazarium die Martis
post festum S. Michaelis, Gaudinus Dominus de Ramefort, filius et hæres Gaufridi Lobe,
de Remefort quondam Domini, Militis, concessit coram Domino literas manumissionis centum
puellarum, quas pater suus manumitti jusserat in terra sua de Maignec et de Remefort, ab
omni tallia et Commenda. Cui manumissioni consenserunt coram nobis executores dicti
defuncti.
Donamus etiam.... Comandam et convenientiam quam habemus in uno
manso, quod nullus potest dare aut impignorare nisi nobis, et unum multonem in ipso
manso.Sont tenus lui paier par chascun an 4. den. T. en reconnoissance, qui
s'appelle la Commande. Tabular. S. Theofredi in Velavis : Demisit
Commendam, quam exigebat in ipsa villa, etc.
Comandanisi præstatio pro jure tutelæ, quam sibi Boso arrogabat in Polliaco ; sed Lector ipse judicet :
Venit Boso ad Placitum, ubi cum
Geraldo Comite erant nobilissimi homines, et juravit Boso hoc sacramentum, ita dicens
manu sua propria : Ego Boso, nec meus conductus, me jubente, homo nec femina ad meam
artem, nec ad meum ingenium, in Polliaco nec in ejus obedientia Comandam non requiram,
prensionem nullam faciam de bove, vacca, etc. Et si ego vel meus conductus homo vel
femina aliquam Comandam vel prensionem fecerit, post quindecim dies postquam sciero, vel
ad rationem missus fuero per te, Geralde, vel per tuos missaticos, sive per Abbatem qui
modo est, vel per ipsum qui in antea erit, et per Monachum qui ipsam obedientiam
tenuerit, captam emendabo, et postea ad tuam misericordiam, Geralde, veniam, sive ad
Abbatem vel Monachum, qui modo est vel in antea erit. Vide Commendatio
2.Gautbertus de
Malamort dereliquit Deo et S. Petro Apostolo Vosiensi in vita et in sanitate sua totam
Comandiam, quam in villa quæ vocatur Orgot habebat... Similiter quoque Girbertus uno
eodemque modo eandem Comandiam B. Petro Vosiensi dimisit.... Deinde quidem Elias....
Gausberti nepos hujus Comandiæ particeps et par Dominus.... fecit guirpitionem de
ea.Probusfol. 60. et 61 :
Petrus Cosunneuz debet Comiti de Commandaria 1. em. avenæ. Petrus Jordanz debet
pro eodem 1. maît avene... Homines de Montsecerox debent Comiti pro garda 5. sextar.
Vienn. avenæ, etc. Summa avenæ de garda et Comandaria 30. sextar.Alii vero ex antiqua
relatione testati sunt hunc Equitem appellari Guerregium, qui cum aliis tribus
Templariis ex sua Commenda in Suria, metu Saracenorum, signum istud B. Virginis in navi
transferendum in Italiam patriam suam curavit.Unde ad perpetuam rei memoriam in nostro
Capitulo generali statutum est, ut in hac die solemne anniversarium cum Commenda et
Missa sollemni et in fine Libera tumulum ejus perpetuo celebretur. Vide Commendationes.
Item statuimus quod quandocumque exeatur ad arma vel cavalcatam, nullus
quidem civis possit ducere duos equos nisi essent sui vel habeat eos ex causa Comande ab
extraneo et non a cive. Versio Gallica, S'ils ne lui appartiennent ou qu'ils
les aiet en prest, etc.Item si dicta vulnera judicentur immortalia, dictus burgensis tradetur ad
recredentiam vel in Commendam. Vide infra Commendator
3.Ordinavit capitulum quod, .... pro reponendo Commendas ecclesiæ, fiat
repositorium secundum protractum in capitulo exhibitum.