mantum
mantum, i, n.,
- a Spanish cloak: mantum Hispani vocant, quod manus tegat tantum: est enim breve amictum, Isid. Orig. 19, 24, 15.
mantum, ī, n. od. mantus, Abl. ū, f. (hispan. Wort), ein kurzer Mantel, Isid. orig. 19, 24, 15. Prob. app. 194, 1.
mantum, ī, n. , mantelet : Isid. Orig. 19, 24, 15.
Ancillæ
nostræ CæsariæMantum majorem, quem de cannabe
fecit, dari volo..... Domino meo Cypriano Episcopo Mantum et cinctorium meliorem dari
volo. Anastasius in Gregorio II. de Luithprando Rege Longobardorum pag. 70 :
Sic ad tantam compunctionem piis monitis flexus est, ut quæ fuerat indutus,
exueret, et ante corpus Apostoli poneret, Mantum, armilausiam, baltheum, spathum, atque
ensem deauratum, necnon coronam auream, etc. Charta Ferdinandi I. Regis Hispan.
æræ 1101 : Mantos duos auro fusos, alio alguexi auro texto, etc.
Forma militaris apparatus est cum spalleriis de cindato et Manto de
cindato.Mantellumesse pariter, ait, quod Græci
Mantelia , mandiliaMantilibus
aureis semper stravit., apud eumdem. Leo Ostiensis lib. 3. cap. 57 :Mantelia Cypria
Et cooperuit omnes mensas refectorii Mantellis . Vide Salmasium ad
Vopiscum pag. 343. et 357.Mattulvel
Mottulpallium sonat,
Mantelnon pallium modo significat, ut monet Eccardus, sed etiam id omne quod aliud circumdat ; hinc murus arcis atque structura quæ focum investit
Mantelipsis dicitur ; unde nostris etiam
Mantelet, ut infra observabimus.
Legimus
superioribus temporibus, cum duæ partes in electione concordabant, Priorem Diaconorum
consuevisse induere Electum Mantum Papale, dicendo Ego investio te de Papatu, ut præsis
urbi et orbi. Arnulph. Lexoviensis, de Octaviano Antipapa : Mantum
arripuit, et ita se damnabili præsumptione intrusit. Gerhohus Reichersp. de
Alexandro PP. : Oblato ei, ut mos est, per Archidiaconum Manto, rubea videlicet
illa cappa, quæ insigne Papale est. Acta ejusdem Alexandri III. PP. :
Juxta priscum Ecclesiæ ritum electum suum Alexandrum fugientem, excusantem
insuper Vide ejusdem Alexandri Epistolam 1. Jacobus Cardinalis de Coronat.
Bonifacii VIII. PP. lib. 2 :
.... Mantoque relicto,
Induitur niveum zona succinctus amictum.
Ita si deponebantur, aut sponte dignitatem abdicabant, Mantum, ut præcipuum insigne dimittebant. Pandulphus apud Baronium ann. 1124. et Willelm. Tyr. lib. 13. cap. 15. de Elect. Honorii II. PP. :
Et quia electio ipsius Honorii minus
canonice processerat... mitram et Mantum sponte refutavit et deposuit. Vide
Epist. Alexandri III. PP. apud Radevicum lib. 2. cap. 51. Vitam Gregorii X. PP. pag. 346.
Joan. Villaneum lib. 8. cap. 5. etc.Mantumsummis Pontificibus peculiare fuit ornamentum : inter sacerdotalia enim recensetur in Charta Adelgastri Principis tom. 3. Concil. Hispan. pag. 90 :
Ad
ornamentum ecclesiæ damus octo vestimenta et tres Mantos et sex stolas. Mantos
vero casulasinterpretatur Mabillonius tom. 2. Annal. pag. 273.
Immantare, Ammantare, Pallio induere, tegere.
Mantatum, dixit Martialis l. 14. Epigr. 27 :
Glossæ Isidori :In Pompeiano tecum spectabo theatro, Mantatus populo vela negare solet.
mantuatis, nisi a
mantuadicatur, ex Græc.
Et accepto manto voluerunt Immantare D. Rolandum Cancellarium. Et cap.
71 : Canonici B. Petri miserunt ad Rolandum Cancellarium Canonicos suos, qui
viderent an esset Immantatus, sicut quidam credebant, aut aliquo modo promotus. Unde bis
missi Inquisitores retulerunt eum esse Immantatum, nec aliqua promotionis specie
variatum. Gerhohus Reichersp. de eodem Octaviano : Qualiter in Ecclesia
B. Petri ipse, nullus alius Immantatus et intronizatus, etc. Fastradus Abbas
Clarevallensis in Epistola ad Omnibonum Veronensem Episcopum : Octaviani nullam
fuisse electionem, Immantationem fecisse sibi ipsi, laicali adjutorio Pontificalem
occupasse cathedram. Adde Joan. Sarisberiens. Epist. 59. pag. 128. 129. ubi bis
peccarunt operæ, Albert. Stad. ann. 1159. et Otton. Morenam pag. 63.Immantare, ex Italico
Ammantare. Cencius Camerarius in Ceremoniali, sub Celestino III. PP. :
Et perscrutata omnium Cardinalium voluntate
ab aliquibus de ipsis, in quem major et melior pars convenerit, Prior Diaconorum ipsum
de pluviali rubeo Amantat, et eidem Electo nomen imponit. Itali Ammantointerdum dicunt pro
manto, ut Joannes Villaneus lib. 8. cap. 8.
Petrum urbis Præfectum ad ligiam fidelitatem recepit, et
per Mantum quod illi donavit, de præfectura eum publice investivit. Describitur
in Ceremon. Roman. lib. 1. sect. 7. ubi de investitura ejusdem præfecti : Mantum
aureo limbo circumtextum, apertum a parte dextra.Mantoetiam vestitæ mulieres, cujus formam sic describit MS. :
Et Mantel ot d'ermine au col
Plus vert que n'est feuille de col,
A flouretes d'or eslevées
Qui moult sont richemant œuvrées,
Et ot à chascune flourete
Atachié une campanete
Dedans si que riens n'en paroit,
Et si très doulcement sonnoit,
Quant ou Mantel frapoit le vent,
Je vous di que par nul couvent
Harpe, ne vielle, ne rote
Ne rendroit point si doulce note
Com les escheletes d'argent.
Induta est per B. Joannem quodam Manto Rotato mirabili.Manto, pallio, seu potius attexta pallio pelle :
Quorum omnia similia
fuerunt vestimenta, in re una solummodo discrepantia, quod scilicet Mantatura patris mei
fuit de armerinis, sed aliorum fuit de pretiosis Varis Sclavoniæ.Et in gonella de Mantatura
fodrata de pellibus, sex solidos Ferrarienses.Rex indutus Mantea, hoc est, paludamento regio.Decernit igitur omnes prima tonsura initiatos.... habitum etiam clericalem
ordinarie deferre, ut pote oblongum pallium quod vestium genus Manteos
appellamus.Capas nigras singuli de Mantellario habeant vel nadivo,
pelles agninas albas, etc.Mantellus, diminutivum ex
Mantum: Gallic.
Manteau. Ital.
Pauperis est palla : ditis chlamys : ac mediocris
Pallia sunt : his Mantellus convenit hæc vox.
Liber ordinis S. Victoris Parisiensis MS. cap. 18 : Pallium, id est,
Mantellum. Vox nota Lucilio et Plauto in Captivis. Arnoldus Lubecensis lib. 2.
cap. 9 : Dedit autem et dona plurima, Mantellum et tunicam de optimo serico,
etc. Aimoinus lib. 5. cap. 23 : 150. libris argenti, 150. Mantellis et 150.
spatis, et 150. mancipiis, etc. Chronicon Moguntinum : Purpuram optimam
de almaria tollens, sibi fecit vestes, tunicam, sorcotium, et Mantellum, ut in
Imperatoris curia gloriosior appareret. Testament. S. Everhardi Ducis Forojul. :
Mantellum unum de auro paratum, cum fibula aurea, et alteram spatam volumus ut
habeat.
Præcipimus districte ne Abbates vel monachi, Abbatissæ vel moniales,
sub pœna excommunicationis latæ sententiæ, Mantella seu sorcotia aperta portent de
cætero.Item (legamus) unum Mantellum obscurum
mensale cum duobus capuciis. Vide Mensale.Mantellumuti vestis irreligiosa et inhonesta prohibetur scholaribus in Statutis Collegii Majoris-monast. ann. 1390. apud Lobinell. tom. 3. Histor. Paris. pag. 396 :
Item, quod nullus deferat Mantellum per villam, nec alias vestes irreligiosas
vel inhonestas. Quod de aliqua mantelli specie accipiendum videtur.Nemo Clericorum... cottos vel
Mantellos sine cappa portet.
Mandamus ut subtus cadaver monialis defunctæ ponatur Mantellus honestus
pennaforatus.
Pallia, palliola, chlamys, cum cyclade palla,
Ac habilis manibus, Mantellus jungitur istis.
Poeta vel Grammaticus infimi ævi MS. post W. Britonis Vocabularium :
Pontificis struma, fæx Clerici, sordida spuma,
Qui dedit in bruma mihi Mantellum sine pluma,
Pauper Mantelle, sum vilis et sine pelle,
Si potes expresse frigus rabiemque procellæ.
Dixit Mantellus, Mihi nec pilus est neque vellus.
Vide Mantellum et Mantellus suis locis.Volumus et ordinamus quod in festo omnium Sanctorum singulis annis Persona
nostra, Barones, Milites, Phisici, Doctores et Jurisperiti nobiscum, et de ipso Hospitio
nostro existentes, induantur de una malacota cum Mantello Alamanico de aliquo panno
plani coloris, et malacota sit fodrata cum fodratura de agnello, et Mantellus sit de
panno duplici, ita quod fodratura sit de panno alterius coloris. Ita quod malacota cum
fodratura, et Mantellus, etc.MadoxFormul. Anglic. pag. 434 :
Item do et lego Willelmo Bastard et Elizabethæ uxori ejus..... meam Mantellam
penulatam cum furris ejusdem. Vide Penulatus.
Mantel Mardrinum senio sudoreque fuscum.
Manteau à pointe. Statuta Ordinis Hospitalariorum S. Joannis Hieros. tit. 4. § 20 :
Cum e vita decesserint, Mantellis ad rostra, id est, cum
punctis et cruce alba sepeliantur. Tit. 10. § 5 : Utantur tunicis et
habitu longo et decenti, cum chlamydibus rotundis longis ad minus sub genu, vel
rostratis sive ad punctas vulgariter dictis.Mantellum regiumdescribitur in Computo Stephani
de la FontaineArgentarii Regii ann. 1351 :
Pour 20. aulnes et
demie de fin velluau vermeil des fors, pour faire une garnache, un long Mantel fendu à
un costé, et chaperon de meesmes, tout fourré d'ermines, pour le Roy à la derniere feste
de l'Estoille, etc. une fourrure de gris à fourrer un grand Mantel fendu à un costé, que
ledit Seignor ot pour relever de nuis. Alibi : Pour Et capite,
pour le Duc d'Orliens:
Pour fourrer un grand surcot, un Mantel fendu à un
costé, et chapperon de meesmes, que ledit Seigneur ot d'une escarlate vermeille.
Vide Pallium 1.Tourner casaque. Litteræ Angeli Pechinolii ad Innocentium VIII. PP. ann. 1489. apud Illustr. Fontaninum in Antiquit. Hortæ pag. 476 :
Et quia Majestati suæ tractatus ille placuerat, statim verso, ut aiunt, Mantello,
contra omnem charitatem et proximi sui amorem... pacem cum illis conclusit.Quod ex illo capite non poterant dominari, statim cœperunt vertere Mantellum, et
declinarunt nonnulli ad dictum dominum ducem Bituricensem et locumtenentem.a Mantello. Gall.
Super vestem inferiorem talarem, cum extra domum exibit, induet aliam
vestem breviorem apertam, ut per scissuras brachia extrahi possint, quod genus vestis
Mantelletum vocant. Est etiamPro expensis factis in quadam domo apud Vorapium in qua sunt repositæ
machinæ et Mantelli domini Dalphini. Ibid. pag. 282 : Item, pro palis
seu perticis Mantellorum, viii. sol. Occurrit præterea in Chron.
Domin. de Gravina apud Muratorium tom. 12. col. 674.Faen fer ginys en Valencia y en Barcelona, e
Mantelets e Gates per combatre. Adde cap. 25. lib. 6. cap. 4.Et cum sororibus de pœnitentia B.
Dominici quæ vulgari sermone Mantellatæ vocantur.Quotiescumque communicant fratres, lintheus mundissimus a duobus fratribus
teneatur, qui Mantis communicantium submittatur. Vide supra
Manto.